Górki Małe (województwo łódzkie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 51°34′49.8″N 19°30′24″E
- błąd 4 m
WD 51°34'44"N, 19°30'4"E, 51°36'N, 19°31'E
- błąd 2000 m
Odległość 2 m
Górki Małe
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat łódzki wschodni
Gmina Tuszyn
Sołectwo Górki Małe
Strefa numeracyjna 42
Kod pocztowy 95-080
Tablice rejestracyjne ELW
SIMC 0554017
Położenie na mapie gminy Tuszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Tuszyn
Górki Małe
Górki Małe
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Górki Małe
Górki Małe
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Górki Małe
Górki Małe
Położenie na mapie powiatu łódzkiego wschodniego
Mapa lokalizacyjna powiatu łódzkiego wschodniego
Górki Małe
Górki Małe
Ziemia51°34′49,8″N 19°30′24,0″E/51,580500 19,506667

Górki Małewieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łódzkim wschodnim, w gminie Tuszyn.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa łódzkiego.

Historia Górek Małych[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu Górki Małe należały do możnowładcy, który miał siedzibę w grodzisku położonym w nieodległych Górkach Dużych. Po grodzisku został charakterystyczny nasyp, ale nie zachowały się żadne dowody, do kogo ono należało. W XV-XVI w. Górki Małe stanowiły część dóbr tuszyńskich, a pierwsza o nich wzmianka pochodzi z 1511 roku, kiedy dobra te trafiły - wraz z całym starostwem tuszyńskim - w ręce Łukasza Górki, wojewody poznańskiego. Nieco później - jak można wyczytać z dokumentów - właścicielem 4 łanów gruntu w tej wsi oraz 7 zagrodników był Jakub Dylewski, kolejnych czterech łanów i trzech zagrodników - Joachim Górecki, pół łana - inny Dylewski, a ćwierć łana - Jan Zelgowski. Następnymi właścicielami dóbr góreckich była rodzina Bykowskich z Byk.

W roku 1727 na drodze dziedziczenia spadkowego Górki przypadły rodzinie Skórzewskich - w roku 1732 odnotowany jest jako właściciel Władysław Wężyk, mąż Petroneli de domo Skórzewskiej, sędzia ostrzeszowski. Kolejni właściciele to Jan i Ewa Gawrońscy, a od roku 1765 Węgleńscy, w których rękach Górki pozostały do początku XIX w.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[1] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • zespół dworski (nr 48), XVII-XIX w.:
    • dwór, nr rej.: 630 z 28.08.1967

Dawny folwark w Górkach położony jest w ładnej, pagórkowatej okolicy, przy drodze do Jutroszewa, po jej północnej stronie. Do podjazdu dworu usytuowanego na zachód od folwarku, na wzgórzu, prowadzi aleja. W rzadko doglądanym ogrodzie założonym w początkach naszego wieku, na bazie starszego założenia, podziwiać można zachowane kilkusetletnie lipy, jawor i in. nieco młodsze drzewa różnych gatunków. Na podjeździe rósł niegdyś potężny jesion, który ścięto tuż po wojnie, aby w jego miejscu ustawić maszt, pod którym odbywały się apele kolonijnej dziatwy.

Na wschód od dworu, na terenie sąsiedniego gospodarstwa znajduje się murowany z kamienia polnego dawny spichlerz folwarczny - obecnie przebudowany i dalej, dawny dom rządcy z nietynkowanej cegły. Dwa dużej skali, ceglane budynki gospodarcze usytuowano wokół wewnętrznego dziedzińca.

W odległości około kilometra na południowy zachód od dworu, w Górkach Dużych archeolodzy odkryli i wyeksponowali późnośredniowieczne grodzisko (stożkowy nasyp otoczony fosą) - widoczne od strony drogi. Kryje ono zapewne dawną siedzibę właścicieli Górek. W 1727 r. drogą spadku ziemie przeszły w ręce Skórzewskich. W 1732 r. na obu Górkach dziedziczy Władysław Wężyk, sędzia ostrzeszowski. W 1736 r. notowano kolejnych właścicieli - Jana i Ewę Gawrońskich, w 1765 r.- Ksawerego Węgleńskiego, a w 1781 r.- Józefa i Mariannę Węgleńskich. W rękach tego rodu Górki pozostają aż do początków XIX w. W latach 30. XIX w. Karolina Węgleńska, córka Józefa i Barbary wychodzi za mąż za Hipolita Skalskiego (1814-1877), który zapewne wzniósł górecki dworek.

W 1912 r. w Górkach Dużych nie notuje się dworu. W Małych osiada Walenty Ostrowski. Wkrótce nastąpiła kolejna zmiana własności, dobra znalazły się w rękach Stanisława Makarewicza, a w okresie międzywojennym właścicielem ich został Mieczysław Dmowicz. W 1935 r. 120-morgowy obszar góreckiego majątku kupił na licytacji J.Hentzel - mechanik z Łodzi. Osiadł wraz z rodziną we dworze w Górkach i zajął się ogrodnictwem.

Parterowy dworek, który nabył Hentzel, wzniesiono z drewna w konstrukcji zrębowej. Ściany były otynkowane. Niewielki obiekt na rzucie prostokąta, miał od frontu trójosiowy, zabudowany ganek i werandę przy krótszym boku, od zachodu. Kryty był dachem naczółkowym, pobitym gontem. W takim stanie dworek przetrwał do końca wojny. Po 1945 r. resztówkę upaństwowiono. We dworze znalazła siedzibę szkoła powszechna, a w sezonie letnim organizowano tu kolonie Polskiego Monopolu Spirytusowego, folwark przejęła GS. W 1962 r. szkoła została przeniesiona do nowo wzniesionego budynku, a we dworze urządzono świetlicę, następnie Koło Gospodyń Wiejskich. Kolejni użytkownicy zaniedbali swoją siedzibę i doprowadzili ją do ruiny.

W 1981 r. zdewastowany dworek wraz z zachowanym fragmentem znalazł się w rękach prywatnych. Stan obiektu był tak zły, że zdecydowano się na rozbiórkę i budowę repliki na starych fundamentach, w trwalszym materiale i w nieco zmienionej formie. W miejscu frontowego, zabudowanego ganku, wymurowano portyk wsparty na dwóch kolumienkach dźwigających trójkątny szczyt. Zachowano zbliżoną kubaturę obiektu i dwutraktowy układ wnętrz. Ostatnio obiekt zmienił właścicieli i dopiero oni ukończyli budowę.

    • park, nr rej.: 631 z 28.08.1967 oraz 268 z 23.10.1976

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 17 września 2008].