Edward Przanowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edward Przanowski
Data i miejsce urodzenia 13 października 1845
Glanów k. Olkusza
Data i miejsce śmierci 6 lutego 1929
Nowa Wieś k. Starogardu Gd.
Miejsce spoczynku cmentarz farny w Starogardzie Gdańskim
Zawód, zajęcie inżynier i architekt powiatowy w Słupcy i Łęczycy
Edukacja Gimnazjum Męskie w Piotrkowie
Alma Mater Szkoła Główna Warszawska Wydział Matematyczno-Fizyczny
Rodzice Norbert Przanowski (1814-1850),
Kunegunda z Krobanowskich
Małżeństwo Józefa z Lewickich
Dzieci Jan Przanowski - prawnik, poseł;
Stefan Przanowski – inżynier-mechanik, przemysłowiec, minister;
Michał Przanowski – handlowiec w Przasnyszu,
Władysław Przanowski – inżynier, pedagog,
Kazimierz Przanowski – inżynier-chemik, dyrektor cukrowni;
Jadwiga – zamężna z Antonim Kadeczem, farmaceutą;
Wanda żona Wacława Wągrowskiego, lekarza medycyny z Rawy Mazowieckiej;
Maria żona Żelisława Grotowskiego;
Krewni i powinowaci Izabela Wasiak (wnuczka),
Jan Przanowski (wnuk),
Magdalena Staszewska (wnuczka), zamężną z Januszem Staszewskim; w czasie II wojny związana z organizacją „Ojczyzna”, po wojnie pracownik Instytutu Zachodniego,
Wojciech Staszewski (1930-1996) (prawnuk) dziennikarz "Głosu Wielkopolskiego"
Odznaczenia
Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Order św. Stanisława – III klasy

Edward Przanowski (ur. 13 października 1845 w Glanowie koło Olkusza – zm. 6 lutego 1929 w Nowej Wsi koło Starogardu Gdańskiego) – inżynier i architekt powiatowy w Słupcy i Łęczycy, żołnierz powstania stycznowego.

Młodość i lata nauki[edytuj | edytuj kod]

Edward Czesław Karol Boromeusz Przanowski pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej herbu Nowina, był synem Norberta Przanowskiego (1814-1850), dzierżawcy dóbr glanowskich i Kunegundy z Krobanowskich.

Edward Przanowski ukończył Gimnazjum Męskie w Piotrkowie i w 1862 wstąpił do nowo utworzonej Szkoły Głównej w Warszawie na Wydział Matematyczno-Fizyczny. Studia przerwał udział w Powstaniu Styczniowym, walczył w partii gen. Edmunda Taczanowskiego, a w przegranej bitwie pod Kruszyną (Nieznanicami) w dniu 29 sierpnia 1863 został dwukrotnie ciężko ranny. Według relacji Przanowskiego kozacy uganiający się po pobojowisku sprawdzali kto jeszcze z powstańców żyje. Sprawdzanie polegało na tym, że kłuli piką ciała leżących, a gdy zauważyli odruch – mordowali[1]. Przanowski przebity piką, nie drgnął mimo bólu i uznany za nieżywego, poniechany został przez kozaków. W ten sposób uniknął niechybnej śmierci.

Od 1864 odbywał praktykę w Zarządzie Dróg Królestwa Polskiego, a 22 grudnia 1868 zdał egzamin i uzyskał tytuł inżyniera-konduktora.

Działalność zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Przez 44 lata pracował jako inżynier w miastach Królestwa Polskiego, przeżywających w II połowie XIX w. regres w wyniku carskich represji popowstaniowych. W latach 1866-71 był inżynierem-konduktorem powiatu sieradzkiego. W latach 1871-80 pełnił obowiązki inżyniera i architekta powiatowego w Słupcy. Odpowiadał m.in. za infrastrukturę techniczną administrowanych terenów, utrzymanie dróg, remonty obiektów publicznych, ochronę przeciwpożarową. W 1878 kierował pracami technicznymi przy budowie kościoła w parafii ewangelicko-augsburskiej w Zagórowie koło Słupcy.

W 1880 mianowany został inżynierem i architektem powiatu łęczyckiego. Jako inżynier i architekt powiatowy sporządził plany miejscowości obwodu łęczyckiego, z których cztery pochodzące z 1893 zachowały się w Zbiorze kartograficznym Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. Są to plany Łęczycy i Grabowa, Piątku, Poddębic, stanowiące cenne źródło rozwoju przestrzenno-urbanistycznego miejscowości.

W dziejach Łęczycy Przanowski zapisał się jako budowniczy siedziby straży ogniowej. Był autorem projektu architektonicznego, pełnił także nadzór nad prowadzonymi pracami. Do budowy remizy wykorzystano prawdopodobnie materiały z częściowej rozbiórki średniowiecznego zamku. W neoklasycystycznym gmachu - obok pomieszczeń dla straży ogniowej - znalazła się także obszerna sala teatralna z widownią dla 200 osób oraz galeria z kilkudziesięcioma miejscami stojącymi. Obiekt zachowany do dziś, w dalszym ciągu jest siedzibą łęczyckiej ochotniczej straży pożarnej.

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

Edward Przanowski związał się na wiele lat z łęczycką ochotniczą strażą ogniową, zaliczaną do najstarszych i największych straży w zaborze rosyjskim. Była to wówczas jedyna polska organizacja obywatelska w Łęczycy, prowadząca także działalność kulturalną i społeczną. W 1882 został wybrany pomocnikiem naczelnika, a w rok później naczelnikiem łęczyckiej straży. Funkcję tę pełnił nieprzerwanie przez 20 lat - do 1903. Dbał o wyposażenie techniczne, a także szkolenie strażaków; w tym celu w 1888 wzniósł na dziedzińcu zamkowym drewnianą wieżę obserwacyjną, tzw. „wspinalnię” - miejsce ćwiczeń ochotników. Podczas jubileuszu ćwierćwiecza istnienia organizacji (w 1900) wręczono Przanowskiemu honorowy toporek strażacki; natomiast w 1904 nadano mu tytuł członka honorowego łęczyckiej straży - jako pierwszemu w jej historii[2].

Jako przedstawiciel pokolenia Szkoły Głównej Edwarda Przanowskiego cechowała różnorodna aktywność społeczna i kulturalna. Już w 1868 w Sieradzu brał udział w amatorskich przedstawieniach teatralnych na rzecz szpitala i ochronki, prowadzonych przez Radę Opiekuńczą Zakładów Dobroczynnych Powiatu Sieradzkiego.

Także w Łęczycy przez trzy kolejne kadencje: 1883-1886, 1886-1889 i 1889-1892 wybierany był w skład Rady Dobroczynności Publicznej Powiatu Łęczyckiego. Należy także nadmienić o ciekawej i oryginalnej wówczas inicjatywie Przanowskiego - zorganizowania (w trosce o rozwój fizyczny młodego pokolenia) ćwiczeń gimnastycznych dla sporej grupy dzieci i młodzieży.

Współpracował z redakcją Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich - dzieła zainicjowanego przez Filipa Sulimierskiego, kolegę Przanowskiego z Gimnazjum w Piotrkowie i Szkoły Głównej Warszawskiej. Przanowski wymieniany był wśród osób deklarujących pomoc w dostarczaniu materiałów o poszczególnych miastach i osadach[3].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

W 1870 r. zawarł związek małżeński z Józefą z Lewickich (1851-1939). Przanowscy mieli ośmioro dzieci:

  • Jan (1873-1941) – prawnik, adwokat, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1930-35;
  • Stefan (1874-1938) – inżynier-mechanik, przemysłowiec, dyrektor i prezes Rady Nadzorczej Spółki Akcyjnej „Norblin, Bracia Buch i T. Werner” w Warszawie, minister przemysłu i handlu;
  • Michał (1875-1954) – prowadził działalność handlową w Przasnyszu;
  • Władysław (1880-1937) – inżynier, pedagog, założyciel i dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie;
  • Kazimierz (1881-1957) – inżynier-chemik, dyrektor cukrowni w Sidorowsku w guberni kijowskiej, po rewolucji bolszewickiej pracował w Koninie i Nowej Wsi, po II wojnie światowej w Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Gdańsku;
  • Jadwiga (1871-1920) – zamężna była z Antonim Kadeczem, farmaceutą zarządzającym apteką w Łęczycy, później prowadzącego własną aptekę w Warszawie.
  • Wanda (1877-1963) była żoną Wacława Wągrowskiego – lekarza medycyny z Rawy Mazowieckiej.
  • Maria (1885-1946) wyszła za mąż za dr. ekonomii Żelisława Grotowskiego – nauczyciela, autora wielu prac z zakresu historii gospodarczej i społecznej Polski.

Edward Przanowski zmarł w dniu 6 lutego 1929 w Nowej Wsi koło Starogardu Gdańskiego i pochowany został na cmentarzu farnym w Starogardzie Gdańskim, z honorami wojskowymi 2. Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. W latach osiemdziesiątych XX w. staraniem Towarzystwa Miłośników Ziemi Kociewskiej odnowiono zniszczony grób Przanowskiego; w 1984 w Nowej Wsi odsłonięto tablicę pamiątkową, a w Starogardzie Gdańskim nazwano ulicę jego imieniem[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Janusz Staszewski, Generał Edmund Taczanowski. Poznań 1936, s. 127.
  2. "Strażak" 1992 nr 4 (M.Wasiak); "Ziemia Łęczycka" 1991 nr 17 (M.Wasiak).
  3. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa 1881, tom 2, s. XII.
  4. J. Milewski, Patroni ulic Starogardu Gdańskiego. Starogard Gdański 1994, s. 30.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]