Dębno (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w woj. podkarpackim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Dębno
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat leżajski
Gmina Leżajsk
Liczba ludności (2011) 1389[1][2]
Strefa numeracyjna 17
Kod pocztowy 37-305[3]
Tablice rejestracyjne RLE
SIMC 0653630[4]
Położenie na mapie gminy wiejskiej Leżajsk
Mapa konturowa gminy wiejskiej Leżajsk, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Dębno”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Dębno”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Dębno”
Położenie na mapie powiatu leżajskiego
Mapa konturowa powiatu leżajskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Dębno”
Ziemia50°11′52″N 22°31′01″E/50,197778 22,516944
Szkoła podstawowa
Kaplica pogrzebowa
Kapliczka
Gminny Ośrodek Kultury
Rolniczo-Wytwórczy Kombinat
Osiedle Rolniczo-Wytwórczego Kombinatu
Kłokoczka

Dębnowieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leżajskim, w gminie Leżajsk[4]. Leży przy drodze krajowej nr 77 Sandomierz – Jarosław, 9 km na południowy wschód od Leżajska. W latach 1975-1998 miejscowość należała do województwa rzeszowskiego.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Dębno[5][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0653647 Na Ozerze część wsi
0653660 Poręby przysiółek
0653676 Stróże przysiółek
0653653 Zabłocie część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana na prawie niemieckim przez sołtysa z Łukowej Stefana w 1397 r. u ujścia Wisłoku do Sanu. Najprawdopodobniej lokacja Dębna nastąpiła w pobliżu istniejącej tu już od dłuższego czasu osady o charakterze obronnym nad ujściem Wisłoku. Wzniesiona osada na wysokim brzegu Wisłoku – Stróża, do dziś będąca przysiółkiem Dębna, oddalona około 1,5 km na południowy wschód, pełniła prawdopodobnie rolę punktu obronnego na terenach granicznych między Polską a Rusią w okresie o wiele wcześniejszym. Nazwa wsi prawdopodobnie powstała z powodu rosnących Dębów.

Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii z XVI i XVII wieku są regestra poborowe, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej. Dębno zapisano w 1515 roku (wieś posiadała 19 łanów gruntów rolnych[6], i w 1589 roku (wieś posiadała 18 łanów, cerkiew). Wzmiankowana jest Tenuta Jana Chmieleckiego (2 łany)[7]. W 1589 roku wieś królewska Dembna była położona w starostwie niegrodowym leżajskim, w województwie ruskim. W 1674 roku Dembno posiadało 106 domów (wieś - 82 domy i folwark z tenutą - 24 domy)[8][a], a w I poł. XX wieku było 374 domy.

W 1939 roku w Dębnie mieszkało 1950 Ukraińców, 440 rzymskokatolików i 50 żydów[9]. W lutym 1945 roku wysiedlono na Ukrainę 1719 osób z 387 domów.

22 grudnia 1949 roku powstała we wsi spółdzielnia produkcyjna. Obecnie jest to Rolniczo-Wytwórczy Kombinat Spółdzielczy im. Antoniego Paśki, posiadający 730 ha ziemi[10].

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew Greckokatolicka[edytuj | edytuj kod]

W 1397 roku król Władysław II Jagiełło wydał akt lokacyjny parafii w Dębnie. Murowaną cerkiew pw. Świętego Jerzego Męczennika wzniesiono z fundacji Alfreda Potockiego i jego żony Marii z Sanguszków oraz Lubomirskich w 1864 roku[11][12]. W 1894 roku parochia była wizytowana przez Eparchę przemyskiego Juliana Pełesza.

Parochowie parochii Dębno.
1786–1792. Jan Jaroszewicz (zmarł w Dębnie 13 grudnia 1792 roku, żył 37 lat).
1793–1825. Aleksy Kaczkowski (zmarł w Dębnie 30 czerwca 1825 roku, żył 58 lat).
1825–1865. Jan Kaczkowski (dziekan Kańczucki; zmarł w Dębnie 14 kwietnia 1865 roku)[13].
1865–1866. Michał Kiszakiewicz (ur. w 1823 roku, wyświęcony w 1854 roku, paroch w Gorzycach (administrator w Dębnie), zmarł w Piskorowicach 30 kwietnia 1896 roku).
1866–1882. Sylwester Królikowski (ur. w 1826 roku, wyświęcony w 1854 roku, zmarł w Dębnie 14 marca 1882 roku)[14].
1882–1883. Józef Szajdecki (ur. w 1854 roku, wyświęcony w 1881 roku, administrator)[15].
1883–1915. Aleksy Iwasiwka (ur. w 1848 roku, wyświęcony w 1873 roku, zmarł w Dębnie 19 marca 1915 roku)[16].
1917–1945. Nikita Bułyk (ur. w 1885 roku, wyświęcony w 1910 roku)[17][18].

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

W 1934 roku ks. Czesław Broda uzyskał pozwolenie na odprawianie nabożeństw dla Polaków w szkolnej sali. W 1935 roku rozpoczęła działalność ochronka sióstr służebniczek starowiejskich, o której wzmiankował Schematyzm Diecezji Przemyskiej na rok 1938: W Dębnie chronka SS Służebniczek N.M.P. z kaplicą półpubliczną[19]. W 1945 roku budynek cerkwi przejął kościół rzymskokatolicki. Parafia od 26 sierpnia 1945 roku po ogłoszeniu przez biskupa Franciszka Bardę nosi nazwę Podwyższenia Krzyża Świętego. W 1979 kościół został gruntownie odrestaurowany. Przy kościele rośnie okazały dąb o blisko 6-metrowym obwodzie, będący pomnikiem przyrody.

Proboszczowie
1945–1946. ks. Jan Ramocki.
1946–1958. ks. Marcin Tunia.
1958–1966. ks. Alojzy Michalski.
1966–1992. ks. Adolf Mroczek.
1992–2016. ks. Jan Mromliński.
2016– nadal ks. Tadeusz Barcikowski.

Parafia przynależy do Dekanatu Leżajsk I w archidiecezji przemyskiej[20].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Początki szkolnictwa parafialnego w Dębnie są datowana na początek XIX wieku, gdy przy miejscowej cerkwi powstała szkoła parafialna (Schola parochialis), która istniała już jakiś czas przed 1830 rokiem.

W 1864 roku zbudowano drewniany budynek szkolny. W latach 1908–1914 kierownikiem szkoły był Ludwik Maciejowski, który następnie w latach 1914–1931 był w wojsku polskim, a po osiedleniu się na Wołyniu wzięty do sowieckiej niewoli i w 1940 roku rozstrzelany w Charkowie[21].

W 1934 roku w szkole uczyli nauczyciele polscy. Podczas II wojny światowej uczyli ponownie nauczyciele ukraińscy. W 1945 roku uruchomiono polską szkołę, której nauczycielami zostało małżeństwo: Tadeusz i Izabela Wiatr. W 1965 roku zbudowano nowy budynek szkolny, a 23 maja 1976 roku szkole nadano imię Marii Konopnickiej.

Zobacz[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W latach 1628, 1651 i 1658 wzmiankowano w rejestrach poborowych, że część z folwarkiem była zniszczona z powodu najazdów tatarskich: Advocatia in villa Dębno...a caldeari vini cremati. W 1674 roku zapisano: Dembno: a curia cum advocatia fl. 24, a personis subditor[um] n[umer]o facit [fl.] ........106/0.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Dębno w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-03-19] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-19].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 221 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].data dostępu?
  4. a b c TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Dębno w Regestrze poborowym z 1515 roku
  7. Aleksander Jabłonowski Źródła Dziejowe. Tom XVIII. Część I. Polska XVI wieku pod względem Geograficzno-Statystycznym. Tom VII. Część I. Ziemie Ruskie. Ruś Czerwona (Dębno w Regestrze poborowym z 1589 roku) (str. 23) [Dostęp 2017-07-06]
  8. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe. Tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. (str. 16). Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1
  9. Apokryf Ruski/Nadsanie/Dębno
  10. Rolniczo-Wytwórczy Kombinat Spółdzielczy im. Antoniego Paśki w Dębnie
  11. Marta Baran. Historia budowy cerkwi greckokatolickiej w Dębnie k/ Leżajska.
  12. Andrzej. Saładiak: Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce. Warszawa: Burchard Edition, 1993, s. 298. ISBN 83-900398-1-8.
  13. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Cathilicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXX (str. 50) [Dostęp 2017-07-06]
  14. Shimatizm’ Vsego Klira Katolikov’ Obradu Grecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na God’ ot’ Rožd Hr. 1868 (str. 66) [Dostęp 2017-07-10]
  15. Shimatism’ Vsego Klira Katolikov’ Obradu Grečesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na God’ ot’ Rožd. Hr. 1883 (str. 125) [Dostęp 2017-07-10]
  16. Shimatizm’ Vsego Klira Katolikow’ Obradu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na God’ ot’ Rożd Hr. 1884 (str. 128) [Dostęp 2017-07-10]
  17. Shimatism’ Vsego Klira Greko-Katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1918 (str. 73) [Dostęp 2017-07-10]
  18. Mariusz Moszkowicz. Ksiądz Nikita Bułyk ostatni proboszcz greckokatolickiej parafii w Dębnie k/ Leżajska
  19. Schematyzm Diecezji Przemyskiej Ob[rządku] Łac[ińskiego] 1938 (str. 92) [Dostęp 2017-07-10]
  20. Opis dekanatu na stronie archidiecezji
  21. Biografia Ludwika Maciejowskiego

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]