Dyskusja:Unia lubelska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Unia lubelska miała miejsce 28 czerwca 1569 roku w Lublinie

Przyczyny skłaniające oba kraje do silniejszej uni:[[Media:]] -Swobody polityczne i przywileje szlachty polskiej zyskiwały coraz większą popularność wśród bojarów (szlachty) litewskich, którzy chcieli wyzwolenia się spod przewagi magnatów. - Ciągle odnawiające się konflikty Wielkiego Księstwa Litewskiego z Moskwą wykazały, iż sama Litwa nie będzie w stanie oprzeć się idącemu od wschodu naporowi. -W XVI w. Ustrój Litwy bardzo zbliżył się do polskiego: wprowadzono podział administracyjny wzorowany na polskim oraz także urzędy ( podział na województwa, kasztelanie,urzędy,sejmiki,sejm.) -Ostatni z Jagiellonów Zygmunt August, nie mając już nadziei na potomka, godził się na zastąpienie unii personalnej - unią realną. Odrębne pozostały: -Centralne urzędy -Wojsko (urząd hetmana) -Skarbowość (urząd podskarbiego)


Koniec unii[edytuj kod]

Znam historie, jednak wole sie zapytać innych. Uważam, ze w artykule jest błąd, a dokładnie chodzi o zdanie unia była trwała i pewna; przetrwała do 1795 roku (do III rozbioru Polski). Unia lubelska była trwała i pewna, ale zakończyła się dokładnie 3 maja 1971 czyli w momencie ustanowienia konstytucji. Powstało wtedy jednolite państwo - Rzeczpospolita Polska.

Pozatym uważam nadal, ze artykuł wymaga dopracowania i sam to chętnie zrobie, ale dopiero w czerwcu, gdyż obecnie przygotowują się do matury i nie mam czasu żeby go dobrze opracować.

  • w 1971 w czasach Gierka Edwarda? chodzi o 1791? Powstało wtedy jednolite państwo - Rzeczpospolita Polska. W którym miejscu Konstytucja 3 Maja mówi coś na ten temat? W art. VI "Prawo o sejmikach, na teraźniejszym Sejmie ustanowione, jako najistotniejszą zasadę wolności obywatelskiej, uroczyście zabezpieczamy." Prawo to z 24 marca 1791 (Volumina Legum, t. IX, s. 233–240 Kraków 1889) w art. IX rozróżniało "Co do elekcyi marszałka seymikowego i assessorów w Koronie, oraz assessorów w Litwie." W art. III Konstytucji "Prawo na teraźniejszym Sejmie zapadłe pod tytułem: "Miasta Nasze Królewskie wolne w państwach Rzeczypospolitej" w zupełności utrzymane mieć chcemy i za część niniejszej konstytucji deklarujemy" a prawo to z 18 kwietnia 1791 (tamże s. 215–219) w art. 3 głosi "tak w Koronie, jako w Wielkim Księstwie Litewskim" a w art. II, ust.14: "teraźniejsze ustanowienie o miastach za prawo konstytucyjne stanowiemy" (tekst Prawa o miastach). Deklaracja Stanów Zgromadzonych datowana na 5 maja (s. 225–226) "całe wojsko narodowe w państwach Korony Polskiej i WXLitewskiego konsystujące" i "nakazujemy, aby sąd sejmowy w komplecie nieprzerwanym tu w Warszawie agitował się, sesye swoje od dnia do dnia limitował, wszystkich zaś doniesionych sobie przez dobrze osiadłego obywatela delacyę biorącego w asystencyi instygatorów [prokuratorów] Obojga Narodów, o podniesienie rokoszu, lub namawianie do niego, natychmiast sądził; o osobach wyrokowi swemu mających podlegać ubezpieczał się; do czego wojska narodowe, za zniesieniem się sądu z władzą wykonawczą, mają być gotowe i powolne" [posłuszne]. Utworzonej przez Konstytucję Straży Praw podlegały Komisje Rządowe Obojga Narodów (nie "polskie" czy "koronne" zatem wspólnie dla Korony i Litwy) : Wojska, Policji, Skarbu i Edukacji Narodowej (Straż Praw). Ustawa o sejmach z 28 V (s. 250) w art. I p. 1 co trzeci sejm zwykły w Grodnie, jak od 1673 było. Tytuły ustaw "Urządzenie wewnętrzne miast wolnych Rzeczypospolitej, w Koronie i W. X. litewskiem" z 30 czerwca (s. 291–297) czy "Rozkład województw, ziem i powiatów z oznaczeniem miast, a w nich miejsc konstytucyjnych dla sejmikow w prowincjach Koronnych i Wielkiego Księstwa Litewskiego" z 2 listopada 1791 r. (s. 327–338) świadczą o osobnym traktowaniu Litwy. Nazwa federacji pozostała, jak mówi ustawa "Komisja skarbowa Rzeczypospolitej Obojga Narodów" z 28 października 1791 (s.319). Zaś 20 października tegoż roku uchwalono Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów gwarantujące dla WXL równe traktowanie w obsadzie urzędów (nawet uprzywilejowane z uwagi na mniejszy wkład Wielkiego Księstwa do liczby ludności Rzeczypospolitej, Zaręczenie). Czy Konstytucja 3 maja lub Zaręczenie mówi "unia zostaje zniesiona"? Sprawa byłaby zbyt ważka by owo "zniesienie" można dorozumiewać. Zaręczenie było wzajemne (nie jednostronne) Obojga Narodów (nie "Polskie" czy "Polskiego Narodu"). "Zaręczenie gwarantowało unię polsko-litewską, podtrzymując dualizm państwowy. Więcej, ograniczało jedynie, a nie znosiło w zupełności, dualizm instytucjonalny organów administracyjnych obu państw." (Czy Rosja uczestniczyła w pierwszym rozbiorze s.45)

Również sformułowanie o „jednej, wspólnej a nierozdzielnej Rzeczypospolitej” w Zaręczeniu nie jest jednoznaczne skoro Unia Lubelska 1569 operowała podobną terminologią „Iż już Krolestwo polskie i Wielgie Księstwo litewskie jest jedno nierozdzielne i nierożne ciało, a także nierożna ale jedna a spolna Rzeczpospolita, ktora się z dwu państw i narodow w jeden lud zniosła i spoiła” co przecież wcielenia Litwy do Korony nie oznaczało, jak wynika z dalszych artykułów, zwłaszcza 15 "wszakże ku objaśnieniu lepszemu to przykładając, iż przy tytule Wielgie Księstwo litewskie i dostojeństwach i urzędziech wszystkich i zacności stanow wedla opisania przywileju krola Aleksandra cale a nienaruszenie zostać ma, gdyż to zjednoczenia i społeczności tej roztargnienia i rozdziału nie czyni." Vide też Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów – w 220 rocznicę uchwalenia i artykuł pod mało zręcznym tytułem Konstytucja 3-ego Maja a amnezja historyczna Litwy i Polski.

W Zaręczeniu pada nazwa „Rzeczpospolita Polska” tylko czy oznacza to innowację ustrojową bądź zmianę nazwy państwa? Tekst brzmi "My Stanisław August z Bożej Łaski i Woli Narodu Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Inflancki, Smoleński, Siewierski, Czernihowski za zgodą Panów Rad Senatu tak Duchownych, jako i Świeckich oraz Posłów Ziemskich Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego, bacząc ustawicznie na powinność Naszą, ku wspólnej Ojczyźnie swej, Rzeczypospolitej Polskiej, której wszystką ozdobę, pożytek pospolity, a najwięcej umocnienie od niebezpieczeństwa tak wewnętrznego, jak zewnętrznego, opatrzyć powinniśmy, mając przy tym przed oczyma chwalebny, a Obojemu Narodowi bardzo należny związek i społeczność Aktem Unii przez Przodki Nasze po tylekrotnie na wieczne czasy, za wspólnym Obydwóch Narodów, tak Korony Polskiej, jako i Wielkiego Księstwa Litewskiego zezwoleniem, uczynioną i dotąd uprzejmością, a statecznością obojej strony dzierżaną, stanowimy: iż jako jedna powszechną nieoddzielną USTAWĘ RZĄDOWĄ, całemu Państwu naszemu, Koronie Polskiej i Wielkiemu Księstwu Litewskiemu służącą mamy (...) wszystkie rzeczy tu postanowione i obwarowane, My Król, za zgodą Skonfederowanych Stanów, znając być potrzebne i obojemu temu Narodowi tak Koronie Polskiej, jako Wielkiemu Księstwu Lit[ewskie]mu, jako jednej, wspólnej, nierozdzielnej Rzeczpospolitej pożyteczne, uznajemy być artykułami Aktu Unii tychże Narodów, oraz trwałość i niezaruszenie onych, przez Akt niniejszy warujemy, utwierdzamy i umacniamy warunkiem, utwierdzeniem i umocnieniem takim, jakie mamy w Akcie Unii Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Lit[ewskieg]o. A jako, My Król za Artykuł Pactorum Conventorum: to wszystko sobie poczytujemy, tak i Następcom Naszym toż wszystko inter Pacta Conventa, ku zaprzysięganiu umieszczanym mieć chcemy." (Zaręczenie)

Nazwa „Rzeczpospolita Polska” była stosowana dużo wcześniej, może była skrótem, np. "Artykuły wojskowe i rota przysięgi, na które (...) prześwietnej Rzeczypospolitej Polskiej wszyscy wobec w służbę zaciągnieni żołnierze i oficerowie przysiąc i one dotrzymać powinni" z 22 lutego 1698 (Stanisław Kutrzeba Polskie ustawy i artykuły wojskowe: od XV do XVIII wieku Kraków 1937, s. 295) Wcześniej Pokój oliwski 1660: "Część Inflant południowa, która tak podczas przeszłych i teraźniejszych wojen, jako też i podczas przerw wojennych, zawsze do Rzeczpospolitej Polskiej należała, to jest Dyneburg, Rosityn, Lutzen, Marienburg [...] tudzież wszystkie miejsca, które od wyznaczonych na ten koniec komisarzów pokażą się, iż podczas przerwy wojennej w ręku Rzplitej Polskiej były (...) ze wszelką udzielnością i zupełnym panowaniem w posesji Najjaś. Królów i Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego zostaną". (za Czy Rosja uczestniczyła w pierwszym rozbiorze Polski, s.30n)

10 V 1794 Kościuszko ogłosił manifest "Organizacya Rady Naywyższey Narodowey doczesney dla Polski i Litwy", wydawał też odezwy "Do obywatelów Polski i Litwy" (21 maja).

Pilot Pirx (dyskusja) 13:39, 7 mar 2016 (CET)

2 Ciekawostka[edytuj kod]

Ciekawostka to troche za mało - trzeba coś więcej napisać o przyczynach bojkotu i jak to się stało że mimo wszystko powstała unia lubelska następnie właczyć to do reszty tekstu Wolfj23

Jako kolejną ciekawostkę można podać, że unia lubelska miała być pierwotnie zawarta wBielsku Podlaskim, ale w 1564 roku spłonął drewniany zamek i unię podpisano w Lublinie.

Jeśli chodzi o koniec Unii[edytuj kod]

Konstytucja 1791r. wcale nie wyznacza końca Unii Polsko-Litewskiej, znosiła jedynia wszelką odrębność instytucjonalną i administracyjną. Unia dobiegła końca wraz z końcem istnienia państwa, które w wyniku jej zawarcia powstało czyli Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

  • a gdzie Konstytucja znosiła wszelką odrębność instytucjonalną i administracyjną? Ustawy "Urządzenie wewnętrzne miast wolnych Rzeczypospolitej, w Koronie i W. X. litewskiem" z 30 czerwca (Volumina Legum tom 9, s. 291–297) czy "Rozkład województw, ziem i powiatów z oznaczeniem miast, a w nich miejsc konstytucyjnych dla sejmikow w prowincjach Koronnych i Wielkiego Księstwa Litewskiego" z 2 listopada 1791 (s. 327–338) świadczą o osobnym traktowaniu Litwy. Vide supra czyli Patrz wyżej. Pilot Pirx (dyskusja) 13:47, 7 mar 2016 (CET)

Duże, czy małe[edytuj kod]

Dopuszczalna jest pisownia zarówno małą jak i dużą literą [1]--zu. Mpfiz (dyskusja) 19:00, 2 paź 2009 (CEST)

…ale dużą tylko ze względów uczuciowych bądź dla uwydatnienia szacunku. Standardowa pisownia to „unia lubelska”. [2] --Filemon (dyskusja) 14:36, 3 paź 2009 (CEST)

Jaka Rzeczpospolita Obojga Narodów?[edytuj kod]

Jaka Rzeczpospolita Obojga Narodów? Pokażcie mi, w którym miejscu Aktu jest mowa o RON! Tam występuje tylko i wyłącznie Rzeczpospolita bez żadnych dodatków. Nazwę tę wprowadził (jeśli nie wymyślił, to spopularyzował) Paweł Jasienica. Wcześniej nikt o tym nie słyszał. Zerknijcie sobie chociażby do Sienkiewicza. Czy nie użyłby tak pięknej, poetyckiej nazwy, gdyby ją znał?! A on wszędzie tylko Rzeczpospolita i Rzeczpospolita... Kochajmy dwudziestowieczny wymysł, ale nie używajmy go w tekstach o historii.

  • Prosimy o podpisywanie swych wpisów.

Jasienica to wymyślił? Powieściopisarzem był?

Powieść Sienkiewicza jako źródło? Osobliwe podejście. Azja Tuhajbejowicz może jest historyczną postacią, bo go Sienkiewicz opisał?

Unię Lubelską spisywano w XVI wieku stąd ortografia insza od dzisiejszej.

Artykuł 1 "obojemu narodowi", "obudwu narodow zezwoleniem", "obojemu narodowi pożytecznej sprawy", "Ktore artykuły iż tam na on czas prze krotkość czasu i prze insze gwałtowniejsze potrzeby Rzeczypospolity obojego narodu spolonymi spisy naszemi", "za zezwoleniem oboich rad polskich i litewskich"

4 "A temu obojemu narodowi"

6 "zjednoczenia obojga narodow"

7 "obojga narodow i państw tak złączonych"

8 "Sejmy i rady ten oboj narod ma zawsze mieć spolne"

9 "tak wszem ziemiam i narodom, tak Korony polskiej, jako i Wielgiego Księstwa litewskiego", "urzędy wszystkie obojga narodu całe i nieporuszone zachował"

11 "my obojego narodu prełaci, książęta, rady, barones i wszystkie stany".

19 "Które wszystkie artykuły my prełaci i panowie rady, książęta, posłowie ziemscy i ine wszystkie stany Wielgiego Księstwa litewskiego znając być chwalebne, potrzebne i obojemu temu narodowi, tak Korony polskiej jako Wielgiemu Księstwu litewskiemu" (cyt za: Unia Lubelska).

W pactach conventach Michała Korybuta z 1669 napisano "Stanów Rzeplitej oboyga narodow Polskiego y Litewskiego" (Volumina Legum tom 5 str.13 punkt 61), w innych także lub podobnie.

Cytaty z ustaw

1648 Volumina Legum t.4 s.75 "Reipublicae obojga narodów" s.94 "gwardie nasze dworskie z Polskiego i Litewskiego narodu"

1697 t.6 s.11 "Rzeczypospolitej Korony polskiej i WXL"

1710 t.6 s.76 ratyfikacja układu z 1686 "cała Rzeplita obojga narodów Korony Polskiej i WXL"

1736 t.6 s.302 "Rady Koronne, Rycerstwo, i wszelkie Stany (...) za wolnemi i zgodnemi głowami wszech Stanow Rzeczypospolitej obojga narodów Polskiego i Litewskiego"

Por. też Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque ("starodawne pomniki Polski i Litwy obojga narodów").

Ugoda Hadziacka mówiła do dwu narodów dopuszczony zostaje trzeci "Komisja między Stanami Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego z jednej a Wielmożnym Hetmanem i Wojskiem Zaporoskim z drugiej strony" 2. ""Wszystka Rzeczpospolita Narodu Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego i Ruskiego i prowincji do nich należących restituantur in integrum, tak jako było przed wojną, to jest, aby te narody w granicach swoich i swobodach zostawały nienaruszone, jako były przed wojną, i wedle praw opisanych w radach, sądach i wolnej elekcji panów swoich, królów polskich i wielkich książąt litewskich i ruskich." 4. "Spólna rada i spólne siły być mają tych narodów przeciw każdemu nieprzyjacielowi. Starać się mają te trzy narody wspólne wszelkimi sposobami, aby wolna była nawigacja na Czarne Morze Rzeczypospolitej."

Zaś pełna nazwa Volumina Legum to Prawa, konstytucye y przywileie Królestwa Polskiego, Wielkiego Xięstwa Litewskiego y wszystkich prowincyi należących na walnych seymiech koronnych od seymu wiślickiego roku pańskiego 1347 aż do ostatniego seymu. Czegóż więcej Waszmości trzeba? Pilot Pirx (dyskusja) 14:27, 7 mar 2016 (CET)

Za Aleksandra i Zygmunta I nazywa się ono urzędownie Regnum Poloniae, Corona Regni Poloniae; obok zaś niego istnieje Wielikoje Kniażestwo Litowskoie, - Magnus Ducatus Lithuaniae. Potrosze jednak pod sugestię literatury klasycznej przenika do ustaw, aktów rządowych i do dziejopisarstwa termin Respublica, najpierw jako pojęcie ogólne, jednoznaczne z państwem (np. u Ostroroga), potem - jako imię zbiorowości politycznej w zestawieniu z jej władcą czy też - głową, królem (np. w statucie radomskim "Nihil novi"). W r. 1499 i 1501 czytamy po raz pierwszy o Respublica jako o całości państwowej, ogarniającej Koronę i Litwę. Dla Orzechowskiego w r. 1543 Regnum i Respublica stanowia synonimy. Modrzewski i Przyłuski rozprawiają około r. 1550 o ustawach reipublicae i o ich poprawie. Polski termin "rzecz pospolita" oznacza jeszcze w r. 1550 tylko sprawę lub interes publiczny; jednak im bardziej punkt ciężkości w państwie przenosi się z tronu na sejm, tem częściej słychać o Rzeczypospolitej Polskiej w znaczeniu prawnopaństwowem. Co najmniej od r. 1543 już i Litwini mają w Księstwie swoją "Rempublicam", którą reprezentują jej delegaci w rokowaniach z koroniarzami; deklaracja o unii 1564 r. ma na myśli "jedną Rzplitą z tych narodów spojoną", a od sejmu lubelskiego wchodzi w użycie termin "Rzplita obojga narodów", który też od pierwszego bezkrólewia zapanowule bezwzględnie. (Władysław Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, 1936, t. 1 (1505 - 1648), s. 342.) Pilot Pirx (dyskusja) 22:00, 7 wrz 2017 (CEST)

Skutki[edytuj kod]

Artykuł wiele zyska, jeżeli dodamy do niego skutki unii - kulturowe, polityczne, ekonomiczne, itd. Oczywiście uwzględniając zarówno Polskę jak i Litwę.