Cmentarz Powązkowski w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy cmentarza wyznaniowego na Woli. Zobacz też: Cmentarz Wojskowy na Powązkach.
Cmentarz Powązkowski
w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 445/1 z 1 lipca 1965
Ilustracja
Fragment cmentarza Powązkowskiego
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Powązkowska 1
01-797 Warszawa
Typ cmentarza wyznaniowy
Stan cmentarza czynny
Powierzchnia cmentarza 43 ha
Liczba pochówków ok. 1 mln
Data otwarcia 20 maja 1792
Zarządca Kuria Metropolitalna Warszawska
Mapa cmentarza
Mapa cmentarza
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Cmentarz Powązkowski
w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Cmentarz Powązkowski
w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Cmentarz Powązkowski
w Warszawie
Ziemia52°15′07″N 20°58′22″E/52,251944 20,972778

Cmentarz Powązkowski, zwyczajowo Stare Powązki – zabytkowa nekropolia w Warszawie.

Położony na terenie obecnej dzielnicy Wola, między ulicami: Okopową, Powązkowską, Tatarską i Jana Ostroroga. Opiekę nad nim sprawuje Kuria Metropolitalna Warszawska, którą reprezentuje zarząd cmentarza. Rolę opiekuna społecznego pełni Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami. Cały teren cmentarza – skarbnicę rzeźby i małej architektury objęto ścisłą ochroną konserwatorską, podległą Stołecznemu Konserwatorowi Zabytków.

Cmentarz leży po nieparzystej stronie ul. Powązkowskiej, pod numerem 1, a jego administracja znajduje się naprzeciwko, pod numerem 14.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Brama św. Honoraty

Cmentarz został założony 4 listopada 1790 na działce podarowanej przez rodzinę Szymanowskich. Poświęcono go 20 maja 1792 w obecności króla i początkowo zajmował powierzchnię ok. 2,6 ha[1].

W 1792 ukończono tam budowę kościoła św. Karola Boromeusza, ufundowanego przez duchowieństwo warszawskie, a zaprojektowanego przez Dominika Merliniego[2]. Jeszcze przed poświęceniem cmentarza wystawiono tam również tzw. katakumby.

W 1812 roku miało miejsce pierwsze poszerzenie terenu cmentarza. Grunty przekazane zostały przez osobę z rodziny Korwin-Szymanowskich. Kolejne poszerzenie cmentarza miało miejsce w 1820 o grunty sprzedane przez Jakuba Łaszczyńskiego zajmujące obecne kwatery 27 i 34 oraz klin od nr 27 wprost do numeru 177 wprost[3]. Kolejne poszerzenie cmentarza miało miejsce w 1830 roku. Zakupiono kolejne grunty od rodziny Łaszczyńskich (kwatery nr 28 Wprost 30 Wprost 32 Wprost i I-IV). W 1837 roku cmentarz został powiększony o kolejne 13 hektarów wzdłuż obecnej ulicy Tatarskiej i od ulicy Powązkowskiej do ul Ostroroga[4]. Na zakupionych terenach znajdują się obecnie kwatery 47/48 do 63, od 71 do 104, od 83 do 104, od 83 do 123, od 105-112, od 113 do 115, W 1841 rozszerzono cmentarz o parcele majątku Ciszewskich znajdowały się na nich kwatery 162-176. Po kolejnej rozbudowie z 1844 roku cmentarz poszerzył się o kwatery od H do M, 43,44, 177-Q. Rok później na skutek regulacji drogi przez wojsko, cmentarz został poszerzony o tereny kwater 64-68 oraz N-U[5]. W latach 1851-1852 cmentarz powiększył się o tereny kupione od Józefy Graffowej i Marianny Ścisłowskiej. Kolejne poszerzenia cmentarza z lat 1864, 1865 i z 1871 roku zostały przeprowadzone przez Radę Administracyjną Królestwa Polskiego na zasadzie wywłaszczenia[6]. w późniejszych latach na skutek kolejnych korekt ulic. Cmentarz osiągnął obecną powierzchnię 43 hektarów.

We wrześniu 1939 roku uszkodzone zostało 29 kwater. Niewyremontowane groby zostały przez zarząd cmentarza rozebrane. W 1942 roku na skutek nalotów radzieckich zostało uszkodzonych kilka kwater od strony ulicy Okopowej[7]. Podczas okupacji znajdowały się tu podziemne arsenały broni. Podczas powstania warszawskiego Niemcy umieścili na jego terenie czołgi[8]. Do 1970 trwała odbudowa katakumb, na skutek braku dokumentacji i zniszczeń wojennych nie wszystkie udało się odrestaurować i przywrócić na właściwe miejsce[9].

W 2012 runął ceglany mur oddzielający Stare Powązki od cmentarza żydowskiego na Woli; zniszczeniu uległo około 70 nagrobków.

W lipcu 2014 cmentarz, razem z pięcioma innymi nekropoliami tworzącymi zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach, został uznany za pomnik historii[10].

Pochowani[edytuj | edytuj kod]

Wśród pochowanych ok. 1 miliona osób, znajduje się wiele znanych i zasłużonych osób, w tym żołnierze powstań narodowych od insurekcji kościuszkowskiej do powstania warszawskiego, działacze niepodległościowi, wybitni pisarze, poeci, uczeni, artyści, myśliciele, lekarze, prawnicy, politycy, duchowni. Część z nich spoczęła w założonej w 1925 Alei Zasłużonych. Po 1945 w budynku katakumb zorganizowano mauzoleum, gdzie złożono prochy zamordowanych w obozach koncentracyjnych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002, s. 18. ISBN 83-911590-1-9.
  2. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002. ISBN 83-911590-1-9.
  3. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002, s. 19. ISBN 83-911590-1-9.
  4. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002, s. 20. ISBN 83-911590-1-9.
  5. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002, s. 21. ISBN 83-911590-1-9.
  6. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002, s. 21. ISBN 83-911590-1-9.
  7. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002, s. 23. ISBN 83-911590-1-9.
  8. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002, s. 24. ISBN 83-911590-1-9.
  9. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002, s. 24. ISBN 83-911590-1-9.
  10. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 lipca 2014 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Warszawa – zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach” (Dz.U. z 2014 r. poz. 956)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, 2002. ISBN 83-911590-1-9.
  • Stanisław Szenic Cmentarz Powązkowski (3 tomy – 1790–1850, 1851–1890, 1891–1918)
  • Tadeusz Maria Rudkowski, Cmentarz Powązkowski w Warszawie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków 2006. ​ISBN 83-04-04741-1

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]