Emma Goldman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Emma Goldman
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 27 czerwca 1869
Kowno
Data i miejsce śmierci 14 maja 1940
Toronto
podpis
Nagrobek Emmy Goldman z błędną datą śmierci

Emma Goldman (ur. 27 czerwca 1869 w Kownie, zm. 14 maja 1940 w Toronto)[1][2] – amerykańska pisarka i aktywistka anarchistyczna oraz feministyczna.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w rodzinie żydowskiej na Litwie (wtedy pod zaborem rosyjskim). W wieku 13 lat, w okresie represji politycznych po zabójstwie cara Aleksandra II, przeniosła się wraz z rodziną do Petersburga. Z powodu trudnej sytuacji ekonomicznej zmuszona była porzucić szkołę i rozpocząć pracę w fabryce. Tam po raz pierwszy zetknęła się z ideami rewolucyjnymi i anarchistycznymi.

Jako szesnastolatka wyjechała do USA. Powieszenie czterech anarchistów po zamieszkach w Chicago w maju 1886 pchnęło ją w kierunku ruchu anarchistycznego. W wieku 20 lat wyszła za mąż za rosyjskiego emigranta; małżeństwo nie było udane, ale nie rozwiodła się, co pozwoliło jej zachować amerykańskie obywatelstwo.

Po rozstaniu z mężem przeniosła się do Nowego Jorku, gdzie poznała innego rosyjskiego anarchistę Aleksandra Berkmana. Stanowili parę głównych liderów ruchu anarchistycznego tego okresu w USA. Jej wykłady, które prowadziła w wielu miastach, przyciągały tłumy. Legenda głosi, że w celu zakupu broni postanowiła zostać prostytutką, co rzekomo wyperswadował jej pierwszy klient (pisze o tym w autobiografii Living my Life). Znana z radykalizmu obyczajowego i światopoglądowego, często stawała się celem ataków, jako inspiratorka zamachów i aktów terroryzmu. O swoim udziale w jej wykładzie wspomina m.in. Henry Miller. Brała też udział w feministycznych walkach o kontrolę urodzeń, za co również była aresztowana, wraz z Margaret Sanger, w 1886. W 1893 została uwięziona za „publiczne nakłanianie do kradzieży”, w 1901 zatrzymana na dwa tygodnie za „publiczne zachęcanie do zabójstwa prezydenta USA” (w związku ze sprawą Leona Czołgosza – zabójcy prezydenta McKinleya); w 1917 dostała dwa lata więzienia[3] za organizowanie manifestacji antywojennych, w 1919 deportowana z USA do Rosji za rzekome inspirowanie zamachu na właściciela fabryki.

Była wraz z Berkmanem wieloletnią redaktorką czasopisma anarchistycznego Mother Earth, pisała również na temat literatury i analizowała ją pod kątem społecznym. Przyjaźniła się z postępowymi wydawczyniami The Little Review, wydającymi m.in. zakazanego w Europie Ulissesa Joyce’a.

Początkowo gorąco poparła idee rewolucji październikowej, szybko jednak przeżyła rozczarowanie spowodowane represjami, biurokracją, przymusem pracy, a także zniszczeniami spowodowanymi wojną domową. Użycie Armii Czerwonej do pacyfikacji strajków sprawiło, że zrewidowała swoje poglądy na użycie przemocy, uważała że można jej użyć jedynie do samoobrony. Deportacje komunistów i anarchistów na Syberię, regularne czystki i pacyfikacje strajków metodą wojskową spowodowały, że opuściła Rosję w 1921. Mieszkała w Rydze, Niemczech, Francji i w Londynie, skąd wyjechała w 1936 do Hiszpanii wspierać tamtejszych rewolucjonistów anarchistycznych w wojnie domowej.

Została pochowana na German Waldheim Cemetery w Chicago, niedaleko grobów ofiar zamieszek z 1886.

Zasłynęła sloganem „Jeśli nie mogę do tego tańczyć, to nie jest moja rewolucja”.

Postać Emmy Goldman pojawia się w filmie Czerwoni w reżyserii Warrena Beatty z 1981. Odtwarzająca ją Maureen Stapleton została za tę rolę nagrodzona Oscarem dla najlepszej aktorki drugoplanowej.

Książki autorstwa Emmy Goldman[edytuj | edytuj kod]

  • Anarchizm i Inne Eseje, Nowy Jork 1911 (wyd. polskie 2015)
  • The Social Significance of the Modern Drama, Boston 1914
  • My Disillusionment in Russia, Nowy Jork 1923
  • My Further Disillusionment in Russia, Garden City 1924
  • Living My Life, Nowy Jork 1931
  • Voltairine de Cleyre (broszura), Berkeley Heights 1932

Przypisy[edytuj | edytuj kod]