Dąbie (powiat janowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dąbie
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat janowski
Gmina Modliborzyce
Liczba ludności (2011) 280[1]
Strefa numeracyjna (+48) 15
Kod pocztowy 23-310
Tablice rejestracyjne LJA
SIMC 0799581
Położenie na mapie gminy Modliborzyce
Mapa lokalizacyjna gminy Modliborzyce
Dąbie
Dąbie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dąbie
Dąbie
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Dąbie
Dąbie
Położenie na mapie powiatu janowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu janowskiego
Dąbie
Dąbie
Ziemia50°45′36″N 22°18′30″E/50,760000 22,308333

Dąbiewieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie janowskim, w gminie Modliborzyce. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa tarnobrzeskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 280 mieszkańców[1] i była dziewiątą co do wielkości miejscowością gminy Modliborzyce. Miejscowa ludność wyznania katolickiego przynależy do Parafii św. Stanisława w Modliborzycach[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1419 roku, należała ona wtedy do majątku Dłutów i była częścią Słupia. W XVII w. należała do Chobrzańskich, a potem w XIII w. został włączona do dóbr modliborskich należących wtedy do Nahoreckich. Podczas III wojny północnej około 1706 r. wojska kałmuckie i kozackie dokonały dość poważnych zniszczeń wsi co spowodowało duże zmniejszenie liczby jej mieszkańców[3]. W drugiej połowie XVI w. we wsi istniały zabudowania dworskie, browar z karczmą i młyn. Wielu z gospodarzy było wtedy dość zamożnych[4]. Oprócz pól pańszczyźnianych chłopi użytkowali też grunty czynszowe. Pod koniec XVIII w. Dąbie stało się własnością Dolińskich[5], a od 1862 r. Gorzkowskich i pozostało w ich posiadaniu, aż do uwłaszczenia, które nastąpiło w 1864 roku[6]. W 1808 r. działała na terenie Dąbia papiernia (opisana dalej).

W 1921 r. wieś była zamieszkana przez 354 osoby[7]. W okresie międzywojennym powstała szkoła, straż pożarna i Koło Młodzieży Wiejskiej – Siew. Po II wojnie światowej uruchomiono kółko rolnicze.

Papiernia w Dąbiu[edytuj | edytuj kod]

Istnienie papierni jest mało znane, funkcjonowała jednak blisko 150 lat. Powstała w połowie XVIII wieku[8]. Właścicielem Dąbia była wtedy rodzina Nahoreckich jednak najprawdopodobniej powstała ona za sprawą rodziny Bielskich[9]. Papiernia zlokalizowana była nad rzeką Sanną przy drodze Słupie-Dąbie. Najprawdopodobniej w istniejącym wcześniej młynie[10] zainstalowano urządzenia do produkcji papieru i w taki właśnie sposób powstała. Siłą napędową w papierni było koło wodne napędzane wodą spadającą z góry, spiętrzaną w stawie. Za całą produkcję papieru odpowiedzialny był majster doglądający pracy urządzeń i przede wszystkim czerpiący papier. Źródła podają nazwiska papiernika Walentego Jaguckiego (1748 r.) i majstra Dominika Eskiera. W pracy majstrowi pomagali czeladnicy. Nie ma informacji o funkcjonowaniu papierni pod koniec XVIII wieku i na początku XIX[11]. W 1823 r. papiernia była dzierżawiona (od właściciela Feliksa Dolińskiego) przez fabrykanta-majstera Ludwik Wrenera-Bartza. Wtedy pracowało około 10 czeladników. W 1827 r. produkcja Dąbia stanowiła 6% wytwórczości papierniczej w Królestwie Polskim[12]. W 1842 r. zatrudnionych było około 23 pracowników, a Dąbie było jedną z 7 papierni w guberni lubelskiej. W 1858 r. roczna produkcja wynosiła 2500 ryz. Stopniowo jednak produkcja i zatrudnienie zmniejszały się, aż w 1878 r. pracowało tylko kilka osób. Wraz z dalszym rozwojem produkcji fabrycznej papieru los papierni w Dąbiu był przesądzony. Ostatecznie została zamknięta między 1882 r., a 1885[13]. Papier wytwarzany w Dąbiu posiadał znaki wodne (filigrany). Znane są dziś 3 rodzaje tych znaków o charakterze obrazkowym, stosowane w pierwszej połowie XIX w.: Sosenka z jeleniem, Madonna z Dzieciątkiem w kręgu płomienistym, oraz Madonna dzieciątkiem – „Ludowa”. Obok tych znaków pojawiała się także nazwisko majstra i nazwa miejscowości Modliborzyce.

Części Wsi[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się następujące części wsi:

  • Dąbrocz[14] – część wsi powstała przed 1839 r. W 1897 r. zamieszkiwana przez około 33 osoby, a w 1921 r. przysiółek liczył 5 domów i 29 mieszkańców. SIMC 0799598.
  • Lute Doły – cześć wsi istniejąca już 1801 r. pod nazwą Chobrzanka, a dopiero od około lat 30 XIX w. wzmiankowana jako Lute Doły. W połowie XIX w. powstał tu folwark[15] należący do dóbr modliborskich. W 1897 r. kolonię zamieszkiwało 31 osób, a w 1921 r. już tylko 28. SIMC 0799606.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Strona internetowa Diecezji Sandomierskiej.
  3. Inwentarz z 1717 r. wymienia tylko kilka gospodarzy.
  4. Świadczy o tym fakt, że chłopów stać było na posiadanie parobka.
  5. Nastąpiło to w wyniku małżeństwa przedstawicielki rodziny Nachoreckich z przedstawicielem Gorzkowskich.
  6. Reforma objęła 25 gospodarzy.
  7. W tym około 17 Żydów.
  8. Pierwsze wzmianki o niej pochodzą z 1739 r. Brak natomiast informacji na jej temat we wcześniejszych inwentarzach.
  9. Bielscy byli dzierżawcami.
  10. Inwentarz z 1750 r. mówi o młynie przy papierni i nowym stawie, ale nie wspomina o budowli folwarcznej, które dzierżawca mógł sobie postawić.
  11. Można znaleźć tylko wzmiankę o jej istnieniu, nie wiadomo jednak czy funkcjonowała.
  12. Wtedy na terenie polski (około 1830 r.) na ziemiach polskich było około 130 papierni, ale potem ich liczba zmalała ponieważ wraz z rozwojem produkcji maszynowej upadały zakłady rękodzielnicze.
  13. Na pewno jej upadek nastąpił przed rokiem 1890.
  14. Mapa na geportal.gov.pl.
  15. W 1869 roku został podzielony na dziesięciomorgowe kolonie dzierżawione przez miejscowych chłopów, z czego później część z nich się osiedliła na tym terenie.

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Budka W.: Papiernie w Królestwie Polskim w 1858 r., „Przegląd Papierniczy” 1948, nr 5, s. 97-97.
  • Budka W.: Wykaz fabryk papieru w Królestwie Polskim z roku 1823, „Przegląd Papierniczy” 1956, nr 8, s. 248.
  • Mikulec B.: Przemysł Lubelszczyzny w latach 1864-1914, Lublin 1989, s. 42, 157-158.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, tom I, Warszawa 1882, s. 245-256.
  • Sochacka A.: Własność ziemska w województwie lubelskim w średniowieczu, Lublin 1987, s. 97, 189.
  • Komisarz do spraw włościańskich powiatu Janów, sygn.: 335.
  • Zenon Baranowski Papiernia w Dąbiu koło Modliborzyc, Janowskie Korzenie, Janów Lubelski 2008, nr 10, s. 50-51.
  • Rząd Gubernialny Lubelski, Spisy, sygn.: 32, 142.
  • Opis Gmin Powiatu Janowskiego, Muzeum Regionalne w Kraśniku 1933 r.
  • Księgi Grodzkie Lubelskie, Relacje, sygn.: 194, 211, 264-5, 279, 306.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Rys historyczny miejscowości powiatu janowskiego – Zenon Baranowski; Stalowa Wola 2001, ​ISBN 83-87840-53-X​.
  2. Artur Bata, Hanna Lawera, Gmina Modliborzyce, Krosno: Oficyna Wydawnicza „Apla”, 2005, ISBN 83-7450-018-2, OCLC 750023945.
  3. J. Siniarska-Czaplicka Papiernictwo na ziemiach polskich w latach 1750-1850, Roczniki społeczno-gospodarcze 1968.
  4. Województwo lubelskie w 15 tomach Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich 1880-1904, oprac. W. Sakławski, Lublin 1974.
  5. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, tom IV, Województwo lubelskie, Warszawa 1924.
  6. Dzieje Lubelszczyzny, tom I, Lublin 1974.
  7. Śladkowski W.: Początki i rozwój przemysłu w powiecie kraśnickim w latach 1800-1915, w: Zdziejów powiatu kraśnickiego, Lublin 1964.
  8. Rymut K.: Nazwy miejscowe Polski. Historia. Pochodzenie. Zmiany,tom II, Kraków 1998.