Flisak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy grupy zawodowej. Zobacz też: Flisak (Haliplus) – rodzaj chrząszczy.
Flisacy – sielankowy obraz Wojciecha Gersona
Flisacy Nad Wisłą, Wilhelm August Stryowski, 1881
Tradycyjna tratwa flisacka
Flisak na Dunajcu
Flisacy na Dunajcu w 1939

Flisak (oryl, flis) – przedstawiciel grupy zawodowej zajmującej się w dawnej Polsce flisem, czyli rzecznym spławem (transportem) towarów[1].

Z reguły byli to chłopi zamieszkujący nadrzeczne wsie, dla których spław był dodatkowym, sezonowym zajęciem. Z biegiem czasu wytworzyli oni swoje własne obyczaje i słownictwo. Kulturę flisacką upamiętnił m.in. Sebastian Fabian Klonowic w swoim poemacie Flis, to jest Spuszczanie statków Wisłą i inszymi rzekami do niej przypadającymi z 1595 roku[2].

Ważnym ośrodkiem dla spławów w Polsce od XVI do XX w. był Ulanów[3] położony u ujścia Tanwi do Sanu[4]. W 2014 roku flisackie tradycje z Ulanowa wpisane zostały na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Obecnie ulanowscy flisacy skupieni w Bractwie Flisackim pw. Św. Barbary (patronki wodniaków), kultywują tradycje flisackie w formie turystyczno-rekreacyjnej[5].

Hierarchia[edytuj | edytuj kod]

Starszy flisak kierujący spływem i odpowiedzialny za stan i transport tratew był zwany retmanem[6]. Ponieważ flisacy stanowili liczną grupę zawodową, w XVII wieku założyli własną organizację przypominającą rzemieślniczy cech miejski, a król Władysław IV Waza nadał im przywileje cechowe.

Flisak w legendach i przypowieściach[edytuj | edytuj kod]

Wiersz o flisakach z Torunia:

Flisaczkowa żona,
siedzi sobie doma.
A flisaczek, nieboraczek,
robi na chleb jak robaczek,
płynie do Torunia.

Legenda o flisaku, który wybawił Toruń od plagi żab jest jednym z elementów interaktywnych spektakli odbywających się w Domu Legend Toruńskich[7].

Pomniki flisaka[edytuj | edytuj kod]

Pomniki flisaka znajdują się w:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wioletta Kałamucka, Tradycyjne sposoby wykorzystania zasobów rzek na przykładzie flisactwa w Ulanowie, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG”, 2.
  2. Paulina Siembida, Flisactwo z Ulanowa [dostęp 2020-08-24].
  3. Kultura, ulanow.pl.
  4. Miasto i Gmina Ulanów - położenie i rys historyczny, www.lgdnisko.webd.pl [dostęp 2020-08-24].
  5. KRAJOWA LISTA NIEMATERIALNEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO, niematerialne.nid.pl [dostęp 2020-08-24].
  6. Flisacy - Atrakcje Torunia. Przewodnik po Toruniu, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2020-08-24] (pol.).
  7. Dom Legend Toruńskich
  8. Rzeźba Flisaka - Rzeźby i pomniki, visitbydgoszcz.pl [dostęp 2020-08-24].
  9. InTour.pl - Grudziądz - fontanna flisaka, Intour.pl [dostęp 2020-08-24] (pol.).
  10. Flisacki Kamieńczyk, www.wyszkow.pl [dostęp 2020-08-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]