Dąbrówka Wielkopolska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°16′42″N 15°48′25″E
- błąd 38 m
WD 52°17'N, 15°49'E, 52°16'N, 15°51'E
- błąd 2295 m
Odległość 913 m
Dąbrówka Wielkopolska
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat świebodziński
Gmina Zbąszynek
Liczba ludności (2017) 1174[1]
Strefa numeracyjna 68
Tablice rejestracyjne FSW
SIMC 0916928
Położenie na mapie gminy Zbąszynek
Mapa konturowa gminy Zbąszynek, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Dąbrówka Wielkopolska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Dąbrówka Wielkopolska”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Dąbrówka Wielkopolska”
Położenie na mapie powiatu świebodzińskiego
Mapa konturowa powiatu świebodzińskiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Dąbrówka Wielkopolska”
Ziemia52°16′42″N 15°48′25″E/52,278333 15,806944

Dąbrówka Wielkopolska (niem. Groß Dammer[2][3]) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie świebodzińskim, w gminie Zbąszynek.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość wzmiankowana była już w 1406 jako wieś szlachecka Dambrowca w dobrach zbąszyńskich. W tym czasie znajdowała się tu własność szlachecka, która należała do przedstawicieli rodziny Rakel. W 1459 roku jako właściciela dóbr wymienia się Stanisława ze Zbąszynia[3]. Niestety we wsi nie zachowała się stara kronika z XIV w. napisana po łacinie i po polsku przechowywana w miejscowym kościele św. Jakuba Apostoła, ponieważ wypożyczona została przez Uniwersytet Humboldtów w Berlinie i nigdy już do Dąbrówki nie powróciła[4].

Osada zbudowana na planie tzw. owalnicy z charakterystycznym placem wewnętrznym, zwanym nawsiem.

Mimo bezpośredniego sąsiedztwa z niemieckim obszarem etnicznym i procesów germanizacyjnych polska ludność autochtoniczna stanowiła zawsze większość mieszkańców zachowując polską mowę i obyczaje. W 1905 we wsi mieszkało 1.038 osób, w tym 90,1% Polaków oraz 9,7% Niemców[5]. W początkach XIX wieku istniały tutaj dobra dominialne, które w 1823 roku zostały podzielone na część dworską i gminę wiejską. W latach 1856–1859 została zrealizowana budowa pałacu, którego inicjatorem był ówczesny właściciel majątku, barona Alberta Strein von Schwartzenau-Dammer. Baron był przedstawicielem starego rodu austriackiego, który w 1825 roku zakupił dominium w Dąbrówce Wielkopolskiej od hrabiego Garczyńskiego ze Zbąszynia. Autorem projektu pałacu był słynny niemiecki architekt Friedrich August Stüler[3].

W 1910 jako dominium Gross Dammer miejscowość należała do Bernharda von Britzke. Mimo protestów polskiej ludności w 1919 pozostała w granicach Rzeszy na mocy decyzji komisji międzyalianckiej. W latach 1815-1945 Dąbrówka Wielkopolska należała do powiatu międzyrzeckiego (Kreis Meseritz). W latach 1929–1939 we wsi działała polska szkoła, w której nauczało 3 nauczycieli, a uczyło się 140 dzieci[6]. Szkoła po raz pierwszy wzmiankowana była w 1640. W miejscowości istniało także przedszkole polskie założone w 1935 roku z 70 dziećmi. W 1939 na 1.287 mieszkańców wsi Polaków było 986. We wsi w 1923 powstaje Polskie Towarzystwo Gimnastyczne Sokół założone przez Stanisława Mizernego, które posiadało męską i żeńską sekcję sportową. W miejscowości istniał także oddział regionalny Związku Polaków w Niemczech, Przysposobienie Rolnicze, Chór Polski oraz Kółko Rolnicze.

W 1934 roku utworzono stały obóz Arbeitdienstu. W 1935 miasto Lipsk rozpoczęło tuż przy Dąbrówce budowę osady niemieckiej pod nazwą Limbach, dla uczczenia SA-manna Limbacha, zabitego w walce nazistów z komunistami. Wg oceny niemieckiej gazety "Deutsche Allgemeine Zeitung" osada ta powstała w celu wzmocnienia żywiołu niemieckiego "muszącego ciężko walczyć na Pograniczu z mniejszością polską"[7] W lipcu 1938 roku nastąpiło uroczyste poświęcenie 20 gospodarstw, wielkości 20 ha każde przeznaczonych dla niemieckich kolonistów - członków SA i SS[6].

Podczas wojny polskojęzyczna ludność Dąbrówki była przez Niemców wysiedlana i zsyłana do obozów koncentracyjnych, dotyczyło to szczególnie polskich działaczy społecznych i narodowych, np. Jana Budycha współorganizatora Banku ludowego i jednego z organizatorów polskiej szkoły w Dąbrówce Wielkopolskiej. Łącznie zginęło 12 osób[8].

W 1945 wieś została przyłączona do Polski, w 1946 oficjalnie zatwierdzono obecną nazwę[9]. W uznaniu zasług w zachowaniu polskości wieś w 1973 została odznaczona Krzyżem Grunwaldu II klasy. W latach 1945-1954 siedziba gminy Dąbrówka Wielkopolska. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

Siedziba Parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jakuba Apostoła. W szkole podstawowej znajduje się izba pamięci.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[10]:

  • kościół parafialny rzymskokatolicki pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jakuba Apostoła, wzniesiony w 1660 roku na miejscu drewnianego, zniszczonego wskutek pożaru. Po raz pierwszy świątynia w Dąbrówce była wzmiankowana w 1439 roku[3]. Obecny, podczas przebudowy w XVIII wieku, powiększono o kaplicę. Od południa i zachodu otrzymał kościół w latach 1978-1980 aneksy, dzięki czemu powiększyła się nawa. Tak uformowana przez stulecia świątynia jest jednonawową budowlą założoną na planie kwadratu z wyodrębnionym, zamkniętym półkoliście prezbiterium[11]. Zakrystia przylega do prezbiterium od północy, a do nawy kaplica. Zachodnia elewacja nawy oraz północna kaplicy są zwieńczone falistymi szczytami. Dach dwuspadowy posiadają korpus oraz kaplica, zaś wielospadowy prezbiterium. Wewnątrz kościoła nawę i prezbiterium nakrywają stropy, zakrystię sklepienie krzyżowe, a kaplicę żaglaste. Na jednej z elewacji wisi kamienna płyta upamiętniająca dąbrowieckiego proboszcza, księdza Ludwika Zimmermana, żyjącego w latach 1835-1887. Obok kościoła stoi drewniana dzwonnica z pierwszej połowy XIX wieku. Zbudowano ją na planie kwadratu i nakryto dachem namiotowym[11].
  • zespół pałacowy:
    • pałac, neorenesansowy z lat 1856-1859. Wystrój i dekorację elewacji zmieniono w latach 1877-1878. Później znajdującą się na szerokim tarasie oranżerię łączącą pałac z parkiem rozebrano. Będący własnością Bernarda von Britzke w latach trzydziestych XX wieku pałac, stracił funkcję reprezentacyjną, co należy wiązać z parcelacją dominium w Dąbrówce[11]. Wkrótce po tym przeznaczono go na siedzibę schroniska młodzieżowego, a następnie szkoły. Budowla należąca do gminy Zbąszynek, po II wojnie światowej pełniła funkcję ośrodka kulturalnego i pozostała takim ośrodkiem do dziś. Dawna rezydencja znajduje się w centrum wsi z fasadą zwróconą w kierunku stawu. Jest murowaną, piętrową budowlą założoną na planie prostokąta i nakrytą dachem czterospadowym. W czterech narożach posiada umieszczone ortogonalne, czterokondygnacyjne wieże z ośmiospadowymi hełmami namiotowymi. Ryzality zwieńczone szczytami znajdują się w środku elewacji frontowej i tylnej (parkowej). Wejście główne z tarasem mieści się w ryzalicie fasady[11]. Powyżej, w szczycie ryzalitu tkwi herb rodziny von Schwartzenau. Elewacje ozdobione są gzymsami międzykondygnacyjnymi i koronującym oraz ceramicznymi filarami i kolumnami. Nie uległ przekształceniom układ wnętrz pałacowych, natomiast obiekt został pozbawiony wyposażenia. Wśród elementów historycznego wystroju warto zwrócić uwagę na reprezentacyjną klatkę schodową. Zachowały się w pomieszczeniach niezbyt bogate sztukaterie sklepień oraz sufitów, a także stolarka okienna wraz z okiennicami otwierającymi się do wewnątrz[11].
    • park, z połowy XIX wieku o powierzchni 1,6 ha[11].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub piłkarski „Sokół” Dąbrówka Wielkopolska założony w 1923 roku i występujący w klasie A (grupa: Zielona Góra I)[12].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liczba mieszkańców Gminy Zbąszynek na dzień 31 grudnia 2017 r.. zbaszynek.pl. [dostęp 2020-02-18].
  2. Historisches genealogisches Ortsverzeichnis
  3. a b c d Garbacz 2011 ↓, s. 195.
  4. Edmund Osmańczyk „Wisła i Kraków to Rodło” Nasza księgarnia, Warszawa 1985
  5. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905 r., wg deklarowanego języka ojczystego i religii; część ludności zadeklarowała inny język ojczysty Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft V. Provinz Posen, Berlin 1908.
  6. a b Ryszard Hajduk, Stefan Popiołek "Encyklopedia, która się nie ukazała", Wyd. Śląsk, Katowice 1970
  7. "Deutche Allgemeine Zeitung" 3.VII 1938
  8. Region Wielkopolska
  9. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  10. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 79. [dostęp 20.2.13].
  11. a b c d e f Garbacz 2011 ↓, s. 196.
  12. 90minut.pl - Sokół Dąbrówka Wlkp.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 195-196. ISBN 978-83-919914-8-0.