Eustachy Górczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Eustachy Gorczyński
pułkownik saperów pułkownik saperów
Data i miejsce urodzenia 20 listopada 1893
Sędziszów
Data i miejsce śmierci 22 grudnia 1958
Łódź
Przebieg służby
Lata służby 1915 - 1944
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego
Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne
Jednostki 11 Batalion Pontonowy
II Korpus Polski w Rosji
1 Pułk Inżynieryjny
1 Dywizja Piechoty Legionów
XXVII Batalion Saperów
XIII Batalion Saperów
2 Batalion Saperów
8 Batalion Saperów
Centrum Wyszkolenia Saperów
2 Korpus Polski
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Niepodległości Srebrny Krzyż Zasługi Medal Zwycięstwa
Odznaka Zwiazku Kaniowczykow rewers mosiadz

Eustachy Gorczyński[1] (ur. 20 listopada 1893 w Sędziszowie, zm. 22 grudnia 1958 w Łodzi[2]) – pułkownik saperów Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Służba w Armii Rosyjskiej i polskich formacjach wojskowych w Rosji[edytuj | edytuj kod]

Uczył się w Szkole Handlowej w Kielcach, w której zdał maturę. Od 1911 studiował budowę maszyn na politechnice w Grazu. W 1912 był zmuszony przerwać studia, gdyż dostał powołanie do odbycia obowiązkowej służby wojskowej w Armii Imperium Rosyjskiego[3]. Po wybuchu I wojny światowej, skierowano go na front turecki. W 1915 ukończył Wojskową Szkołę Inżynierii w Piotrogrodzie, a w następnym roku kurs pontonierski w Kijowie ze stopniem chorążego. Następnie służył w 11 batalionie pontonowym na froncie galicyjskim. W grudniu 1917 przeszedł do II Korpusu Polskiego na Ukrainie. Dostał zadanie utworzenia dla Korpusu pododdziałów inżynieryjnych, które formował w rejonie Mohylowa spośród polskich żołnierzy z rosyjskiego 9 Pułku inżynieryjnego. Po bitwie pod Kaniowem, od maja do listopada 1918 przebywał w niewoli niemieckiej w Brześciu nad Bugiem.

Służba w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec listopada wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej jako dowódca 2 kompanii saperów 2 Dywizji Piechoty Legionów (od maja 1919[4]) i dowódca 3 kompanii saperów w 1 pułku inżynieryjnym. Walczył na froncie litewsko-białoruskim, m.in. w walkach o Wilno, Wilejkę, pod Ruszańcami. W czasie walk pod Dźwińskiem kierował wysadzaniem mostu na Dźwinie oraz rozbudową pozycji obronnych dla 3 Dywizji Piechoty Legionów. Następnie brał udział w walkach z bolszewikami w składzie 1 Dywizji Piechoty Legionów, nierzadko działając jako zwykła piechota. W 1920 został ranny.

Po zakończeniu działań wojennych został dowódcą 3 batalionu saperów w 3 DP Leg., od kwietnia 1922 – XXVII batalionu saperów, a od czerwca 1925 dowódca XIII batalionu saperów w 2 pułku saperów w Puławach. Po rozformowaniu batalionu objął stanowisko zastępcy dowódcy 2 pułku saperów[5]. W 1929 po likwidacji pułku został dowódcą 2 batalionu saperów, a w 1930 – 8 batalionu saperów w Toruniu. W latach 1938-1939 pełnił funkcję komendanta Centrum Wyszkolenia Saperów w Modlinie.

Po wybuchu wojny obronnej 1939, z kadry Centrum został sformowany zbiorczy batalion dowodzony przez mjr. Wacława Plewako. Wydzieliła się z niego grupa licząca ok. 25 oficerów i ok. 50 podoficerów wraz z taborem samochodowym, na czele której stanął płk E. Górczyński. Udała się ona na rekonesans na Wołyń w kierunku Sarn, aby zorganizować tam warunki dla dalszej działalności Centrum. W rejonie Kowla wszyscy dostali się jednak do niewoli sowieckiej.

W niewoli sowieckiej i Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie[edytuj | edytuj kod]

Pułkownik E. Gorczyński został osadzony w obozie w Starobielsku. Jego relacja z obozu przechowywana jest w Instytucie Polskim i Muzeum Sikorskiego w Londynie. Od 1940 był osadzony w obozie jenieckim NKWD w Griazowcu[6][7]. 10 października 1940 został przewieziony do Moskwy, gdzie był przesłuchiwany i uczestniczył w rozmowach z przedstawicielami władz sowieckich[8]. Od 31 października 1940 przebywał w tzw. „willi rozkoszy” w Małachówce. Podczas pobytu tam zajmował się tłumaczeniem podręczników w swojej dziedzinie wojskowości[9]. Był w grupie kilku starszych oficerów, którzy przystali na propozycję tworzenia wojska polskiego przy armii ZSRR[10]. Na mocy układu Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 odzyskał wolność, po czym wstąpił do formowanej Armii Polskiej w ZSRR gen. Władysława Andersa, z którą ewakuował się do Iranu. Ostatecznie znalazł się w szeregach 2 Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa, gdzie pełnił funkcję zastępcy dowódcy saperów Korpusu. Następnie został dowódcą saperów Okręgu Etapowego, w skład którego wchodziła m.in. Szkoła Podchorążych Rezerwy Saperów. Na początku 1944 przeniesiono go w stan spoczynku.

Po zakończeniu wojny powrócił do Polski, gdzie zmarł.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

  • kapitan – zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[11]
  • major – 31 marca 1924 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 13 lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów
  • podpułkownik – ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 i 4 lokatą
  • pułkownik – ze starszeństwem z dniem 19 marca 1938[12]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Opinie[edytuj | edytuj kod]

  • Rolę saperów w trudnych warunkach pracy saperskiej pojmuje bardzo dobrze. Ujęcie, organizacja i rozwiązanie - dobre. /Podróż hist-takt.23-25 czerwca 1938r./ /-/ gen.Szylling.
  • Dobry, doświadczony oficer liniowy o dużym wyrobieniu służbowym i ogólnym. Bardzo koleżeński i taktowny. Nadaje się na obecnym stanowisku, jak również na dowódcę grupy saperów i na dowódcę saperów armii. /14 grudnia 1938r./ /-/ gen.Dąbkowski.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Inne źródła, w tym Roczniki Oficerskie z 1924 i 1928, podają pisownię nazwiska Gorczyński.
  2. Patrz Eustachy Gorczyński (1893-1958).
  3. Stanisław Jaczyński. „Willa szczęścia” w Małachówce. Próby pozyskania przez NKWD oficerów polskich do współpracy politycznej i wojskowej (1940–1941). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, s. 69, 2011. 12 (63)/3 (236). 
  4. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 49 z 06.05.1919 r. Tam też Gorczyński.
  5. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 46 z 27.10.1926
  6. Jerzy Turski: Lista jeńców z obozu w Griazowcu. W: Zdzisław Peszkowski: Wspomnienia jeńca z Kozielska. Warszawa: Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 1989, s. 68. ISBN 83-85015-66-3.
  7. Lista jeńców Kampanii Wrześniowej 1939, umieszczonych w obozie w Griazowcu. raportnowaka.pl. s. 10. [dostęp 2015-11-20].
  8. Stanisław Jaczyński. „Willa szczęścia” w Małachówce. Próby pozyskania przez NKWD oficerów polskich do współpracy politycznej i wojskowej (1940–1941). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, s. 65, 68, 2011. 12 (63)/3 (236). 
  9. Stanisław Jaczyński. „Willa szczęścia” w Małachówce. Próby pozyskania przez NKWD oficerów polskich do współpracy politycznej i wojskowej (1940–1941). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, s. 73-74, 2011. 12 (63)/3 (236). 
  10. Stanisław Jaczyński. „Willa szczęścia” w Małachówce. Próby pozyskania przez NKWD oficerów polskich do współpracy politycznej i wojskowej (1940–1941). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, s. 69, 2011. 12 (63)/3 (236). 
  11. ”Rocznik Wojskowy „ 1923 str. 907.
  12. Rocznik oficerski 1939 r. str. 242
  13. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr. 41 z 27 października 1922 r.
  14. „Na wniosek gen. br. Hallera Józefa za męstwo i odwagę wykazane w bitwie Kaniowskiej w składzie b. II Korpusu Wschodniego w dniu 11.5.18 r.”, Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2098 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 42, s. 1677)
  15. Rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych L. 6087/22 G.M.I. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 13, s. 385)
  16. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 2 z 19 marca 1931
  17. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych z 11 listopada 1937 nr. 18
  18. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych z 19 marca 1928 nr. 6
  19. na podstawie fotografii [1]
  20. Decyzja Naczelnika Państwa z 12 grudnia 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 9, s. 272)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zdzisław Barszczewski, Władysław Jasieński: Sylwetki saperów. Warszawa: Dom Wydawniczy „Bellona”, 2001. ISBN 83-11-09287-7.
  • Rocznik Oficerski 1923, s. 876, 907.
  • Rocznik Oficerski 1924, s. 800, 829.
  • Rocznik Oficerski 1928, s. 570, 592.
  • Rocznik Oficerski 1932, s. 248, 756.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939; stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Księgarnia Akademicka Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2006. ISBN 83-7188-899-6.