Dunajská Streda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dunajská Streda
Dunaszerdahely
Ilustracja
Urząd Miejski
Herb
Herb
Państwo  Słowacja
Kraj trnawski
Powiat Dunajská Streda
Burmistrz Zoltán Hájos[1]
Powierzchnia 31,45[2] km²
Wysokość 118 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

22 477[3]
714,69 os./km²
Nr kierunkowy 0 31
Kod pocztowy 929 01
Tablice rejestracyjne DS
Położenie na mapie kraju trnawskiego
Mapa konturowa kraju trnawskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Dunajská Streda”
Położenie na mapie Słowacji
Mapa konturowa Słowacji, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Dunajská Streda”
Ziemia47°59′46″N 17°36′53″E/47,996111 17,614722
Strona internetowa

Dunajská Streda (węg. Dunaszerdahely, niem. Niedermarkt) – miasto powiatowe na Słowacji, w kraju trnawskim, na Małej Nizinie Naddunajskiej. Około 22,5 tys. mieszkańców (2011). Jedno z największych miast wyspy Žitný ostrov (węg. Csallóköz).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka pochodzi z około 1250 – miejscowość nazywała się wówczas Zerda. Później nazwa zmieniała się jeszcze kilkukrotnie – Svridahel (1254), Zeredahely (1270), Zerdahel (1283), Zredahel (1358). Dopiero w XVIII wieku upowszechniła się nazwa Szerdahely, która w wolnym tłumaczeniu „Miejsce środowych targów” lub „Środowe miasto” (miejscowość otrzymała przywilej urządzania targów w środy, chociaż później przeniesiono je na piątek). Związek z targiem widoczny też jest w niemieckiej nazwie, która oznacza „Dolny targ”. W II połowie XIX wieku dodano przedrostek Duna- (Dunajski); nazwa słowacka jest używana od 1919.

Przez większość swojego istnienia Dunajská Streda była niewielkim miasteczkiem, pozostającym w cieniu Pozsony (dzisiejszej Bratysławy). Położone było w południowej części komitatu Pozsony (Pozsony vármegye) Królestwa Węgier. Od 1574 miasto królewskie, a od 1600 do 1848 należała do rodziny Pálffy. W XVIII wieku zaczęła się tutaj osiedlać liczna społeczność żydowska (z tego też powodu w XIX wieku nazywano ją Małą Jerozolimą). W 1880 na 4182 mieszkańców 3531 posługiwało się językiem węgierskim, a 416 niemieckim (spis nie wyróżniał narodowości, lecz używane języki, przy czym liczebność społeczności żydowskiej szacowano na 1,5-2 tysiące). W 1910 w spisie 4679 zadeklarowało język węgierski jako ojczysty, na ogólną liczbę 4762.

Przedwojenny dworzec kolejowy w mieście

Po traktacie w Trianon miasto znalazło się w granicach Czechosłowacji. Spis z 1930 podawał, że na 5706 mieszkańców 2944 było Węgrami, 2186 Żydami (głównie węgierskojęzycznymi), 503 Słowakami, a 73 Niemcami. Na krótko, w latach 1938–1945 powróciło do Węgier. Pod koniec II wojny światowej społeczność żydowska została przewieziona do obozów koncentracyjnych i wymordowana, natomiast synagoga uległa zniszczeniu podczas bombardowań, a ruiny usunięto w latach 50.

W okresie socjalizmu miejscowość poddano szybkiej industrializacji. W latach 90. zaniedbane centrum miasta poddano spektakularnej przebudowie – węgierski architekt Imre Makovecz odbudował (a właściwie wybudował od nowa) starówkę.

W XIX i XX wieku do miasta włączono wiele okolicznych wsi:

  • Stredská Nová Ves/Szerdahely-Újfalu, Felserská Nová Ves/Félszer-Újfalu, Bašatejed/Bassa-Tejed (początek XIX wieku),
  • Nemešseg/Nemesszeg (ok. 1850),
  • Elötejed (po 1863),
  • Mladé Blahovo/Síkabony (wcześniej znane pod nazwą Kisabony, 1960),
  • Mliečany/Ollétejed (1960).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 2001 liczyło 23 519 mieszkańców, w tym 18 756 Węgrów (79,75%), 3588 Słowaków, 353 Romów, 147 Czechów i 24 Niemców. Z prawie 80% populacją węgierską jest pod tym względem trzecim miastem na Słowacji, jest również jednym z miast najbardziej rozwijających się.

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • romański kościół katolicki pw. św. Jerzego z 1341, przebudowany częściowo w XVI wieku,
  • neoklasyczny (początkowo barokowy) Žltý kaštieľ (Żółty Dwór) z 1770, w którym mieści się muzeum,
  • Kortárs Magyar Galéria – węgierska galeria sztuki,
  • kościół ewangelicki z 1883,
  • kalwaria,
  • pomnik poświęcony zagładzie Żydów, stojący w miejscu dawnej synagogi.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion piłkarski MOL Aréna

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-10-06].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-10-06].
  3. Slovakia: Trnavský kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-10-06].