Franciszek Sudoł

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Marian Sudoł
Ilustracja
ppłk Franciszek Sudoł
pułkownik piechoty pułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia 4 października 1892
Cieplice, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 1940
Charków, USRR, ZSRR
Przebieg służby
Lata służby 1914–1940
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie II RP
Jednostki 2 Pułk Piechoty (LP)
1 pułk piechoty PSZ
3 Pułk Piechoty Legionów
8 Pułk Piechoty Legionów
9 Pułk Piechoty Legionów
14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej
Kaliska Brygada ON
Stanowiska dowódca batalionu piechoty
dowódca batalionu zapasowego
kwatermistrz pułku piechoty
zastępca dowódcy pułku
dowódca pułku piechoty
dowódca brygady ON
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
(kampania wrześniowa)
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Pamiątkowy Jubileuszowy 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej
Kadra oficerska 14 pułku piechoty w roku 1930 – ppłk Franciszek Sudoł siedzi czwarty z prawej (piąty z prawej siedzi płk Ignacy Misiąg, piąty z lewej siedzi mjr Mikołaj Świderski).
Korpus oficerów 14 pułku piechoty w dniu 11 listopada 1933. Ppłk Franciszek Sudoł (dowódca) siedzi czwarty z lewej (w środku siedzi płk Ignacy Misiąg, czwarty z prawej siedzi ppłk Hugo Korneliusz Mijakowski).
Szkoła Podoficerska 14 pp (1939) – w I rzędzie jako drugi z prawej siedzi mjr Jan Łobza, trzeci z prawej siedzi ppłk Władysław Dzióbek. W środku siedzą: płk Franciszek Sudoł (piąty od prawej) i płk Mikołaj Bołtuć (czwarty od prawej).
Kurs działonowych ppanc przy 4DP (rok 1939) – siedzą od lewej: kpt. Józef Koziński, ppłk Władysław Dzióbek, płk Franciszek Sudoł, mjr Piotr Kunda, ppor. Józef Gumiński.
Upamiętnienie gen. Franciszka Sudoła przy poświęconym mu Katyńskim Dębie Pamięci (Włocławek – Park im. W. Łokietka).

Franciszek Marian Sudoł (ur. 4 października 1892 w Cieplicach, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Sebastiana i Antoniny z domu Bieleń. Do szkoły powszechnej uczęszczał w Rudce (gmina Sieniawa). W Jarosławiu ukończył gimnazjum i zdał maturę (w 1914 roku). Już w trakcie nauki zaangażował się w działalność organizacji niepodległościowych – od roku 1909 należał do Koła Młodzieży Niepodległościowej oraz tajnego skautingu, a w swoim gimnazjum kierował Tajną Polską Szkołą Państwową. W sierpniu 1914 roku wraz z grupą jarosławskich ochotników wstąpił do Legionów Polskich[1]. Służył w szeregach 9, 10, 15 i 8 kompanii 2 pułku piechoty, z którym to pułkiem odbył całą kampanię wojenną. Awansowany został kolejno do stopni: kaprala (30 października 1914 r.), plutonowego (24 grudnia 1914 r.) i sierżanta (16 marca 1915 r.). Do 15 kompanii IV batalionu 2 pułku piechoty został przydzielony już w stopniu plutonowego i w jej szeregach walczył na froncie w Karpatach Wschodnich. Z kolei w 8 kompanii II batalionu tegoż pułku służył od 28 lutego 1915 roku[1].

Podczas walk wykazywał się wielką odwagą – „12 lutego 1915 r., wysłany na patrol z 10 ludźmi w góry pod Pasieczną, napotkał silny oddział rosyjski, który zmusił do poddania się; 9 czerwca 1915 r. na patrolu z 6 ludźmi pod Śniatyniem ostrzelał baon Moskali, a w międzyczasie ściągnięto kompanię rezerwową i Moskale zostali pokonani; 16 czerwca 1915 r. pod Rarańczą na patrolu z 5 ludźmi napotkał ukrytą kompanię nieprzyjaciela. Nie tracąc zimnej krwi ruszył na nich, i zastraszeni Moskale poddali się”[2]. Za męstwo wykazane w tych walkach został w późniejszym okresie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari nr 6980[2].

Z dniem 7 września 1915 awansował do stopnia chorążego, a z dniem 1 lipca 1916 r. mianowany został podporucznikiem[3]. Od dnia 21 sierpnia 1917 roku uczestniczył w 2 Kursie Wyszkolenia Piechoty Polskiej Siły Zbrojnej, a po jego zakończeniu został przydzielony do 1 pułku piechoty PSZ (późniejszego 7 pp Leg.)[1]. Awansowany do rangi kapitana został ze starszeństwem z dniem 12 października 1918 roku[4]. W listopadzie 1918 roku uczestniczył w rozbrajaniu okupantów. Od stycznia 1919 r. służył w odrodzonym Wojsku Polskim – w 3 pułku piechoty Legionów, 8 pułku piechoty Legionów i 9 pułku piechoty Legionów. Dowodząc grupą taktyczną, złożoną z III batalionu 9 pp Leg. oraz 2 baterii 12 pułku artylerii polowej, walczył z wojskami ukraińskimi pod Brzeżanami (16–21 czerwca 1919 r.)[5]. Rozkazem z 5 września 1919 r. został zatwierdzony jako dowódca I batalionu 9 pp Leg[1]. Przez dwa miesiące pełnił obowiązki dowódcy 9 pułku piechoty Legionów (od 16 lutego do 19 kwietnia 1920 roku). Został ranny na froncie podczas wojny polsko-sowieckiej. Na mocy dekretu Naczelnego Wodza Wojska Polskiego z dnia 15 lipca 1920 r.[a] został zatwierdzony, jako oficer 9 pp Leg., z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu majora w piechocie[6]. Od sierpnia 1920 roku dowodził batalionem zapasowym 9 pp Leg.

Na dzień 1 czerwca 1921 r., pozostając w randze majora, nadal pełnił służbę w 9 pp Legionów[7]. Dekretem Naczelnika Państwa i Wodza Naczelnego z dnia 3 maja 1922 r. (dekret L. 19400/O.V.) został zweryfikowany w tymże stopniu (majora) ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 411. lokatą w korpusie oficerów piechoty[8]. Zarówno wówczas, jak i przez pięć następnych lat, pozostawał oficerem 9 pułku piechoty Leg., w którym zajmował stanowisko dowódcy III batalionu[9][10]. W roku 1923 zajmował 388. lokatę na liście starszeństwa majorów piechoty[11], a w rok później była to już 187. lokata[12]. W tym czasie odznaczony był już czterokrotnie Krzyżem Walecznych[13]. W okresie od 1 maja do 2 sierpnia 1924 r. przebywał na kursie dla dowódców pułków w Grupie[4].

Zarządzeniem Ministra Spraw Wojskowych ogłoszonym w dniu 23 maja 1927 r. mjr Franciszek Sudoł został przeniesiony z 9 pp Leg. do 3 pp Leg. na stanowisko kwatermistrza[14]. Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego z 23 stycznia 1928 r. został awansowany do stopnia podpułkownika z 15. lokatą w korpusie oficerów piechoty i starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 roku[15]. W dniu 26 kwietnia 1928 r. ogłoszono jego przeniesienie do 14 pułku piechoty stacjonującego we Włocławku, na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[16]. W roku 1928 zajmował 14. lokatę wśród podpułkowników piechoty w swoim starszeństwie[17]. Jako zastępca dowódcy 14 pułku piechoty opiniowany był w dniu 30 czerwca 1928 r. przez gen. dyw. Władysława Junga, który napisał o ppłk. Sudole: „W pułku nie dał się jeszcze poznać, lecz znany mi jest z D.O.K. II jako miękki dowódca detaszowanego baonu 9 pp leg., który bardzo często zapadał na zdrowiu[18].

W 1929 roku uzyskał zezwolenie na przyjęcie i noszenie łotewskiego „Medalu Pamiątkowego 1918 – 1928”[19]. W roku 1930, jako zastępca dowódcy 14 pp, zajmował 142. lokatę łączną na liście starszeństwa podpułkowników piechoty (była to jednocześnie 12. lokata w swoim starszeństwie)[20]. W październiku 1931 r. ukończył 5 kurs unifikacyjny na dowódców pułków w rembertowskim Centrum Wyszkolenia Piechoty[21]. W 1932 r. zajmował już 11. lokatę na liście podpułkowników piechoty ze swego starszeństwa[22]. Z dniem 20 czerwca 1933 roku został wyznaczony przez Ministra Spraw Wojskowych na stanowisko dowódcy 14 pułku piechoty[23]. Z racji zajmowanego stanowiska pełnił jednocześnie funkcję komendanta garnizonu Włocławek. Na dzień 1 lipca 1933 r. zajmował 11. lokatę w swoim starszeństwie (była to zarazem 67. lokata łączna wśród podpułkowników piechoty)[24], a w dniu 5 czerwca 1935 roku była to już 7. lokata w starszeństwie (a równocześnie 44. lokata łączna pośród podpułkowników korpusu piechoty)[25].

Ppłk Franciszek Sudoł był cenionym dowódcą, wyróżnianym nagrodami przełożonych. Dowodzony przez niego 14 pułk piechoty osiągnął wysoki poziom wyszkolenia, co potwierdzane było wynikami szkoleń oraz licznymi nagrodami przełożonych[5]. Udzielał się także społecznie we Włocławku, w takich organizacjach jak: Polski Czerwony Krzyż, Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Liga Morska i Rzeczna, Przysposobienie Wojskowe oraz w harcerstwie. W październiku 1934 r. na czele delegacji wojskowej wręczał odznakę pamiątkową 14 pułku piechoty Prezydentowi RP – Ignacemu Mościckiemu. Był inicjatorem akcji zbierania pieniędzy dla strajkujących włocławskich robotników[26]. Na stopień pułkownika awansowany został ze starszeństwem z dniem 19 marca 1938 roku i 2. lokatą w korpusie oficerów piechoty[27]. W dniu 15 listopada 1938 roku ówczesny generał do prac przy Generalnym Inspektorze Sił Zbrojnych, generał brygady Władysław Bortnowski, opiniował go: „oficer doświadczony o średniej inteligencji i przeciętnych talentach. Jako dowódca pułku w polu bardzo dobry. Na wyższe stanowisko się nie nadaje[b][28]. Na dzień 23 marca 1939 roku, jako dowódca 14 pułku piechoty[29], zajmował 1. lokatę wśród pułkowników piechoty ze swego starszeństwa[30].

W maju 1939 został dowódcą Kaliskiej Brygady Obrony Narodowej. W chwili wybuchu II wojny światowej wraz z dowództwem brygady oraz batalionem ON „Ostrzeszów” i batalionem ON „Kępno” przeszedł pod komendę dowódcy 10 Dywizji Piechoty, walczącej w składzie Armii „Łódź”. Dywizja ta w toku prowadzonych walk wycofywała się na linię obrony na Warcie, a następnie rozpoczęła odwrót w kierunku Warszawy, podczas którego jej oddziały uległy rozproszeniu.

Po agresji ZSRR na Polskę znalazł się w niewoli sowieckiej w nieustalonych okolicznościach. Według części źródeł przedostał się z resztkami swoich oddziałów na Lubelszczyznę – z grupą około 30 oficerów pojawił się w Majdanie Sieniawskim. Po przenocowaniu grupa ta podjęła marsz w kierunku Lubaczowa. Tam zapewne została ogarnięta przez Armię Czerwoną. Był więźniem obozu w Starobielsku, zginął wiosną 1940 r. zamordowany przez NKWD w Charkowie. Pogrzebany został w Piatichatkach, a od dnia 17 czerwca 2000 roku spoczywa na otwartym wówczas Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[31].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z dnia 5 października 2007 r. awansowany został pośmiertnie do stopnia generała brygady[32]. Awans został ogłoszony w dniu 9 listopada 2007 roku w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Katyński Dąb Pamięci poświęcony generałowi brygady Franciszkowi Sudołowi zasadzony został we wrześniu 2009 roku (przez uczniów i nauczycieli ze Szkoły Podstawowej Nr 14 we Włocławku), na terenie włocławskiego Parku im. Władysława Łokietka[33].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Ordery i Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Był to dekret marszałka Józefa Piłsudskiego o sygnaturze L. 2207.
  2. W opinii tej Franciszek Sudoł został wskazany omyłkowo jako pułkownik ze starszeństwem z dnia 19 marca 1937 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku ↓.
  2. a b c d Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 276.
  3. Lista starszeństwa oficerów Legjonów Polskich ↓, s. 18.
  4. a b Ciesielski 2008 ↓, s. 120.
  5. a b Kunikowski 2005 ↓, s. 171.
  6. a b Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 27 z 21 VII 1920, s. 599.
  7. Spis oficerów służących czynnie w dniu 01.06.1921 ↓, s. 47, 896.
  8. Lista starszeństwa oficerów zawodowych 1922 ↓, s. 34.
  9. Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 149.
  10. Rocznik oficerski 1924 ↓, s. 143.
  11. Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 403.
  12. Rocznik oficerski 1924 ↓, s. 347.
  13. Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 149, 403.
  14. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 V 1927, s. 145.
  15. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 I 1928, s. 19.
  16. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 IV 1928, s. 140.
  17. Rocznik oficerski 1928 ↓, s. 167.
  18. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Referat Personalny GISZ – opinie z kursów o oficerach ↓, s. 120.
  19. a b Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 12 z 6 VIII 1929, s. 238.
  20. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1930 ↓, s. 119.
  21. Ciesielski 2008 ↓, s. 108.
  22. Rocznik oficerski 1932 ↓, s. 21.
  23. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 VI 1933, s. 127.
  24. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1933 ↓, s. 10.
  25. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1935 ↓, s. 9.
  26. Kunikowski 2005 ↓, s. 172.
  27. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 416.
  28. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Opinie pułkowników piechoty za 1938 rok ↓, s. 309.
  29. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 563.
  30. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 9.
  31. Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego 2003 ↓, s. 523.
  32. M.P. z 2007 r. nr 85, poz. 885.
  33. Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy ↓.
  34. Ciesielski 2008 ↓, s. 121.
  35. Nadany w dniu 12 maja 1931 r. – „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości” M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163.
  36. a b Na podstawie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]