Czechy (nazwa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Nazwa państwa Czechy jest przedmiotem sporu i dociekań, tak w Czechach, jak i w szerszym, międzynarodowym kontekście. Po podziale Czechosłowacji na Słowację i Czechy skrócona nazwa państwa była kontestowana i wywoływała w latach 90. emocje i dyskusje. Oficjalną, długą nazwą kraju jest Republika Czeska (Česká republika), nazwą skróconą i po 20 latach używania już powszechnie i całkowicie przyjętą w języku czeskim jest Česko. Nazwa ta znana jest od XVIII wieku, ale dotychczas rzadko używana.

W innych językach jest mniej niejasności. Jedynie proponowana dla języka angielskiego krótka nazwa Czechia nie jest często używana, jednak w kwietniu 2016 władze zaakceptowały ją jako oficjalną.

Republika Czeska[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Republika Czeska jest oficjalną nazwa państwa. Występuje w konstytucji kraju:

My, obywatele Republiki Czeskiej w Czechach, na Morawach i na Śląsku (...) wierni wszystkim tradycjom dawnej państwowości ziemi Korony Czeskiej i państwowości czechosłowackiej, zdecydowani budować, bronić, rozwijać Republikę Czeską...[1]

W ustawie zasadniczej nie pojawia się ani razu inne określenie kraju. Nazwa jest również formalnym określeniem kraju na oficjalnych dokumentach. W tym zakresie sytuacja jest identyczna jak z nazwą Rzeczpospolita Polska – jest to jedyna nazwa państwa stosowana zarówno w polskiej konstytucji, jak i w polskich aktach prawnych.

Česko[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Česko jest używana w Czechach jako krótka forma oficjalnego określenia Republiki Czeskiej. Używana jest szeroko w mediach, choć budziła protesty u wielu Czechów[2]. Negatywnie na temat tego słowa wypowiedział się były prezydent Václav Havel, mówiąc, że wymawiając to słowo „ma wrażenie, jakby go obłaziły ślimaki”[3]. Słowo porusza problem państwowości kraju, w skład którego wchodzą trzy krainy historyczno-geograficzne z silnie zaznaczonym poczuciem odrębności ich mieszkańców: Czechy, Morawy i Śląsk Czeski. Czechy są krainą największą i najludniejszą; ponadto przymiotnik český (czeski) oznacza zarówno krainę historyczną „Čechy”, jak też i całość państwa w obecnym kształcie „Česko”. Nazwa Česko pomimo zgłaszanych kontrowersji jest obecnie oficjalnie (jak i powszechnie) uznana za normatywną[4].

Čechy[edytuj | edytuj kod]

Czechy (jako kraina) na tle Republiki Czeskiej
Wielkość i położenie Moraw w stosunku do Republiki Czeskiej
Wielkość i położenie Śląska Czeskiego w stosunku do Republiki Czeskiej

Słowo Čechy, oprócz nazwy krainy geograficzno-historycznej jest również potocznym określeniem Republiki Czeskiej. Określenie to jest kontestowane z następujących powodów:

  • Nie jest ekwiwalentem Republiki Czeskiej w jej obecnym kształcie i granicach.
  • Jego użycie jest przejawem znacznego nietaktu wobec mieszkańców Moraw i Ślązaków. Zdanie Brno je druhé nejvýznamnější město v Čechách (Brno jest drugim pod względem wielkości miastem Czech) jest uznawane przez mieszkańców Moraw za poważne nadużycie[5].
  • Uważane jest za naruszenie tradycji państwa.
  • Nie jest oznaczeniem bytu państwowego w świetle prawa międzynarodowego[5].

Nie przyjęły się niekiedy proponowane inne formy, takie jak: Čechie, Čechoslávie, Českoslovansko, Českozemsko, Českomoravsko, a także jak: Morče (z połączenia Morava i Čechy), Čechrava (połączenie Čechy i Morava) i inne[6][3], które traktowane są jako neologizmy bądź też elementy idiolektu.

Czechia i inne nazwy[edytuj | edytuj kod]

W roku 1993 czeskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych rozpoczęło promocję angielskiej nazwy Czechia (wym. [czekia]) na oficjalnej stronie internetowej państwa (obecnie używa jednak wyłącznie długiej nazwy[7]). Angielskie słowo Czechia jest udokumentowane już w 1841 roku (Poselkynie starych Przjbiehuw Czeskych - Messenger of the old Fates of Czechia)[8] lub później w 1856 r.[9] lub w 1866 roku[10]. W języku angielskim nazwa ta nie jest do tej pory często używana, rzekomo ze względu na możliwość pomylenia jej z nazwą rosyjskiej republiki Czeczenii zapisywanej po angielsku jako Chechnia lub Chechnya[11][12], i przeważnie stosowana jest długa nazwa kraju Czech Republic (nazwa ta też jest jednak mylona z nazwą Czeczenii[13][14][15]). Niemniej prezydent Czech Miloš Zeman używa tej nazwy w swoich oficjalnych anglojęzycznych wystąpieniach[16]. Nazwa Czech Republic jest czasami niepoprawnie skracana do formy przymiotnikowej Czech („Czeska”), która jest homonimiczna z angielską nazwą mieszkańca: Czech (pisownia taka sama jak w języku polskim[17], a dawniej również w języku czeskim[18]).

Podobne nazwy istnieją w innych językach obcych, np. fr. Tchéquie, hiszp. Chequia, . Cechia, ros. Чехия (trl. Čehija).

W języku niemieckim oficjalną krótką nazwą państwa jest Tschechien. W użyciu istnieje również forma Tschechei, istniejąca od końca XIX w.; towarzyszy jej jednak odium spowodowane przekonaniem, że słowo zostało wymyślone przez Hitlera lub nazistów. Jest to pogląd błędny, gdyż słowo to istniało przed rokiem 1933 jako krótka forma słowa Czechosłowacja (niem. Tschechoslowakei) lub synonim nazwy Tschechien[19] i nie było nacechowane emocjonalnie[20].

Nazwa państwa w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Przyjęta w języku polskim nazwa krótka Republiki Czeskiej, używana zarówno przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych jak i Ministerstwo Spraw Zagranicznych to Czechy[21][22].

Organizacja Narodów Zjednoczonych[edytuj | edytuj kod]

14 kwietnia 2016 na spotkaniu premiera, prezydenta, ministra obrony i marszałków obu izb parlamentu podjęto decyzję o rejestracji krótkich nazw państwa w językach angielskim (Czechia), francuskim (Tchéquie), hiszpańskim (Chequia), rosyjskim (Чехия), arabskim (تشيكيا) i chińskim (捷克). Ustalono również jednowyrazowe określenie dla języka czeskiego - Česko[23][24]. Nazwy te zostały 1 lipca 2016 zarejestrowane przez ONZ[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ústava České republiky ze dne 16. prosince 1992 (cz.). [dostęp 8 lipca 2009].
  2. Daniela Lazarová: Looking for a name (ang.). 13 maja 2004. [dostęp 8 lipca 2009].
  3. a b Česká republika, Česko, Czechia… o názvu naší země a jeho proměnách v čase (cz.). Zeměměřič, grudzień 2006. [dostęp 10 lipca 2009].
  4. W wydanym w 2009 r. przez Český úřad zeměměřický a katastralní (Czeski Urząd Geodezyjny, Kartograficzny i Katastralny) wykazie Jména států a jejich územních částí (Nazwy państw i ich jednostek terytorialnych) jako krótką nazwę państwa podano Česko z przypisem „Česko je kodifikovaný jednoslovný název státu, který se podle ústavy oficiálně nazývá Česká republika” (Czechy są skodyfikowaną jednowyrazową nazwą państwa, które zgodnie z konstytucją oficjalnie nazywa się Republika Czeska).
  5. a b Stanovisko odborníků k názvu naší země (cz.). National Geographic, 26 kwietnia 2005. [dostęp 10 lipca 2009].
  6. Těsnopisecký záznam ze 7. veřejného slyšení Senátu Parlamentu České republiky (cz.). [dostęp 10 lipca 2009]. Por. Jarosław Malicki, Dyskusja o nazwie państwa czeskiego, „Poradnik Językowy” 1998, z. 1-2, s. 66-71.
  7. Welcome to the official pages of the Czech Republic (ang.). [dostęp 10 lipca 2009].
  8. Hugh James Rose (1841): A New General Biographical Dictionary, Vol. III, BAH-BEE.
  9. Notes and Queries: Medium of Inter-Communication for Literary Men, Artists, Antiquaries, Genealogists, etc. Second Series, Volume Second, July-December, 1856.
  10. Latest from Prussia. The Mercury, page 4, Saturday 21 July 1866
  11. Český pavilon protestuje - Česko není Čečensko. iDnes.cz, 23 czerwca 2000
  12. Místo Česka bude stát v cizině nově používat název Česká republika. Novinky.cz, 14 lipca 2004
  13. Some on Twitter confused Czech Republic with Chechnya, referring to bombing suspects’ origins. Radio Prague, 20 kwietnia 2013
  14. Czech Ambassador Issues Statement To End Confusion Between Czech Republic And Chechnya. Business Insider, 20 kwietnia 2013
  15. Boston Marathon bombings: Czech Republic's ambassador 'concerned' by Americans confusing his country with Chechnya. The Independent, 20 kwietnia 2013
  16. Prezydent Czech za zmianą angielskiej nazwy swojego kraju
  17. Czech (ang.). Oxford Distionaries. [dostęp 2019-06-11].
  18. Tilman Berger: Z dějin českého pravopisu: Jan Václav Pól. (cz.). s. 19. [dostęp 2009-07-10].
  19. Google Ngram Viewer, books.google.com [dostęp 2017-11-22].
  20. Hans Lemberg: Haben Wir wieder eine „Tschechei“ ? oder: wie soll das Kind denn heissen ? (niem.). Bohemia 34. [dostęp 10 lipca 2009].
  21. Nazwy państw (pol.). Komisja Standaryzacji Nazewnictwa Geograficznego poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2010-12-05].
  22. Polak za granicą – Czechy (pol.). Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2010-12-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-05)].
  23. Czeskie władze zdecydowały: zmieniamy nazwę kraju
  24. The Government approves request to enter the short country name “Česko”/”Czechia” in UN databases. Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic, 2016-05-06. [dostęp 2016-05-12].
  25. [1]