Edward Sutor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edward Sutor
Data i miejsce urodzenia 17 kwietnia 1917
Nowy Targ
Data i miejsce śmierci 1 stycznia 1984
Nowy Targ
Dziedzina sztuki rzeźba

Edward Sutor (ur. 17 kwietnia 1917, zm. 1 stycznia 1984) – artysta rzeźbiarz; mieszkał i tworzył w Nowym Targu.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny wielodzietnej. Po ukończeniu szkoły podstawowej wyczynowo uprawiał sport. W roku 1940 został wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec, potem do obozu koncentracyjnego. Wrócił okaleczony psychicznie, straciwszy całkowicie pamięć. Był w stanie wypowiadać jedynie pojedyncze słowa. Opiekowała się nim siostra. Zaczął rzeźbić w 1958 roku. Prace w drewnie i kamieniu, wykonywane prymitywnymi narzędziami, wyobrażają więźniów i oprawców. Wyrzeźbione postaci mają wyraźnie zaznaczone cechy seksualne, są zdeformowane i okaleczone. W chwilach lepszego samopoczucia rzeźbił tancerki i akrobatki, siebie oraz siostrę[1].

Prace Edwarda Sutora znajdują się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, Muzeum Podhalańskim w Nowym Targu, Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie, a także kolekcjach prywatnych[1].

Aleksander Jackowski pisał o nim: „Życie Edwarda Sutora ma dwa odrębne oblicza. Młodość, pierwsze zainteresowania szkolne egzotyką, mitologią, kulturą Azteków i – dramatyczna przerwa, wojna, straszliwe bicie; zostaje odarty ze wszystkiego: świadomości, pamięci, człowieczeństwa. Ludzki nieszczęsny strzęp. Powoli rekonstruuje siebie przez rzeźby, w nich wracają reminiscencje chłopięcych zainteresowań, powstaje świat nieprzenikniony: głów, totemów (?), tancerek, konwulsyjnych postaci. Przerażajace wspomnienia obozu, rekonstruowane, jak? Czy tylko z punktu widzenia ofiary? Czy i oprawcy? Teatr?? Palenie, wieszanie, ekshumacja. Nie chciał o tym mówić. Nie chciał pozbywać się rzeźb. W nich było to, co zachował w życiu z siebie, z pamięci. Pod wpływem leków zrobił się łagodny, spokojny. Lawa pozostała w środku..[2]

Wystawy[edytuj | edytuj kod]

Rzeźby artysty pokazano po raz pierwszy w nowotarskim Powiatowym Domu Kultury w marcu 1970, następnie jego prace nabyło Muzeum Tatrzańskie, zakupując jego prace i organizując dalsze wystawy w Zakopanem, Krakowie, Warszawie. Rzeźby Sutora reprezentowały Podhale na wystawie folklorystycznej w Gera, Starej Lubowli, a także w Baltimore. Wiele obiektów zostało zakupionych przez muzea. Największa kolekcja 289 rzeźb Edwarda Sutora znajduje się w Muzeum Podhalańskim w Nowym Targu. Zostały one zakupione od siostry artysty przez Urząd Miasta i przekazane w depozyt muzeum. W 2008 roku powstała wirtualna galeria prac artysty. Jego rzeźby zaprezentowała poznańska galeria "Tak". Wystawa została zatytułowana "Res sacra miser". Towarzyszył jej bogato ilustrowany katalog.

29 stycznia 2010 r. w Ratuszu Miejskim w Nowym Targu otwarto wystawę rzeźb Edwarda Sutora. Wystawa była prezentowana na piętrze, gdzie mieści się Muzeum Podhalańskie im. Czesława Pajerskiego. Podczas wystawy odbyła się z udziałem rodziny Sutora promocja katlogu "Edward Sutor, Rzeźby", który stanowi dotychczas najpełniejszy zbiór fotografii rzeźb nowotarskiego Nikifora . Katalog został wydany przez burmistrza miasta Marka Fryźlewicza. Równocześnie 59 rzeźb artysty wystawiło Muzeum Sztuki Ludowej w Otrębusach.

Dotychczasowe wystawy i prezentacje rzeźb Edwarda Sutora:

  • pierwsza wystawa rzeźb Edwarda Sutora, Powiatowy Dom Kultury w Nowym Targu, marzec 1970 r.
  • Muzeum Tatrzańskie, Zakopane czerwiec 1970 r.
  • Oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki w Krakowie , grudzień 1970 r. (organizowana przez Muzeum Tatrzańskie)
  • "Inni" Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, Warszawa , maj 1971 r.( organizowana przez Muzeum Tatrzańskie)
  • "Rzeźby Edwarda Sutora" , Powiatowy Dom Kultury w Nowym Targu, czerwiec 1972 r.
  • "Rzeźby Edwarda Sutora z Nowego Targu", Muzeum Tatrzańskie w Biurze Wystaw Artystycznych w Zakopanem , grudzień 1972 r.
  • „Rzeźby Edwarda Sutora”, Ratusz, Nowym Targ, sierpień – wrzesień 1986 r.
  • „Edward Sutor – rzeźby”, Muzeum Podhalańskie PTTK Nowym Targ, 1988 r.
  • Wystawa sztuki naiwnej, Euroregion Tatry, Stara Lubowla, Słowacja, maj – czerwiec 1996 r
  • „Rzeźba Edwarda Sutora”, Muzeum Okręgowe w Sączu , Muzeum Nikifora w Krynicy , lipiec – sierpień 1996 r.
  • „Świat rzeźb Edwarda Sutora” - Tatrzański Klub Kolekcjonerów, Zakopane, lipiec 1996 r.
  • Galeria Art Naif, Kraków , 1998 r., 2004 r.
  • Instalacja I – Sutor, spektakl Teatru KTO z Krakowa , czerwiec – lipiec 1999 r. przedstawienie prezentowano na festiwalach:
  • „Edward Sutor – rzeźba”, Muzeum Podhalańskie PTTK w Nowym Targu , lipiec – październik 2003 r.
  • „Nikifor i inni. Polscy twórcy z kręgu Art Brut”, Pałac Sztuki, Kraków , listopad – grudzień 2004 r.
  • „Nikifor – Sutor” z cyklu artyści pogranicza, Euroregion Tatry, Nowym Targ, lipiec 2007 r.
  • "Edward Sutor Res sacra miser", Galeria Tak, Poznań , październik 2008 r.
  • wirtualna galeria rzeźb Edwarda Sutora 2008 r. www.nowytarg.pl/sutor
  • Edward Sutor , rzeźby, Muzeum Sztuki Ludowej w Otrębusach, 2009/2010 r.
  • Edward Sutor, Rzeźby, Muzeum Podhalańskie im. Czesława Pajerskiego w Nowym Targu, 2010 r.
  • Rzeźby Edwarda Sutora, Duża Galeria, Miejski Ośrodek Kultury w Gnieźnie, 2014 r.
  • Wystawa rzeźb Edwarda Sutora w stulecie urodzin artysty pt. "Szukający głowy" w Nowym Targu, 2017 r.

W 1987 r. Krzysztof Jaśkiewicz nakręcił film dokumentalny „Świat według Sutora”

Etiudę filmową z udziałem Edwarda Sutora nakręcił też Tomasz Magierski

Podano za katalogiem Edward Sutor, Rzeźby, Nowy Targ 2009 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Grażyna Borowik i inni, Gorzki smak - art brut. Badania - kolekcje - wystawy w Polsce na przełomie XX/XXI wieku, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie/ State Ethnographic Museum in Warsaw, 2016, s. 94, ISBN 978-83-88564-82-4.
  2. Aleksander Jackowski, Mit sztuki poza kulturą. Art Brut, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, t. 48 (z. 3-4), Warszawa 1996, s. 65, ISSN 1230-6142.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leon Jończyk, Edward Sutor rzeźbiarz świeckiej prawdy, "Polska Sztuka Ludowa", Nr 2, 1972 r.
  • Helena Średniawa, Eugeniusz Rodzik, Edward Sutor rzeźbiarz z Nowego Targu, "Polska Sztuka Ludowa", Nr 4, 1972 r.
  • Leon Jończyk, Jak odkryłem Sutora, "Echo Krakowa", 1972 r.
  • Antoni Nowak, Świat według Sutora, "Pogranicze polsko-słowackie", Nowy Targ 2007 r.
  • Beata Zalot, Edward Sutor - nowotarski Nikifor, w: "Almanach Nowotarski", Nr 13, Nowy Targ 2009 r., s. 210.
  • Leon Jończyk, Nowotarski rzeźbiarz, w: "Almanach Nowotarski", Nr 13, Nowy Targ 2009 r., s. 213.
  • Marcin Jagła, Wirtualny świat Edwarda Sutora, w: "Almanach Nowotarski", Nr 13, Nowy Targ 2009 r., s. 216.
  • Edward Sutor, Rzeźby. Katalog rzeźb ze zbiorów Muzeum Podhalańskiego w Nowym Targu, Nowy Targ 2009 r. (red. Marcin Jagła)
  • Antoni Nowak, Edward Sutor. Rzeźbiarskie Wizje, Nowy Targ 2010 r.
  • Katalog do wystawy: Edward Sutor, Szukający głowy, Nowy Targ 2017 r.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]