Cwel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cwel, cwer, poszkodowany – obraźliwe pojęcie używane w gwarze więziennej, degradujące określenie osoby zmuszanej w więzieniach do odbywania stosunków seksualnych z innymi współwięźniami.

Pierwotnie słowo to oznaczało osobę przecweloną – zgwałconą i wykluczoną z kategorii git-ludzi (grypsujących). Dotyczyło także biernego homoseksualisty (cwel z wolności) oraz więźnia, który nie przestrzegał kodeksu grypsery (m.in. dotykał członka innego więźnia czy sedesu). Oprócz słowa cwel osoba taka jest również określana jako: parówa, ciota, padalec, rura, dupka, kurwa, druciara, pipka. Cwelom też często nadawane są imiona kobiece[1].

Cwele znajdują się najniżej w hierarchii więziennej. Niedopuszczalna jest przyjaźń czy współpraca między cwelem a innym osadzonym. Oprawcy uważają, że na cwelu można rozładować nagromadzone emocje czy agresję, co przyjmowane jest przez niektórych więźniów ze zrozumieniem i akceptacją, dlatego też występuje tendencja do wytypowania ofiary (cwela) wśród grupy osadzonych.

Cwelowanie ma na celu nie tylko zaspokojeniu potrzeby seksualnej, ale też ma charakter rytualny. Celem jest chęć zdominowania współwięźnia, zdegradowania go, ukarania (np. za donosicielstwo) lub rozładowania agresji.

Akty cwelowania (w tym gwałt) w więzieniu przeważnie mają charakter zbiorowy, często są połączone z pobiciem. Polegają na zmuszeniu ofiary do odbycia stosunku analnego, często także oralnego. Na przecwelowanie narażeni są głównie mężczyźni słabi fizycznie i psychicznie lub odsiadujący wyroki za określone przestępstwa (najczęściej przestępstwa seksualne wobec dzieci).

Przecwelowanie i zgwałcenie pozbawia mężczyznę męskiej tożsamości – otrzymuje on kobiece imię, którym zwracają się doń współwięźniowie. Więzień taki (przezwany „cwelem”) od tej pory jest zmuszany do świadczenia usług seksualnych współwięźniom oraz wykonywania różnych „brudnych” prac, na przykład mycia muszli klozetowych; ponadto współwięźniowie mogą się nad nim znęcać w inny sposób. Status „cwela” jest w zasadzie statusem dożywotnim i utrzymuje się on w sytuacji przeniesienia więźnia do innego więzienia lub rozpoczęcia po pobycie na wolności odbywania nowej kary. Nawet po upływie lat współwięźniowie starają się wybadać więźnia przeniesionego lub ponownie skazanego i przesyłają grypsy do innych więzień z prośbą o informacje o statusie takiej osoby, a po ich otrzymaniu traktują go stosownie do ich treści. Zgwałcenie jest najbrutalniejszym ze sposobów „przecwelenia” jednak nie jedynym. Następuje ono też np. w wyniku brutalnego pobicia, pobrudzenia więźnia kałem, uderzenia w twarz szczotką do czyszczenia klozetów, dotknięcia twarzy członkiem.

Zjawisko „przecwelenia” w zasadzie nie występuje w więzieniach kobiecych, jednak i w nich zdarzają się gwałty: homoseksualne i heteroseksualne[2].

Cwelowanie oraz inne sposoby prześladowania, tak zwane gierki[3], opisał Moczydłowski, pierwszy szef więziennictwa w swojej książce z 1991 i w jej nowszych wydaniach, która jest wynikiem długoletnich badań nad ewolucją życia więziennego[4].

Cechy takie jak homoseksualizm czy zgwałcenie przypisywane są im przez współwięźniów i nie zawsze oznaczają stan faktyczny[5]. Cwelem lub frajerem zostaje również więzień, który nie chce być identyfikowany z żadną grupą podkultury więziennej[6] lub współpracuje z administracją więzienną.

Więźniowie, którzy nie są git-ludźmi, są zazwyczaj frajerami. Cwele stanowią 1-2% społeczności[7].

Podział

Cweli można podzielić na cztery kategorie[potrzebny przypis]:

  • osoby zachowujące się prowokacyjnie (zalecające się, obnażające) – są to cwele poszukujący partnera;
  • osoby oddające się za korzyści materialne (oczekują zwłaszcza od git-człowieka ochrony fizycznej; pełnią drobne posługi takie jak pranie, zmywanie, cerowanie);
  • osoby o określonych cechach somatycznych, predyspozycjach psychofizycznych lub należące do niektórych grup zawodowych (np. przedstawiciele służb mundurowych). Poszukują one opiekuna, ale go nie znajdują – są pogardzani przez innych współwięźniów i zmuszani do usługiwania innym. Przy posiłkach obsługiwani są jako ostatni, ich miski leżą oddzielnie, sprzątają ubikację. Zazwyczaj zostają „kapusiami” ochotnikami;
    • S.A. – osadzeni odbywający krótkie kary, z którymi można zrobić wszystko;
  • osoby skazane za zgwałcenie, wykorzystywanie seksualne dzieci itp. – jest to najbardziej poniżana kategoria cwela.

Grypsujący z różnych zakładów karnych zazwyczaj wymieniają się informacjami dotyczącymi przenoszonych do innych placówek więźniów uznanych za cweli.

Przecwelenie

Pierwszym etapem przecwelenia są „krzywości”, które wiążą się z brakiem zaufania współwięźniów (git-ludzi) w stosunku do ich członka grupy. Taka osoba jest separowana od najważniejszych spraw git-ludzi, jednak nie jest pozbawiona praw „człowieka” (m.in. może siedzieć przy wspólnym stole z grypsującymi oraz można jej podawać rękę).

Kolejnym etapem jest „skiepszczenie”, kiedy to osadzony naruszy jedną z norm git-ludzi. Podczas „afery” analizowane są dowody i wydawany werdykt. „Wykręcanie afery” dotyczy zdarzeń z przeszłości dotyczącej zarówno życia na wolności, jak i w zakładzie karnym. Do „afery” często dochodzi między grupami grypsujących (opartej na intrydze czy wymyślonych sytuacjach).

W wyniku „skiepszczenia” grypsujący nie zawsze jest przycwelony, może również powrócić do grupy git-ludzi. W tej fazie jest w stanie zawieszenia członkostwa w grupie grypsującej (wyjaśnienie, wystawka).

W przypadku, kiedy zasady grypserskie zostały naruszone w minimalnym stopniu, następuje „prostowanie”. Taki więzień dostaje zadania do wykonania, od których zależy jego przynależność do grupy (zadaniami takimi są m.in. samookaleczenie, pobicie frajera czy cwela, agresywne zachowanie wobec pracowników służby więziennej, wzięcie na siebie winy za czyny innych git-ludzi). „Prostowaniu” nie podlega potwierdzony zarzut o homoseksualizm i współpraca z administracją więzienną.

Następnym etapem jest wydalenie z grupy (chowanie do wora, dołowanie). Były grypsujący jest szykanowany, stosuje się wobec niego przemoc (na początku nieseksualną) oraz ma werbalny zakaz grypsowania. Z czasem następuje degradowanie przecwelonego na koniec w hierarchii więziennej.

Przecwelenie następuje m.in. przez:

  • obelgi;
  • dotknięcie lub poklepanie szczotką (lolą) lub ścierką do podłogi;
  • dotknięcie ręką muszli klozetowej, również umieszczenie w niej głowy i spłukanie wody;
  • zgwałcenie i pobicie (zbiorowe i indywidualne), m.in. oddawanie moczu na przycwelonego czy wkładanie kołka do odbytu[8].

Przypisy

  1. Sławomir Przybyliński; Podkultura więzienna: wielowymiarowość rzeczywistości penitencjarnej; Impuls; 2005; s. 34; ​ISBN 83-7308-501-7​, 9788373085015
  2. "Mamuś, ja chyba nie potrafię z tym żyć". Więźniarka skarżyła się, że została zgwałcona, TVN24 [dostęp 2020-09-08].
  3. Marak Kamiński – Gry więzienne, www.gnosis.art.pl [dostęp 2020-09-08].
  4. Paweł Moczydłowski, Drugie życie więzienia, www.gandalf.com.pl [dostęp 2020-09-08].
  5. Klemens Stępniak, Słownik tajemnych gwar więziennych, Plus, Londyn 1993, ss. 82-83
  6. Aneta Kantor, Sposób na przetrwanie, sw.gov.pl [dostęp: 12 października 2009]
  7. Studia socjologiczne 172-175; Instytut Filozofii i Socjologii (Polska Akademia Nauk); Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2004; s. 99
  8. Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Białymstoku, web.archive.org, 9 sierpnia 2011 [dostęp 2020-09-07] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-09].

Bibliografia