Dolina Sucha Sielnicka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Widok na Dolinę Suchą Sielnicką z grzbietu Opalenicy
Biała Skała nad zalesionym górnym piętrem Doliny Suchej Sielnickiej
Dolina Sucha Sielnicka, widok z Białej Skały

Dolina Sucha Sielnicka (słow. Suchá dolina, Suchá dolina Sielnická, Sielnická dolina, Suchá dolina Trnovecká, Trnovecká dolina) – najbardziej na zachód wysunięta dolina walna w Tatrach. Znajduje się po południowej stronie słowackich Tatr Zachodnich[1].

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Wylot Doliny Suchej Sielnickiej znajduje się na wysokości niecałych 700 m n.p.m., na północny wschód od Wyżnich Matiaszowiec (Vyšné Matiašovce), w pobliżu osady Podmesztrowa (Podmeštrová)[2]. Główna oś doliny biegnie od wylotu w kierunku północno-wschodnim, a następnie w okolicy zwanej Skoki (Skoky) skręca na wschód, podchodząc pod masyw Siwego Wierchu (Sivý vrch, 1805 m). Najwyższa część to Kliny (Kliny). Długość Doliny Suchej wynosi ok. 8 km[3]. Ma liczne odgałęzienia, w kolejności od wylotu doliny są to[3][4]:

  • Chotarny Żleb – płytko wcięty w zachodnie stoki Opalenicy (Opálenica, 1274 m),
  • Dolina Beszeniowska (Bešeňovská dolina) – jedyne zachodnie odgałęzienie, skręcające następnie na północ pod Golicę Huciańską (Holica, 1340 m); przez jej środkową część poprowadzona jest droga łącząca Liptowski Mikułasz (Liptovský Mikuláš) z Zubercem (Zuberec),
  • Dolina Dobroszowa (Dobrošová dolina) – niewielka dolina odchodząca na wschód, wcięta w stoki Babek (Babky, 1566 m); podchodzi pod Fatrową (Fatrová, 1446 m), jedną z kulminacji w zachodnim ramieniu Babek,
  • Dolina Guniowa (Huňová dolina) – największa gałąź, odchodząca na wschód na wysokości ok. 770 m, podchodzi pod grzbiet między Babkami a Ostrą (Ostrá, 1764 m), od północy ograniczona jest jej zachodnim ramieniem; w głębi dolina ta rozdziela się wachlarzowato na kilka mniejszych, płytkich gałęzi,
  • Dolinka Jaworowa (Javorová dolinka) – wcina się we wschodnie stoki Suchego Wierchu (Suchý vrch, 1477 m), będącego kulminacją zachodniego ramienia Ostrej.

Tuż poniżej wylotu doliny, do Kotliny Liptowskiej uchodzi Dolina Halna (Hôľne) – niewielka dolina ograniczona grzbietami rozgałęziającymi się z zachodniego ramienia Babek; jej dolny, zwężony odcinek to Studzienki (Studienky)[3].

Najwyższym punktem w otoczeniu Doliny Suchej Sielnickiej jest Siwy Wierch – 1805 m[2].

Dolina Sucha Sielnicka graniczy:

W Dolinie Suchej Sielnickiej nie ma żadnego szlaku turystycznego. Dnem dolnej części doliny prowadzi zamknięta dla ruchu, stara szosa[5]. Większość obszaru doliny (całość wschodnich zboczy, dno i część zachodnich) objęta jest utworzonym w roku 1993 rezerwatem "Suchá dolina" o powierzchni 1586 ha, chroniącym utwory krasowe i zespoły roślinne, w wielu miejscach o pierwotnym charakterze[2][3][5].

Wody[edytuj | edytuj kod]

Głównym ciekiem wodnym doliny jest Suchy Potok (Suchý potok), który powstaje z kilku strumieni źródłowych pod Siwym Wierchem. W okolicach Skoków tworzy na progach skalnych wodospady[5]. W dolnej części doliny potok często ginie w ponorach pod powierzchnią; stąd też pochodzi jego nazwa, a w konsekwencji całej doliny. Suchy Potok zasilają dopływy z bocznych gałęzi doliny, poza Beszeniowskim Potokiem wszystkie lewostronne, co wynika z budowy geologicznej podłoża[3].

W górnej części Doliny Guniowej, pod szczytem Babek, znajdował się niegdyś niewielki Babkowy Stawek (Babkové pliesko, 1454 m). Przestał on istnieć, gdy w 1945 r. wybuchy granatów naruszyły dno jeziorka[3].

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Wschodnie zbocza zbudowane są z nieprzepuszczalnych łupków krystalicznych, piaskowców oraz wapieni marglowych. Zbocza zachodnie i dno doliny utworzone są z wapieni, wśród których rozwinęły się zjawiska krasowe. Najbardziej znanym z nich jest jaskinia Dupnica (Dúpnica), położona najniżej ze wszystkich w Tatrach, na poziomie 765 m[5]. Najdłuższą jaskinią w dolinie jest położona poniżej Opalenicy Jaskinia Niedźwiedzia (Medvedia jaskyňa)[3], o długości korytarzy 160 m, bogatej szacie naciekowej i ze znaleziskami paleolontogicznymi[5]. W pobliżu znajduje się również krótsza (65 m) Jaskinia Biała (Biela jaskyňa)[4] oraz Jaskinia Żydowska, zwana również Partyzancką (Partizánska jaskyňa, Židovský bunker)[5].

W plejstocenie większość obszaru doliny nie była zlodowacona. Niewielki lodowiec istniał w górnej części, pod Siwym Wierchem[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Dupnicy odnalezione zostały najstarsze ślady bytności człowieka na terenie Tatr, wskazujące na to, że ludzie przebywali tam już w początkach naszej ery[5]. Jaskinia ta pełniła wtedy prawdopodobnie funkcję świątyni[6]. Również umocnienia odnalezione na zachodnim grzbiecie Opalenicy sugerują obecność ludzką w dolinie już w czasach prehistorycznych[7]. Ludzie bywali w Dupnicy także w okresie średniowiecza[5]. Tereny pasterskie w dolinie należały do wsi Liptowska Sielnica (Liptovská Sielnica). W 1987 r. dolina weszła razem z większą częścią słowackich Tatr Zachodnich w skład TANAP-u. W 1993 r. dodatkowo objęto ją ochroną rezerwatową. Pierwszy człon nazwy doliny pochodzi od gubiącego wodę potoku, a drugi – od stosunków własnościowych i aby odróżnić Dolinę Suchą Sielnicką od innych Dolin Suchych w Tatrach[3].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. a b c Turistická mapa (słow.). hiking.sk. [dostęp 2013-07-07]. ISSN 1336-7846.
  3. a b c d e f g h Marian Kunicki, Tadeusz Szczerba: Słowackie Tatry Zachodnie. Gliwice: Wydawnictwo Ryszard M.Remiszewski, 1999. ISBN 83-904352-6-8.
  4. a b Jarosław Januszewski, Grzegorz Głazek, Witold Fedorowicz-Jackowski: Tatry i Podtatrze, atlas satelitarny 1:15 000. Warszawa: GEOSYSTEMS Polska Sp. z o.o., 2005. ISBN 83-909352-2-8.
  5. a b c d e f g h Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
  6. Peter Laučík. Małe odkrycie o wielkim znaczeniu. „Tatry”. Nr 2 (12), s. 86-90, 2005. 
  7. Archeologický výskum: prieskumy v regióne Liptova: Liptovský Mikuláš, časť Ploštín-Pod Rohačkou a Liptovský Trnovec-Opálenica (słow.). Archeologický ústav SAV v Nitre. [dostęp 2013-07-07].