Fabian Akińczyc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fabian Akińczyc
Data i miejsce urodzenia 20 stycznia 1886
Akińczyce
Data i miejsce śmierci 5 marca 1943
Mińsk
Rodzaj działalności dziennikarz
przewodniczący
Przynależność Białoruska Partia Narodowo-Socjalistyczna
Okres urzędowania od 1933
do 1937

Fabian Akińczyc, biał. Фабіян Акінчыц (ur. 20 stycznia 1886 w wiosce Akińczyce koło Stołpców, zm. 5 marca 1943 w Mińsku) – białoruski dziennikarz, publicysta, pisarz i działacz narodowy, przywódca Białoruskiej Partii Narodowo-Socjalistycznej.

W latach 1906-1913 r. studiował prawo na uniwersytecie w Petersburgu, po czym pracował jako adwokat. Jednocześnie od 1906 roku należał do Partii Socjalistów-Rewolucjonistów (eserów). Okres jego życia po rewolucji październikowej, a przed przyjazdem do Polski pełny jest białych plam. Prawdopodobnie po rewolucji przybył do Kijowa, gdzie pracował jako robotnik w fabryce. Jednak według innej wersji działał politycznie w partii bolszewickiej w Nowogrodzie.

W 1923 r. powrócił w rodzinne strony znajdujące się w granicach Polski. Następnie zamieszkał w Wilnie, gdzie zaangażował się w działalność Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, stając na czele jej miejscowego oddziału. Działał też w Towarzystwie Szkoły Białoruskiej. W sierpniu 1926 roku wszedł w skład kierownictwa partii. W latach 1927-1930 był więziony przez polskie władze. Od września 1930 do marca 1931 roku był członkiem kierownictwa Centrosojuzu. Współpracował w wydawaniu pism "Наперад" і "Беларускі Звон". Następnie zorganizował w Wilnie pro-polską grupę polityczną "Адраджэньне". W 1933 r. znalazł się wśród założycieli nacjonalistycznej Białoruskiej Partii Narodowo-Socjalistycznej, stając na jej czele. Był współorganizatorem organu prasowego partii "Новы Шлях". Wydawał pisma "Голас Праўды", "Праўда" і "Беларуская Праўда". Publikował w nich swoje artykuły polityczno-propagandowe, analityczne i ekonomiczne. Jednocześnie był autorem książek "Чаму гэта так сталася" (1931), "Правакацыя беларускага народу" (1933), "Аграрна–кааператыўная палітыка будучыні" (1936), "Jak Komintern organizował ruch białoruski" (1938). W 1937 r. działalność Białoruskiej Partii Narodowo-Socjalistycznej została zakazana, w związku z czym Akińczyc wycofał się tymczasowo z działalności politycznej, przebywając w rodzinnych stronach.

Po klęsce wrześniowej Polski wyjechał do Niemiec, gdzie od 4 listopada 1939 roku stał na czele Białoruskiego Przedstawicielstwa w Berlinie – nieoficjalnej placówki narodowego ruchu białoruskiego. Pod koniec 1939 roku został redaktorem głównym pisma "Раніца". Na pocz. 1940 r. został skierowany do okupowanej Warszawy w celu zorganizowania miejscowego oddziału berlińskiego Białoruskiego Komitetu Samopomocy. Tam popadł w konflikt z przewodniczącym wcześniej istniejącego Komitetu Białoruskiego Mikołą Szczorsem. Udało mu się usunąć Szczorsa z komitetu, lecz już w połowie 1940 roku Niemcy nakazali Akińczycowi powrócić do Berlina, gdyż – w przeciwieństwie do swojego rywala – nie zdobył żadnych wpływów w miejscowym środowisku białoruskim. W takiej sytuacji postanowił nawiązać bliższe kontakty z NSDAP, wysyłając do jego kierownictwa 2 memoriały: 1 listopada 1940 roku i 10 stycznia 1941 r. Przedstawił w nich swoje propozycje dotyczące przyszłej działalności na okupowanej Białorusi. Jego propozycja nie została jednak przyjęta, czego dowodem był jego brak wśród emigrantów białoruskich wysłanych latem 1941 roku na ziemie białoruskie w celu organizacji i wspomożenia administracji niemieckiej. Próbując zdobyć większe wpływy wśród emigracji w Niemczech, Akińczyc zorganizował w Berlinie konferencję "ruchu młodych aktywistów". Inicjatywa ta została dostrzeżona przez ministra Rzeszy ds. okupowanych terytoriów wschodnich Alfreda Rosenberga. Późnym latem 1941 roku pozwolił on Akińczycowi wybrać sobie z obozów jenieckich inteligentów białoruskiego pochodzenia do propagandowej pracy na Białorusi.

W rezultacie w lutym 1942 r. do Mińska przybyła grupa ok. 70 Białorusinów na czele z Akińczycem. Gauleiter Okręgu Generalnego "Białoruś" Wilhelm Kube i przewodniczący Białoruskiej Samopomocy Ludowej Iwan Jermaczenka odnieśli się jednak krytycznie do działalności sztabowców F. Akińczyca. W rezultacie ten pod koniec 1942 r. zaatakował Jermaczenkę i organ przez niego kierowany, wysyłając donosy do niemieckich służb bezpieczeństwa. 5 marca 1943 został zastrzelony w Mińsku przez 2 zamachowców białoruskich powiązanych z partyzantami, w mieszkaniu swojego przyjaciela, redaktora "Беларускай Газэты" Uładzisława Kozłoŭskiego.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]