Carnall (szyb)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wieża szybowa szybu Carnall, Skansen Górniczy Królowa Luiza, fot. 2016 r.

Szyb Carnall (po 1945 roku Zabrze II) – szyb odwadniający kopalni węgla kamiennego Królowa Luiza (od 1945 roku kopalnia Zabrze, od 1983 roku kopalnia Zabrze-Bielszowice[1]), obecnie atrakcja turystyczna Zabrza.

Dzieje[edytuj | edytuj kod]

Szyb Carnall jest jednym z najstarszych, a zarazem jedynym działającym do dziś szybem kopalnianym byłej kopalni Królowa Luiza. Prace przy jego głębieniu rozpoczęto w 1854 roku. Do tego czasu dla odwadniania kopalni Królowa Luiza służyła Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna, jednak już w połowie XIX wieku była ona budowlą przestarzałą i nie mogła służyć do odwadniania głębiej zalegających pokładów węgla. Nazwa szybu pochodzi od nazwiska Rudolfa von Carnalla, od roku 1856 dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, któremu podległa była zabrzańska kopalnia.

W 1873 roku szyb osiągnął głębokość 210 metrów. Zainstalowano na nim maszynę parową o mocy 180 KM, która poruszała dwie pompy nurnikowe. Umożliwiło to wyciąganie 7m³ wody na minutę. W 1873 roku szyb pogłębiono do 270 metrów, a 4 lata później dokonano gruntowej przebudowy szybu. Wyburzono wieżę, gdzie znajdowała się odwadniająca maszyna parowa, a na jej miejscu postawiono stalową wieżę wyciągową i maszynownię o charakterystycznej, wieżowej konstrukcji. W 1912 roku szyb osiągnął swą ostateczną głębokość 503 metrów. Ostatnia przed drugą wojną światową przebudowa szybu miała miejsce w latach 1929–1931.

Po roku 1945 szyb Carnall wszedł w skład kopalni Zabrze. Jego niemiecką nazwę zmieniono na Zabrze II.

Od 1983 roku szyb należał do połączonej kopalni Zabrze-Bielszowice[1].

W 1990 roku szyb Carnall został zasypany[2].

W 2009 roku, w związku z pracami nad udostępnieniem Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej szyb Carnall został odkopany do głębokości 40 metrów[2].

W służbie turystycznej[edytuj | edytuj kod]

Parowa maszyna wyciągowa

W 1965 roku dyrekcja Kopalni „Zabrze” wraz z PTTK na terenie wyłączonego z eksploatacji „Pola Zachodniego” utworzyła Ośrodek Propagandy Górnictwa, w którym przybywający turyści mogli zjechać pod ziemię i zwiedzić kopalnię w naturalnych, górniczych warunkach. Odwiedzający Ośrodek zjeżdżali właśnie szybem Zabrze II na poziom 503. Chociaż ruch turystyczny był spory, Ośrodek został zamknięty w 1979 roku.

Od 1993 roku szyb i napędzająca go maszyna parowa stały się jedną z atrakcji nowo powołanego Skansenu Górniczego „Królowa Luiza”, który jest oddziałem Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu.

Nowe życie[edytuj | edytuj kod]

Trwająca w ostatnich latach rewitalizacja Skansenu objęła także szyb Carnall. Na wieży szybowej zamontowana została platforma widokowa, z której podziwiać można panoramę Zabrza. Odnowiony został także budynek maszynowni. Podczas imprezy 15-lecia Skansenu, 27 września 2008 roku, wieża szybu była sceną dla przedstawienia teatralnego i efektownej prezentacji połączonej z muzyką industrialną inspirowaną dźwiękami parowej maszyny wyciągowej. W roku 2009 rozpoczęło się odkopywanie szybu, by ponownie udostępnić turystom możliwość zjazdu.


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]