Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana w Bartnem (greckokatolicka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana
Distinctive emblem for cultural property.svg A-826 z dnia 14.04.1997[1]
Filia muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Miejscowość Bartne
Wyznanie katolickie
Kościół greckokatolicki
Wezwanie Świętych Kosmy i Damiana
Położenie na mapie gminy Sękowa
Mapa lokalizacyjna gminy Sękowa
Bartne, cerkiew greckokatolicka (muzeum)
Bartne, cerkiew greckokatolicka (muzeum)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bartne, cerkiew greckokatolicka (muzeum)
Bartne, cerkiew greckokatolicka (muzeum)
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Bartne, cerkiew greckokatolicka (muzeum)
Bartne, cerkiew greckokatolicka (muzeum)
Położenie na mapie powiatu gorlickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gorlickiego
Bartne, cerkiew greckokatolicka (muzeum)
Bartne, cerkiew greckokatolicka (muzeum)
Ziemia49°33′52,8″N 21°19′58,6″E/49,564667 21,332944

Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana w Bartnem – dawna cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w 1842 we wsi Bartne.

Po 1947 świątynia nieczynna kultowo, a po remoncie w latach 1968-70 pełni funkcję muzealną.

Cerkiew wraz z ogrodzeniem z bramkami, przycerkiewnym cmentarzem i spichrzem wpisano na listę zabytków w 1997 i włączono do małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej.

Historia obiektu[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew wzniesiono w 1842 jak pokazuje data wyryta nad wejściem do babińca. Dolne partie wieży mogą pochodzić z XVIII wieku. W 1947 po wysiedleniu ludności łemkowskiej cerkiew nie była użytkowana i częściowo została zniszczona. Gruntowne prace konserwatorskie przeprowadzone w latach 1968-70 przywróciły jej pierwotny wygląd. Powrócono między innymi do gontowego pokrycia dachów. W 1970 przeznaczono świątynię na obiekt muzealny. Obecnie jest filią Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach.

Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew zbudowano w konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna o pomieszczeniach na rzucie kwadratu. Prezbiterium zamknięte prostokątnie z zakrystią od północy, szersza nawa i babiniec znajdujący się częściowo pod wieżą. Nad nawą dach namiotowy łamany, nad sanktuarium trójspadowy. Wieża konstrukcji słupowo-ramowej, o pochyłych ścianach, z pozorną izbicą zwieńczona kopulastym hełmem z pozorną latarnią. Podobne zwieńczenia wieżyczek nad nawą i prezbiterium. Wieżę otacza zachata. Dachy i ściany kryte gontem.

Wnętrze nakrywają stropy płaskie ozdobione polichromią ornamentalną, w nawie z fasetą. Chór muzyczny ma formę galeryjki w kształcie litery C nadwieszonej na rysiach. Wyposażenie jest niekompletne. Najcenniejszym jego elementem jest późnobarokowy ikonostas z XVIII wieku z ikonami namiestnymi znacznie starszymi niż sam ikonostas, bo datowanymi na XVI wiek. Znajdujący się w nawie ołtarz boczny z ikoną Ukrzyżowania pochodzi z roku 1797. W babińcu umieszczono odrzwia z malowanymi wizerunkami Piotra i Pawła z nieistniejącej cerkwi w Nieznajowej z 1780.

Otoczenie świątyni[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew otacza drewniane ogrodzenie z bali z daszkiem gontowym i bramką zrekonstruowane na miejscu kamiennego murku z XIX wieku. Na północ od świątyni znajduje się spichrz kamienny plebański z pierwszej połowy XIX wieku z ekspozycją historii kamieniarstwa, a na zachód drewniany pobijak używany do obróbki kamienia. Dalej położony jest łemkowski cmentarz przycerkiewny z kamiennymi nagrobkami wykonanymi przez miejscowych kamieniarzy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda, Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków, 2003, s.s. 120–121 ​ISBN 83-89188-08-2
  • Praca zbiorowa, Szlak Architektury Drewnianej Małopolska, Kraków 2010, s.s. 205–206, ​ISBN 978-83-60538-61-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]