Bunt na wyspie Texel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bunt na wyspie Texel
II wojna światowa, front zachodni
Ilustracja
Dwóch rannych Gruzinów na wyspie Texel przed odesłaniem do ZSRR, 19 listopada 1945 r.
Czas 5 kwietnia–20 maja 1945
Miejsce wyspa Texel
Terytorium Holandia
Wynik zwycięstwo Niemców
Strony konfliktu
GeoLeg.PNG Legion Gruziński
Holandia Holenderski ruch oporu
 III Rzesza
Dowódcy
Szalwa Loladze
W.H. Kelder
Klaus Breitner
Straty
565 zabitych Gruzinów,
120 zabitych Holendrów
812 zabitych
Położenie na mapie Holandii
Mapa lokalizacyjna Holandii
miejsce bitwy
miejsce bitwy
Ziemia53°05′N 4°48′E/53,083333 4,800000

Bunt 822 Ostbatalionu na wyspie Texel – wystąpienie zbrojne gruzińskich żołnierzy 822 Ostbatalionu przeciwko Niemcom na holenderskiej wyspie Texel w kwietniu i maju 1945 r.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

822 Gruziński Batalion Piechoty (Georgische Infanterie Bataillon 822 „Königin Tamara”) powstał w czerwcu 1943 r. w miejscowości Kruszyna w Generalnym Gubernatorstwie. Wchodził w skład Legionu Gruzińskiego. Pod koniec sierpnia tego roku został przeniesiony do Zandvoort w okupowanej Holandii jako część „Unterabschnitt Zandvoort”. Od 6 lutego 1945 r stacjonował na wyspie Texel, wysuniętej najdalej na zachód w grupie Wysp Zachodniofryzyjskich. Formalnie stanowił część niemieckiego 177 pułku grenadierów 219 Dywizji Piechoty. Składał się z ok. 800 Gruzinów. Kadra oficerska była w większości niemiecka. Dowódcą był mjr Klaus Breitner. Gruzińscy żołnierze byli głównie b. jeńcami wojennymi z Armii Czerwonej. W związku z planami skierowania kilku kompanii do walki z aliantami na kontynencie od końca marca 1945 r. rozpoczęły się przygotowania do wybuchu buntu. Przedstawiciele Gruzinów nawiązali kontakty z holenderskim ruchem oporu.

Przebieg buntu[edytuj | edytuj kod]

W nocy z 5 na 6 kwietnia 1945 r. Gruzini pod przywództwem por. Szalwy Loladze wkroczyli potajemnie do kwater żołnierzy niemieckich i zamordowali ich podczas snu. Zginęło 246 Niemców. Następnie przejęli kontrolę nad większością wyspy. Nie udało im się jedynie zająć baterii artylerii nadbrzeżnej na południowym i północnym wybrzeżu, które od 6 kwietnia rozpoczęły ostrzał wyspy. Buntownicy liczyli na pomoc ze strony aliantów, do czego jednak nie doszło. W odpowiedzi – na Texel wylądował niemiecki 163 Morski Pułk Ochronny (Marine-Schützenregiment 163). Składał się on z personelu Kriegsmarine zorganizowanego w jednostkę piechoty. Pomimo słabego uzbrojenia i wyszkolenia oraz niskiego morale, Niemcy w ciągu 5 tygodni odzyskali panowanie nad wyspą. Ostatnie działania zbrojne trwały jeszcze 20 maja, czyli już po kapitulacji III Rzeszy, kiedy na Texel wylądowały kanadyjskie wojska I Korpusu Armijnego.

Straty obu stron[edytuj | edytuj kod]

Ogółem zginęło 565 Gruzinów; część została zabita podczas walk, a część rozstrzelana. Straty niemieckie wyniosły 812 żołnierzy[1] żołnierzy. Zginęło też 117 holenderskich mieszkańców wyspy. Bardzo duże były zniszczenia farm i zabudowań.

Zakończenie[edytuj | edytuj kod]

Mogiła poległych w czasie buntu żołnierzy gruzińskich na cmentarzu Hogeberg

Bunt przeżyło 228 Gruzinów, którzy po zakończeniu walk ukrywali się w kopalniach na wybrzeżu lub byli kryci w gospodarstwach przez holenderskich mieszkańców wyspy. Po wyzwoleniu Texel przez Kanadyjczyków i rozbrojeniu Niemców, Gruzini jako obywatele sowieccy zostali repatriowani do ZSRR, gdzie wysłano ich go łagrów wraz z rodzinami. Ci, którzy przeżyli, zostali wypuszczeni i rehabilitowani po odwilży 1956 roku.

Zabitych w czasie buntu Gruzinów pochowano na cmentarzu w Hogeberg. Do 1991 r. ambasador ZSRR w Holandii odwiedzał ich groby każdego 4 maja, nazywając ich podczas ostatniej wizyty Bohaterami Związku Radzieckiego. 4 maja 2005 r. na cmentarz w Hogeberg przybył prezydent niepodległej Gruzji Micheil Saakaszwili. Ostatni gruziński uczestnik buntu zmarł w lipcu 2007 r. i został uroczyście pochowany w Zugdidi w Gruzji.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Historia buntu 822 Gruzińskiego Batalionu Piechoty na wyspie Texel (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Operacja „Dzień narodzin”. Powstanie gruzińskie w 1945 roku na holenderskiej wyspie Texel, [w:] Pro Georgia Journal of Kartvelological Studies, z. 11, 2001

Przypisy[edytuj | edytuj kod]