Dekanat Frysztat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dekanat Frysztat
Państwo Austria, Czechy
Siedziba Frysztat
Data powołania 1654
Data zamknięcia 1963
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Diecezja wrocławska
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego
Położenie na mapie Czech
Ziemia49°51′13″N 18°32′23″E/49,853611 18,539722

Dekanat Frysztat – historyczny dekanat diecezji wrocławskiej Kościoła łacińskiego powstały w 1654.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed Reformacją obszar Śląska Cieszyńskiego (oprócz Bogumina) należał do jednego archiprezbiteratu (dekanatu) cieszyńskiego. Wzmożona akcja kontrreformacyjna rozpoczęła się w 1654, kiedy to specjalna komisja odebrała pozostałe w rękach ewangelików kościoły. Struktura kościelna wymagała odbudowy. Po odzyskaniu kościołów biskup wrocławski Karol Ferdynand Waza utworzył w Cieszynie komisariat biskupi. Komisarzem został Andrzej Scodonius, arcydziekan opolski i kustosz raciborski, który 15 października podzielił obszar komisariatu na dekanaty, a tych na parafie[1]. W ten sposób powstało 5 nowych archiprezbiteriatów (dekanatów) podległych komisariatowi, w tym m.in. we Frysztacie. Początkowo podzielony był na 10 parafii: Frysztat, Karwina, Rychwałd, Niemiecka Lutynia, Zebrzydowice, Orłowa, Pruchna, Hażlach, Kończyce Wielkie, Kończyce Małe (nieobsadzona)[2]. Według schematyzmu diecezji wrocławskiej z 1748 dekanat frysztacki posiadał 7 parafii.

W 1769 powstał nowy dekanat karwiński, a z dekanatu frysztackiego wydzielono do niego parafie w Karwinie i Orłowej[3]. W 1770 do zarządzania dekanatami i parafiami pozostałymi po wojnach śląskich w monarchii Habsburgów powołano Wikariat generalny austriackiej części diecezji wrocławskiej. W XIX w. do dekanatu włączono parafię bogumińską (wraz z kościołem filialnym w Wierzbicy), należącą wcześniej do dekanatu wodzisławskiego.

Według schematyzmów kościelnych z 1847 i 1848 na dekanat Frysztat składały się: parafia we Frysztacie (z kościołem cmentarnym, kaplicą w Starym Mieście i na zamku w Raju), parafia w Niemieckiej Lutyni (z kościołem filialnym w Dziećmorowicach), parafię w Boguminie (z kościołem filialnym w Wierzbicy i kaplicą w Kopytowie), lokalię w Piotrowicach, parafię w Rychwałdzie, parafię w Zebrzydowicach (z filią w Marklowicach Dolnych). W 1919 dekanat posiadał 8 parafii i 1 lokalię[4]: Lutynia Niemiecka, Dziećmorowice, Dąbrowa, Frysztat, Bogumin (Stary), Bogumin-Szonychel (Nowy), Piotrowice (lokalia), Rychwałd, Zebrzydowice. Po I wojnie światowej i polsko-czechosłowackim konflikcie granicznym obszar dekanatu, oprócz Zebrzydowic, znalazł się w granicach Czechosłowacji, wciąż jednak podległy był diecezji wrocławskiej, pod zarządem specjalnie do tego powołanej instytucji zwanej: Knížebiskupský komisariát niský a těšínský[5].

W 1938 dekanat posiadał 9 parafii[6]: Bogumin (Stary), Dziećmorowice, Dąbrowa, Frysztat, Łąki, Lutynia Niemiecka, Nowy Bogumin, Piotrowice i Rychwałd. Kiedy Polska dokonała aneksji tzw. Zaolzia w październiku 1938 powyższe parafie włączono do diecezji katowickiej, a w 1940 z powrotem do diecezji wrocławskiej w niezmienionym składzie[7]. W 1947 obszar ten wyjęto ostatecznie spod władzy biskupów wrocławskich i utworzono Apostolską Administraturę w Czeskim Cieszynie podległą Watykanowi. W 1948 roku połączono miasta Karwinę i Frysztat oraz wsie Darków, Raj i Stare Miasto w jeden organizm miejski o nazwie Karwina. W 1963 dokonano reorganizacji czeskocieszyńskiej Administratury i dostosowano granice dekanatów do granic politycznych powiatów, rozszerzając granice dekanatu Karwina, który odtąd liczył 19 parafii, w tym dawnych parafii dekanatu frysztackiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Janusz Spyra: Śląsk Cieszyński w okresie 1653-1848. Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2012, s. 285. ISBN 978-83-935147-1-7.
  2. j.w., s. 286
  3. j.w., s. 301
  4. Handbuch des Bistums Breslau und seines Delegaturbezirks für das Jahr 1919. Breslau: Fürstbischöfliche Geheime Kanzlei, 1919, s. 132-133. (niem.)
  5. Frýdecká farnost v kontextu církevně-správního vývoje Slezska (cz.)
  6. Handbuch des Erzbistums Breslau für das Jahr 1938. Breslau: Kanzlei der Erzbischöflichen Kurie, 1938, s. 125-126. (niem.)
  7. Handbuch des Erzbistums Breslau für das Jahr 1940. Breslau: Fürstbischöfliche Geheime Kanzlei, 1940, s. 82-83. (niem.)