Chyżoskoczek gruboogonowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chyżoskoczek gruboogonowy
Stylodipus telum[1]
(Lichtenstein, 1823)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd myszokształtne
Nadrodzina skoczkowce
Rodzina skoczkowate
Podrodzina skoczki
Rodzaj chyżoskoczek
Gatunek chyżoskoczek gruboogonowy
Synonimy
  • Dipus halticus Brandt, 1844
  • Dipus proximus Fairmaire, 1853
  • Scirtopoda telum turovi Hepner, 1934
  • Scirtopoda telum birulae Vinogradov, 1937
  • Scirtopoda telum nastjukovi Shenbrot, 1991
  • Scirtopoda telum amankaragai Selevin, 1934
  • Scirtopoda telum karelini Selevin, 1934
  • Dipus telum falzfeini Brauner, 1913
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Chyżoskoczek gruboogonowy[3] (Stylodipus telum) – gatunek gryzoni z rodziny skoczkowatych. Występuje w Azji Środkowej i w Europie Wschodniej[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został opisany naukowo w 1823 roku przez Martina Hinricha Lichtensteina, jako Dipus Telum[5]. Miejsce typowe to step na północ od Jeziora Aralskiego w Kazachstanie[4]. Wyróżnianych jest pięć podgatunków[2].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zasięg tego gatunku obejmuje stepy, także pustynniejące w Eurazji od wschodniej Ukrainy, przez tereny na północ od Kaukazu w Rosji, zachodni Turkmenistan, zachodni Uzbekistan i Kazachstan, po wschodni i północny Sinciang w Chinach. Zasięg od Morza Kaspijskiego po Chiny jest ciągły, natomiast w zachodniej części tworzą go dwa odizolowane obszary: na Ukrainie występuje podgatunek Stylodipus telum falz-feini, a na terenach między Kaukazem a Wołgą S.t. turovi[2].

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Znaczek pocztowy z rysunkiem chyżoskoczka

Jest to niewielki gryzoń. Ciało z głową osiąga długość 104–133 mm, ogon ma długość od 140 do 165 mm, tylna stopa 50–54 mm, a ucho 15–21 mm. Średnia masa ciała to od 70 do 90 g. Latem grzbiet ciała ma jasny szarożółty kolor, z dłuższymi włosami o czarnoszarych czubkach. Boki ciała mają słomkową barwę, również na nich znajdują się włosy o ciemnych czubkach. Na biodrach znajduje się biały pasek. Wierzch głowy ciemniejszy. Dorosłe nie mają przedtrzonowców, a ich puszki bębenkowe są większe niż u chyżoskoczka mongolskiego (Stylodipus andrewsi)[6].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

W europejskiej części zasięgu przeważnie zamieszkuje piaszczyste wzgórza w dolinach rzek i suche obszary, na których występują drzewa[2]. W Chinach preferuje obszary o gliniastym podłożu w stosunku do luźnych piasków. Występuje w tam, gdzie rosną rośliny z rodzajów bylica i łoboda, a także lasy sosnowe[6].

Chyżoskoczek gruboogonowy jest aktywny o zmroku i nocą, prowadzi naziemny tryb życia. Zapada w sen zimowy wraz z pierwszymi przymrozkami[2]. Nie podskakuje w sposób typowy dla skoczków, ale porusza się podobnie jak myszoskoczki. Mieszka samotnie, w stałej norze o długości 100–270 cm, głębokiej na 20–120 cm, wyposażonej w wiele wyjść zamykanych czopem. Areał osobniczy osobników tej samej płci nie nakłada się, ale w przypadku zwierząt różnej płci pokrywanie się jest znaczne. Schronienia na jego obszarze są często używane przez kilka osobników[6].

Chyżoskoczki gruboogonowe są głównie roślinożerne, jedzą nasiona, bulwy i zielone części roślin, a także owady. Nie przechowują zapasów[2][6].

Ssaki te rozmnażają się typowo raz na rok, rodząc 3–6 młodych[2]. W Chinach stwierdzono rozród dwa razy w roku, najczęściej wiosną i jesienią. W miocie rodzi się od 2 do 4 młodych[6].

Populacja i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Chyżoskoczki gruboogonowe zamieszkują duży obszar, na jego części są dość pospolite. Są spotykane w obszarach chronionych. Podgatunek żyjący na Ukrainie jest naturalnie rzadki i ma ograniczony zasięg występowania. Liczebność populacji ogółem maleje, niektóre populacje tracą siedliska wskutek nadmiernego wypasu, intensywnej orki i użytkowania pestycydów. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje go za gatunek najmniejszej troski. Podgatunek S. t. falz-feini jest wpisany do ukraińskiej czerwonej księgi gatunków zagrożonych, ze względu na silny spadek liczebności[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stylodipus telum, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h Cassola, F. 2017, Stylodipus telum [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017, wersja 2018-2, DOI10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T21103A22200078.en [dostęp 2019-01-21] (ang.).
  3. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 260. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Stylodipus telum. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2019-01-21]
  5. Eduard Friedrich Eversmann, Heinrich Lichtenstein, Reise von Orenburg nach Buchara, E.H.G. Christiani, 1823, s. 120 (niem.).
  6. a b c d e A Guide to the Mammals of China. Andrew T. Smith, Yan Xie, Robert S. Hoffmann, Darrin Lunde, John MacKinnon, Don E. Wilson, W. Chris Wozencraft (redaktorzy). Princeton University Press, 2010, s. 205–206. ISBN 1-4008-3411-2. (ang.)