Edmund Heldut-Tarnasiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edmund Heldut-Tarnasiewicz
Edmund Tarnasiewicz
Heldut
Ilustracja
Edmund Heldut-Tarnasiewicz (przed 1934)
pułkownik kawalerii pułkownik kawalerii
Data i miejsce urodzenia 17 lipca lub 17 sierpnia 1892
Radom
Data i miejsce śmierci 2 kwietnia 1952
Londyn
Przebieg służby
Lata służby 19141945
Siły zbrojne Pierwsza Kompania Kadrowa
Legiony Polskie,
Wojsko Polskie (II RP),
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 1 Pułk Ułanów Legionów Polskich,
1 Pułk Szwoleżerów,
16 Pułk Ułanów Wielkopolskich,
201 Pułk Szwoleżerów → 3 Pułk Szwoleżerów,
Szkoła Podoficerów Zawodowych Kawalerii,
4 Pułk Strzelców Konnych Ziemi Łęczyckiej,
Ośrodek Zapasowy Suwalskiej i Podlaskiej Brygad Kawalerii,
Brygada Rezerwowa Kawalerii „Wołkowysk”,
10 Brygada Kawalerii Pancernej
Stanowiska dowódca plutonu,
dowódca szwadronu,
zastępca dowódcy pułku,
komendant szkoły,
dowódca pułku,
dowódca OZ,
zastępca dowódcy brygady
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa (kampania wrześniowa, agresja ZSRR na Polskę: obrona Grodna)
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi
Odznaka 1 Kompanii Kadrowej

Edmund Wacław Heldut-Tarnasiewicz ps. „Heldut” (ur. 17 lipca 1892 w Radomiu, zm. 2 kwietnia 1952 w Londynie) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 17 lipca[1][2] lub 17 sierpnia[3] 1892 jako syn Jana i Wiktorii z domu Gajewskiej. Absolwent gimnazjum w rodzinnym Radomiu z 1909 i Szkoły Wawelberga i Rotwanda w Warszawie z 1912. W tym roku podjął studia na Uniwersytecie w Gandawie (Belgia). W tym mieście działał w Związku Strzeleckim. W lipcu 1914 rozpoczął w Krakowie kurs instruktorski. Tam po wybuchu I wojny światowej przystąpił do Pierwszej Kompanii Kadrowej[4]. Od 20 sierpnia 1914 służył w oddziale Władysława Beliny-Prażmowskiego, późniejszym 1 pułku ułanów Legionów Polskich. Od 5 lutego do 31 marca 1917 roku był słuchaczem kawaleryjskiego kursu oficerskiego przy 1 pułku ułanów w Ostrołęce. Kurs ukończył z wynikiem dostatecznym. Posiadał wówczas stopień wachmistrza[5]. Latem tego roku, po kryzysie przysięgowym, został internowany w Szczypiornie. W służbie legionowej używał pseudonimu „Heldut”, który w późniejszym czasie przyjął do swojego nazwiska. W 1918 podjął studia na Politechnice Warszawskiej.

U kresu wojny w 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Na początku listopada 1918 został skierowany do Chełma, gdzie formowany były szwadrony 1 pułku ułanów. Od 24 listopada był dowódcą plutonu tej jednostki – 8 stycznia 1919 przemianowanej na 1 pułk szwoleżerów – od 20 kwietnia 1919 dowódcą szwadronu. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, w trakcie której odniósł rany nieopodal folwarku Bogdanów nad rzeką Dźwina 5 września 1919. Został mianowany porucznikiem kawalerii 1 maja 1920. Za swoje czyny wojenne w szeregach 1 pułku szwoleżerów otrzymał Order Virtuti Militari[6].

Od 8 lipca 1920 służył w 16 pułku Ułanów Wielkopolskich w stopniu porucznika kawalerii, a dowódca mjr Ludwik Kmicic-Skrzyński wyznaczył go dowódcą 3 szwadronu[7]. Na tym stanowisku walczył przeciwko bolszewikom[8] (za służbę w 15 puł otrzymał Krzyż Walecznych[9]). Od 20 października 1920 był dowódcą szwadronu w 201 pułku szwoleżerów, od 24 stycznia do 1 września 1921 był przydzielony do Centralnej Szkoły Kawalerii w Grudziądzu, od 16 września 1921 był zastępcą dowódcy 3 pułku szwoleżerów w garnizonie Suwałki. Został awansowany do stopnia rotmistrza kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[10][11]. W jednostce w 1923 był p.o. instruktora jazdy[12], a w 1924 był p.o. kwatermistrza[13]. Później został odkomenderowany do szkolnictwa wojskowego: funkcjonował jako komendant szkoły podoficerskiej, następnie jako komendant Szkoły Podchorążych Rezerwy. Po odbyciu kursu w Centrum Wyszkolenia w Rembertowie od 4 czerwca do 18 października 1925, ponownie służył w 3 pułku szwoleżerów. Następnie został awansowany do stopnia majora kawalerii z dniem 1 stycznia 1927[14]. Od grudnia 1927[15][16] do 1929 sprawował stanowisko komendanta Szkoły Podoficerów Zawodowych Kawalerii w Jaworowie. Został mianowany podpułkownikiem kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930[17]. Od 1 lipca 1930 pełnił funkcję zastępcy dowódcy 4 pułku strzelców konnych Ziemi Łęczyckiej w Płocku[18]. Później powrócił do 16 pułku ułanów, stacjonującego w Bydgoszczy, w którym od 27 lutego 1932[19] pełnił funkcję dowódcy[20]. W tym czasie został awansowany na pułkownika kawalerii z dniem 1 stycznia 1935. 26 stycznia 1935 w pałacu w Białowieży Prezydent RP Ignacy Mościcki nadał mu stopień pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 i 2. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. Razem z nim stopień pułkownika otrzymało tylko dwóch oficerów kawalerii: Witold Dzierżykraj-Morawski (lok. 1) i Leon Mitkiewicz-Żołłtek (lok. 3)[21]. Z inicjatywy płk. Heldut-Tarnasiewicza zostały wydane rodzinom poległych w walkach o niepodległość Polski ułanów jednostki legitymacje odznaki pamiątkowej[22]. W lipcu 1939 został komendantem Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu przy tamtejszym Centrum Wyszkolenia Kawalerii.

Po wybuchu II wojny światowej 1939 w okresie kampanii wrześniowej był dowódcą Ośrodka Zapasowego Suwalskiej i Podlaskiej Brygad Kawalerii (jego następcą na tej funkcji był gen. bryg. Wacław Jan Przeździecki). Był organizatorem i dowódcą Brygady Rezerwowej Kawalerii „Wołkowysk”, po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 uczestniczył w obronie Polski w walce z Armią Czerwoną (w tym od 21 września w obronie Grodna), po czym był internowany na terenie litewskim[23]. Po uwolnieniu się i kapitulacji Polski trafił do Francji, następnie w Wielkiej Brytanii. 1 maja 1942 został przeniesiony do I Oficerskiego Baonu Szkolnego i wyznaczony na stanowisko oficera placu Kirkcaldy[24]. Następnie pełnił służbę na stanowisku komendanta Szkoły Podchorążych w Szkocji, a później zastępcy dowódcy 10 Brygady Kawalerii Pancernej.

W 1947 powrócił do Polski, do Lublina. Pracował w Izbie Przemysłowo-Handlowej. Był rozpracowywany przez Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Lublinie[25][26]. Zmarł 2 kwietnia 1952. Jego prochy zostały pochowane w Lublinie[26]

W latach 20. jego żoną została Wanda Leokadia, córka ziemianina Wincentego Juliana Skalskiego, który posiadał majątek Wincentowo[27]. Ich córką była Danuta (1929-2011, po mężu Brodowska, działająca w NSZ, późniejsza nauczycielka w Lublinie)[28].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rocznik Oficerski 1928, 1932.
  2. Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Edmund Heldut-Tarnasiewicz. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  3. Free Family History and Genealogy Records — FamilySearch.org, familysearch.org [dostęp 2019-02-21].
  4. Włodzimierz Majdewicz. 100 – ROCZNICA WYMARSZU I KOMPANII KADROWEJ 1914 - 2014 Narodziny Kawalerii Polskiej XX wieku. „Ułan Wołyński”, Nr 53 z sierpnia 2014. Stowarzyszenie Rodzina 19 Pułku Ułanów Wołyńskich. 
  5. CAW ↓, sygn. I.120.1.125 s. 12.
  6. Jan Karcz, Wacław Kryński: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920. T. 1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1931, s. 74.
  7. Dmochowski 1934 ↓, s. 25.
  8. Dmochowski 1934 ↓, s. 28, 31.
  9. Dmochowski 1934 ↓, s. 43.
  10. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 679.
  11. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 601.
  12. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 599.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 541.
  14. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 342.
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 364.
  16. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 329.
  17. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 142.
  18. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 14 z 20 września 1930.
  19. Dmochowski 1934 ↓, s. 78.
  20. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 643.
  21. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 1 z 26.01.1935 r. s. 1.
  22. Dmochowski 1934 ↓, s. 82.
  23. Zdzisław Bitner, Ryszard Bratkowski: Żołnierze Legionów Polskich 1914-1917 czyli postacie na polskich znakach pocztowych 1918-2010. 2012. s. 22. [dostęp 2015-04-02].
  24. Rozkazy dzienne. I Oficerski Baon Szkolny, 1942, s. 86..
  25. Inwentarz archiwalny. ipn.gov.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  26. a b Archiwum IPN Lu-019/1003.
  27. Sławomir Jakubczak: Waleczni szwoleżerowie. 2003-11-01. [dostęp 2015-04-02].
  28. Karola Skowrońska: W Lublinie zmarła Danuta Brodowska. cwk.grudziadz.pl, 18 lutego 2011. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  29. M.P. z 1931 r. nr 178, poz. 260.
  30. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410.
  31. 6 sierpień: 1914 - 1934, Warszawa: Zarząd Główny Związku Legjonistów Polskich, 1934, s. 20.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]