Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Danziger Kopf - Vorlaubenhaus - Fuerstenwerder
Obiekt zabytkowy nr rej. 614 z 21.12.1972[1]
Ilustracja
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach – strona północna
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Miejscowość Żuławki
Adres nr 6
Typ budynku wolnostojący dom mieszkalny
Styl architektoniczny klasycystyczno-barokowy
Powierzchnia użytkowa ok. 700 m² m²
Rozpoczęcie budowy XVIII w.
Ważniejsze przebudowy 1825
Pierwszy właściciel Peter Epp
Kolejni właściciele Hermann Wienss, Anna Penner, Arno Hamm, Hans Arno Hamm, Władysław Romanowski, Carlo Pavan
Obecny właściciel Mariusz i Katarzyna Wiśniewscy
Położenie na mapie gminy Stegna
Mapa lokalizacyjna gminy Stegna
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Położenie na mapie powiatu nowodworskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowodworskiego
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach
Ziemia54°17′06,89″N 18°58′20,43″E/54,285247 18,972342
Strona internetowa
Podcień domu nr 6 w Żuławkach
Sień reprezentacyjna w domu podcieniowym nr 6 w Żuławkach, widoczne meble z pocz. XIXw. z terenów Dolnego Powiśla. Fot. M. Nogaj

Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach – tzw. Danziger Kopf, budynek należący do trzeciego typu domów podcieniowych, znajdujący się w Żuławkach, w którym podcień przylega centralnie do ściany wzdłużnej budynku[2].

Jest to średniej wielkości dom podcieniowy o powierzchni ponad 700 m². Układ wnętrza zachowany, klasyczny typowy dla innych domów podcieniowych typu trzeciego. Nieruchomość znajduje się w krajowym rejestrze zabytków pod nr 614 od 1972 r. Jest jednym z najlepiej zachowanych domów podcieniowych na Żuławach[3].

Wielka Izba domu podcieniowego nr 6 w Żuławkach

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Dom barokowo-klasycystyczny, pochodzący z XVIII w., gruntownie przebudowany w 1825 r., kiedy to dobudowano reprezentacyjny podcień oraz dodano elementy klasycystyczne takie jak schody wewnętrzne w sieni reprezentacyjnej, nowe obicie drzwi wejściowych oraz klasycystyczną stolarkę na poziomie parteru. O przebudowie informuje belka nadprożowa wymieniająca głównego inwestora oraz inicjały głównego projektanta przebudowy („Peter Epp, Bauherr, A.K. B.M. 1825”). W starszej części domu zachowało się wiele elementów barokowych takich jak stolarka drzwiowa z okuciami z zakładów elbląskich bądź gdańskich z początku XVIII wieku. Aktualnie dom w całości wyposażony jest w bogatą kolekcję intarsjowanych mebli elbląskich, mebli ludowych z Dolnego Powiśla oraz klasycystycznych i barokowych mebli z XVIII i XIX w. pochodzących z terenów północnych Niemiec, Danii i Szwecji. Zbiory uzupełnia Kolekcja fliz holenderskich z XVII i XVIII wieku.

Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach - strona północna z widoczną wystawką. fot. M. Nogaj

Podcień dwukondygnacyjny domu wsparty jest na 6 masywnych słupach spiętych górą wyciętymi w łuk mieczami z centralnie podwieszonym zwornikiem. Gzyms odsłaniający górną belkę oczepu wygierowany na odcinku 4 środkowych słupów, podobnie na ścianach bocznych podcienia. Wygierowanie ma kształt znany jako Danziger Kopf, element charakterystyczny dla szaf gdańskich wykorzystywany dla odróżnienia ich od mebli hamburskich i lubeckich[4]. Piętro podcienia dwuosiowe o prostym układzie rygli wypełnionych cegłą holenderką; nad piętrem 1-osiowy szczyt z półkolistym okienkiem na osi. Bryła korpusu parterowa z wysokim dachem dwuspadowym, krytym dachówką holenderką. Elewacje drewniane na tynkowanym cokole, zwieńczone profilowanym gzymsem podokapowym, naroża ujęte pionowo deskami w formie pilastrów; w ścianach wzdłużnych pod gzymsem wyprowadzone profilowane końcówki belek stropowych; szczyty ścian bocznych i podcienia odeskowane pionowo na nakładkę. Elewacja zachodnia (frontowa) 6-osiowa, w trzeciej osi wejście (drzwi jednoskrzydłowe, płycinowo-ramowe, dzielone w poziomie). Środkowa część (osie od drugiej do czwartej) przysłonięta podcieniem. Elewacja tylna (wsch.) 6-osiowa, wejście w osi 2 od północy, flankowane dwoma wąskimi okienkami; wejście wraz ze skrajnym północnym oknem przysłonięte parterową przybudówką z lat 60. XX wieku, nakrytą pulpitowym dachem. Elewacje boczne, szczytowe, 3-osiowe (osie parteru i szczytu nie pokrywają się).

Budynek wzniesiony w zagrodzie, w której zachowała się ceglana obora z 1923 r. Drewniana stodoła została rozebrana w roku 1967.

Flizy holenderskie[edytuj | edytuj kod]

W domu podcieniowym nr 6 zachowało się w pomieszczeniu przylegającym do czarnej kuchni 96 bardzo różnorodnych holenderskich fliz. Powstały one w latach ok. 1630–1770 w Amsterdamie, Rotterdamie, Harlingen oraz Utrechcie i wyobrażają żołnierzy, jeźdźców, zabawy dziecięce, statki, sceny biblijne (histories met boom), sceny pasterskie oraz pejzaże w ośmiobocznym obramowaniu „nakrapianym” (gesprenkeld). Ponadto ocalało 158 płytek zdobiących kiedyś pomieszczenie z oknem doświetlającym czarną kuchnię. Przedstawiają one ludzi (zawody), zabawy dziecięce, istoty morskie, zwierzęta, jeźdźców, sceny pasterskie, biblijne oraz pejzażowe. Łącznie z prywatną kolekcją aktualnych właścicieli, państwa Wiśniewskich, w domu udało się zgromadzić ok. 400 fliz. Aktualnie trwają prace renowacyjne w celu przywrócenia fliz na ich pierwotne miejsce.

Flizy holenderskie – dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach – 1978 r.

Widok pierwotnego wyglądu fragmentu olicowania dokumentuje archiwalne zdjęcie z 1978 roku.

Właściciele[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym ustalonym właścicielem i fundatorem przebudowy głównej domu był mennonita holenderskiego pochodzenia, Peter Epp (ur. 3 lutego 1776, zm. 16 marca 1837). Jego żoną była Sara Anders (zmarła 3 grudnia 1845 r. mając 72 lata, 11 miesięcy i 19 dni. Ich jedyna córka, Sara Epp, zmarła w 1809 r.)[5] W społeczności mennonickiej Peter Epp należał do starszyzny i posiadał status kaznodziei[6]. Dom do 1945 r. nieprzerwanie należał do bogatych mennonickich rodzin pochodzenia holenderskiego. Ustalonymi właścicielami byli: Peter Epp z Żuławek, bezdzietny Hermann Wienss, od 1912 r. przysposobiona córka Wienssa – Anna Penner z Palczewa (ur. 18 października 1892 r.) i jej mąż Aron Hamm z Żuławek (ur. 3 marca 1886 r., zm. 29 lipca 1954 r.) ; kolejnym mieszkańcem domu był Hans Aron Hamm – ur. 19 maja 1913 w Gdańsku-Wrzeszczu, zm. 1 stycznia 1993 w Bonn)[7][8], oraz jego rodzeństwo: Else Hamm (ur. 25 lutego 1915 r.), Bruno Hamm (ur. 9 lipca 1922 r.) oraz Werner Hamm (ur. 16 września 1926 r.)[9].

Po 1945 r. właścicielem domu został Marian Rostkowski. Następnie należał on do Stanisława Bruzdy, który odsprzedał go Władysławowi Romanowskiemu, i który przeprowadził, pod nadzorem konserwatora A. Milkiewicza, gruntowny remont domu. Za prace renowacyjne oraz sposób jego zagospodarowania w 1985 r. Romanowski otrzymał I nagrodę Ministra Kultury i Sztuki w ogólnopolskim konkursie na najlepszego użytkownika obiektu zabytkowego[3]. W 1991 r. dom stał się własnością Carlo Pavan’a oraz Rozalii Broghesan. Od 2016 r. właścicielem domu jest Mariusz Wiśniewski wraz z żoną Katarzyną.

Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach obecnie[edytuj | edytuj kod]

Dom był bohaterem wielu seriali dokumentalnych o architekturze i turystyce. Kręcono tutaj m.in. odcinki dla francuskiej telewizji Planete Plus ("Naturalnie Polska") oraz japońskiej TBS ("Okno na świat"). O domu pisał również żuławski pisarz Andrzej Kasperek w swoim artykule pt. "Skarby architektury drewnianej w Żuławkach"[10]. Dom był przedstawiany również w serialu dokumentalnym w ramach projektu "S.O.S. dla żuławskich domów podcieniowych", które finansowane było przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wraz z samorządem Województwa Warmińsko-Mazurskiego[11].

Oprócz opisywanej w literaturze kolekcji fliz holenderskich[12][13], mebli z Elbląga[14] i Dolnego Powiśla z XVIII/XIXw.[15], aktualni właściciele - Mariusz i Katarzyna Wiśniewscy, zebrali bogatą kolekcję obrazów. Są to bardzo zróżnicowane kolekcje impresjonistów, neorenesansowe i biedermeierowe portrety oraz kilka cennych przykładów sztuki flamandzkiej, łącznie ponad 80 obrazów. W kolekcji znalazły się dzieła takich malarzy jak Gustaf Arnolds (1881-1969), Georg Stoopendaal (1866-1953), Ludvig Jacobsen (1890-1957), Gustaf Wolmar (1880-1971) oraz Viktor Borregaard (1875-1939)[16].

W domu Państwa Wiśniewskich organizowane są równego rodzaju kameralne spotkania, koncerty, wieczory autorskie, panele dyskusyjne. Przy tych okazjach wokół domu rośnie coraz szersza grupa przyjaciół domu, w skład której wchodzą historycy, dziennikarze, przedstawiciele nauki i sztuki[17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 2018-09-30. s. 69. [dostęp 2017-12-12].
  2. Otto Kloeppel, Die bauerliche Haus, Hof und Siedlungsanlage im Weichel-Nogat-Delta, 1924.
  3. a b A. Milkiewicz, Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa nr 4540, 1998.
  4. Czesława Betlejewska, Meble Gdańskie od XVI do XIX wieku, s. 80., 2001.
  5. Inny, Stella nagrobna Petera Eppa na cmentarzu mennonickim w Niedźwiedziówce, 1837.
  6. Praca zbiorowa, Kirche im Osten Band, s. 66, 1984.
  7. R. Nielubszyc, Wsie Żuławki i Drewnica – dokumentacja historyczno – ruralistyczna, 1978.
  8. Praca, The mennonite churchbooks (1800-1946), 1947.
  9. Heimatorskartei Danzig Westpreusen, 1952.
  10. Andrzej Kasperek, Skarby Architektury drewnianej w Żuławkach, 2018.
  11. Praca zbiorowa, W cieniu domów - opowieść o żuławskich domach pocieniowych, 2014.
  12. Piotr Oczko, Holenderskie flizy w dawnym Gdańsku - przyczynek do badań, 2018.
  13. Marta Koperska Kośmicka, Flizy holenderskie jako element wystroju wnętrz domów podcieniowych na Żuławach, 2018.
  14. Czesława Betlejewska, Meble elbląskie XVII i XVIII wieku, 2004.
  15. Muzeum w Kwidzynie, 2010.
  16. Andrzej Kasperek, Skarby architektury drewnianej w Żuławkach, 2018.
  17. relacje z wydarzeń telewizji Północna TV.