Chyżyny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chyżyny
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat miński
Gmina Latowicz
Liczba ludności (2011) 229[1][2]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 05-334
Tablice rejestracyjne WM
SIMC 0677553
Położenie na mapie gminy Latowicz
Mapa lokalizacyjna gminy Latowicz
Chyżyny
Chyżyny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chyżyny
Chyżyny
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Chyżyny
Chyżyny
Położenie na mapie powiatu mińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mińskiego
Chyżyny
Chyżyny
Ziemia52°01′00″N 21°43′56″E/52,016667 21,732222

Chyżynywieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim, w gminie Latowicz.

Wieś królewska położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie garwolińskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[3].

W latach 1526-1795 wieś należała do starostwa latowickiego. W latach 1795-1809 – pod zaborem austriackim. Od 1809 r. w Księstwie Warszawskim, guberni warszawskiej, powiecie siennickim, a od 1866 r. w powiecie mińskim (od 1868 nazwa powiatu nowomiński). W latach 1870-1954 należała do gminy Wielgolas, w latach 1955-1972 – do Gromadzkiej Rady Narodowej w Wielgolesie. Od 1973 r. należy do gminy Latowicz.

W latach 1919-1939 wieś była w granicach województwa warszawskiego, 1939-1945 w Generalnym Gubernatorstwie, 1946-1975 w województwie warszawskim, a od 1975 do 1998 r. – w granicach województwa siedleckiego. Od 1999 r. znajduje się w województwie mazowieckim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze ślady osadnictwa to urny z prochami – resztki cmentarzyska kultury grobów kloszowych.

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1516 r. pod nazwą „Chissiny”, następnie z 1540 r. - „Chyzijnij”. W 1565 r. zapisano "Chizini", w 1660 r. - "Chyziny", a w 1765 r. - "Hyziny".

W 1565 r. było we wsi 19 gospodarstw. W 1662 r. liczyła ona 74 mieszkańców. Podczas potopu szwedzkiego została zniszczona i w 1660 r. miała tylko 15 domów. We wsi była karczma. W 1789 r. we wsi było 26 domów i mieszkało 31 rodzin, o nazwiskach: Skonieczny, Niepsuy, Śluzek, Grzęda, Anusz (Janusz), Michna, Chróst, Olko, Bobotek, Świeczka, Gajowniczek, Jesień, Zwierz, Wójcik, Chróst, Pielasa, Borówek, Kaimek.

W XIX w. we wsi był folwark składający się z 4 drewnianych budynków. W 1827 r. było 40 domów i 250 mieszkańców, zaś po pożarze w 1880 r. odnotowano 37 domów. Kolejny pożar – 24 czerwca 1888 r. zniszczył całą wieś. W 1916 r. założono Ochotniczą Straż Pożarną. W 1919 r. wybudowano drewnianą remizę strażacką, a w 1935 r. - murowaną.

Dnia 7 września 1939 r. Niemcy zrzucili w centrum wsi 22 bomby burzące. W latach 1940-1944 działały tajne gimnazjalne komplety zorganizowane przez Jana Stabińskiego, które prowadzili nauczyciele: Leonarda i Stanisław Lajborkowie. W latach 1942-1943 Niemcy założyli przejściowy obóz dla Żydów, których następnie wywieźli do obozu koncentracyjnego w Treblince.

W 1955 r. powstało Koło Gospodyń Wiejskich. W 1970 r. wieś liczyła 248 mieszkańców, a w 2000 r. - 228. Przyrost naturalny w latach 1970-2000 wyniósł (-8,1%). W 1988 r. we wsi było 52 domy, w 2009 r. - 56 domów.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wioski pochodzi od staropolskiego wyrazu „chyżę” oznaczającego chatę wykonaną z ziemi i łóz (ziemiankę). Sugeruje to, że pierwsze założone tu chaty były ubogie, zbudowane z ziemi i chrustu.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kapliczka murowana z czerwonej cegły, pw. św. Jana Chrzciciela, wzniesiona w 1950 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2017-04-11].
  3. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • AGAD, Archiwum Skarbu Koronnego, Oddział I, sygn. 72 cz.2. – Rejestr pogłownego Ziemi Czerskiej.
  • AGAD, Archiwum Skarbu Koronnego Oddział XLVI, sygn. 143-B – Lustracja Starostwa Latowickiego z 1569 r. (mikrofilm: 2262)
  • AGAD, Archiwum Skarbu Koronnego Oddział XLVI, sygn. 147a – Lustracja starostwa latowickiego z 1613 r. (mikrofilm: 2567)
  • AGAD, Archiwum Skarbu Koronnego Oddział XLVI, sygn. 147-B - Lustracja Starostwa Latowickiego (odpis z 1853 r.) 1660 r. (mikrofilm: 2568)
  • Archiwum Parafii Latowicz, Liber ekronicae parachialis, Parochia Latowicz. [Liber Confraternitatis SS. Rossarii in Latowic ad Maiorem Dei Gloriam di vae q Matris Mariae sine labre conceptae honore tum adavgenda et promovenda Christi fidelium devotio Anno Dni 1777 (1721 - 1951)]
  • Chyżyny w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  • Gajowniczek. Z. 1999. Dzieje Latowicza, FPL, Latowicz
  • Gajowniczek Z., 1999. Dzieje Parafii Latowicz, FPL, Latowicz.
  • Gajowniczek Z., 1999. Kroniki Ochotniczej Straży Pożarnej w Latowiczu, FPL, Latowicz.
  • Gajowniczek Z., 1999. Sto lat kościoła parafialnego Św. Walentego i Św. Trójcy w Latowiczu, FPL, Latowicz,
  • Gieysztorowa I., 1967. Lustracja województwa Mazowieckiego 1565 roku, cześć l. Warszawa.
  • Niedźwiedź J. Ostas C., Opracowanie studialne wartości kulturowych Gminy Latowicz
  • Sienkiewicz M. , i in. 1999. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Latowicz.
  • Wawrzyńczyk A., 1989. Lustracje województwa Mazowieckiego XVII wieku, T.2 (1660-1661), Warszawa.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]