Głuchołazy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Głuchołazy
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat nyski
Gmina Głuchołazy
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1225
Burmistrz Edward Szupryczyński
Powierzchnia 6,83 km²
Wysokość 288 m n.p.m.
Populacja (31.06.2018)
• liczba ludności
• gęstość

13 735
2011 os./km²
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-340
Tablice rejestracyjne ONY
Położenie na mapie gminy Głuchołazy
Mapa lokalizacyjna gminy Głuchołazy
Głuchołazy
Głuchołazy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Głuchołazy
Głuchołazy
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Głuchołazy
Głuchołazy
Położenie na mapie powiatu nyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nyskiego
Głuchołazy
Głuchołazy
Ziemia50°18′47″N 17°22′27″E/50,313056 17,374167
TERC (TERYT) 1607014
SIMC 0965341
Hasło promocyjne: Głuchołazy – dodaj do ulubionych
Urząd miejski
Rynek 15
48-340 Głuchołazy
Strona internetowa
BIP

Głuchołazy i (daw. Kozia Szyja[1], Cygenhals[2], łac. Capri Collum, niem. Ziegenhals, Bad Ziegenhals[3][4], cz. Hlucholazy, śl. Koźo Szyja, Cigowy Chyrtůń, dś. Ziegenhols) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Głuchołazy. Historycznie leży na Dolnym Śląsku, na styku Gór Opawskich (Sudety), Przedgórza Paczkowskiego (Przedgórze Sudeckie) i Płaskowyżu Głubczyckiego (Nizina Śląska). Przepływa przez nie rzeka Biała Głuchołaska.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.

Według danych na 30 czerwca 2018 miasto było zamieszkane przez 13 735 osób[5].

W 2018 miastu został nadany tytuł honorowy Miasto Orderu Uśmiechu[6].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Geografia Głuchołaz.
Widok na Głuchołazy od strony wschodniej

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 3 km od granicy z Czechami, na pograniczu Gór Opawskich, Przedgórza Paczkowskiego i Płaskowyżu Głubczyckiego. Na południu miasta znajdują się dwa rezerwaty przyrody: Nad Białką i Las Bukowy. Około 3 km na południowy zachód od centrum Głuchołaz znajduje się Parkowa Góra. Przez granice administracyjne miasta przepływa rzeka Biała Głuchołaska. Głuchołazy położone są na wysokości 288 m n.p.m. Najwyżej położony punkt w mieście znajduje się na wysokości 495 m n.p.m. (najwyżej w województwie opolskim)[7].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Klimatogram dla Głuchołaz
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
 
 
29
 
0
-5
 
 
28
 
2
-4
 
 
29
 
7
-1
 
 
39
 
13
3
 
 
70
 
18
7
 
 
84
 
21
10
 
 
86
 
23
11
 
 
84
 
22
11
 
 
51
 
18
8
 
 
40
 
13
4
 
 
41
 
7
1
 
 
35
 
2
-3
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: climate-data.org

Wpływ na klimat Głuchołaz ma sąsiedztwo Gór Opawskich. Średnia temperatura roczna wynosi +7,8 °C. Pokrywa śnieżna występuje od grudnia do kwietnia. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Głuchołaz wynoszą 616 mm, dominują wiatry zachodnie[8].

Podział miasta[edytuj | edytuj kod]

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju częściami Głuchołaz są[9]:

W mieście znajdują się również osiedla[9]:

  • os. Koszyka
  • os. Tysiąclecia
  • os. Konstytucji 3 Maja

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Cygenhals wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[10].

Nazwa Głuchołazy została utworzona od czeskiego określenia hluche lazne (puste uzdrowisko). Dawna nazwa miasta, Kozia Szyja, pochodziła od krętego biegu rzeki Białej Głuchołaskiej. Jej niemieckim odpowiednikiem było Ziegenhals. Nazwa niemiecka była zapisywana także w zlatynizowanej postaci Caprae Colium[11]. W przeszłości stosowane były też polskie nazwy Złoty Zakątek[12] i Cygenhals[10].

W 1750 roku polska nazwa Cygenhals wymieniona została przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[10].

Polską nazwę miejscowości w formie Koziascyja w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[13].

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[14].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Fragmenty średniowiecznych murów obronnych

Na początku XIII wieku na terenie Śląska i Moraw rozwijała się akcja osiedleńcza biskupa wrocławskiego Wawrzyńca oraz margrabiego morawskiego Władysława I Przemyślidy. Wówczas w rejonie Głuchołaz zostały znalezione złoża złota i założano kopalnie tego metalu. Biskup upoważnił rycerza Witygona do przeprowadzenia akcji kolonizacyjnej w dolinie rzeki Białej Głuchołaskiej w celu zabezpieczenia granic biskupstwa, w wyniku czego założone zostało warowne miasto Głuchołazy[15]. W 1225 miasto zostało lokowane na prawie flamandzkim[16]. Kościół św. Wawrzyńca po raz pierwszy wzmiankowany był w 1285[15].

Husyci spalili miasto między 16 i 18 marca 1428, w drodze z Prudnika do Nysy[17]. Podczas anarchii feudalnej panującej po wojnach husyckich, Głuchołazy dwukrotnie zagarnili śląscy i czescy rycerze-zbójcy (1444 i 1445), przy czym dopuszczali się rabunków i gwałtów. Miasto zostało odkupione od napastników przez księcia głogówiecko-prudnickiego Bolka V Wołoszka. W latach 1445–1450 Głuchołazy należały do księstwa głogówiecko-prudnickiego, następnie odzyskali je biskupi wrocławscy[15].

XV–XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Okolice Głuchołaz na mapie z 1937
Pocztówka z Głuchołaz ukazująca dawną restaurację Waldteich przy ul. Parkowej (1920)

W 1460 miasto ucierpiało w wyniku powodzi[15]. Staraniem burmistrza Kirchnera w 1552 w zachodniej części Rynku wzniesiono nowy renesansowy ratusz[18]. Podczas I wojny śląskiej miasto zostało zajęte przez wojska pruskie. Podczas rokowań pokojowych w 1742 król Fryderyk II Wielki starał się o zapewnienie sobie posiadania miasta jako ważnego punktu strategicznego[15].

Pod koniec XIX wieku z inicjatywy Towarzystwa Promenadowego, wkrótce po otrzymaniu przez miasto statusu uzdrowiska, powstał Park Zdrojowy w Głuchołazach[19].

10 lipca 1903 roku Głuchołazy i okoliczne miejscowości w wyniku wielodniowych intensywnych opadów deszczu nawiedziła powódź. Miesiąc później, 10 sierpnia, cesarzowa Augusta udała się do Głuchołaz, Jarnołtówka i Prudnika, by dokonać wizji terenów zniszczonych podczas powodzi. Jej wizyta zaowocowała wybudowaniem zapory wodnej w Jarnołtówku[20].

W lutym 1919 na konferencji paryskiej Czechosłowacja wysunęła roszczenie terytorialne do Głuchołaz[21].

Polska Ludowa[edytuj | edytuj kod]

Kadra bg WOP Prudnik, GPK Głuchołazy i strażnicy WOP Jasienica Górna, na placu apelowym w Prudniku podczas uroczystej zbiórki z okazji Święta LWP (październik 1985)
Żołnierze WOP – Przejściowy Punkt Kontrolny nr 44 Wojsk Ochrony Pogranicza w Głuchołazach (1946)

W 1945 przesiedlono tutaj mieszkańców, m.in. Kozowej, powiat Brzeżany, województwo tarnopolskie.[potrzebny przypis]

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 102 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Głuchołazach[22].

Jesienią 1945 na terenie Głuchołaz została sformowana Graniczna Placówka Kontrolna.

W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Głuchołazy, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Ziegenhals[23].

W maju 1947 roku w ścianę budynku nr 2 wmurowano tablicę pamiątkową ku czci gen. Karola Świerczewskiego.

W 1949 roku na ul. 15 Grudnia odsłonięto pomnik Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego.

W 1978 roku na ówczesnej ul. gen. Świerczewskiego odsłonięto ufundowany przez Izbę Rzemieślniczą głaz z tablicami upamiętniającymi jego postać[24].

Projekt Orderu Uśmiechu stworzyła w 1967 dziewięciolatka z Głuchołaz – Ewa Chrobak, obecnie Kawaler Orderu Uśmiechu i Sekretarz Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu.

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W Głuchołazach do 21 grudnia 2007 roku funkcjonowały przejścia graniczne: Głuchołazy-Mikulovice (drogowe), Głuchołazy-Mikulovice (kolejowe), Głuchołazy-Jindřichov ve Slezsku (kolejowe) oraz w bezpośredniej bliskości miasta Konradów-Zlaté Hory (drogowe).

W ramach obchodów 50-lecia istnienia Orderu Uśmiechu Kapituła nadała po raz pierwszy honorowy tytuł[25] Miasta Orderu Uśmiechu dla Głuchołaz[26]. 25 maja 2018 na stadionie w Głuchołazach, 1024 dzieci z głuchołaskich szkół i przedszkoli biło rekord Polski z wpisem do księgi Guinnessa w ułożeniu znaku graficznego Orderu Uśmiechu z okazji jego 50-lecia[27].

4 lipca 2018 przy ul. Lompy 2, na terenie parku zdrojowego, otwarto 15-metrową tężnię solankową z drewna modrzewiowego, pełniącą zarazem funkcję wieży widokowej[28].

W 2018 roku Marek Michalak decyzją Rady Miejskiej Głuchołaz otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Głuchołaz (2018)[29]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych GUS z 30 czerwca 2018, Głuchołazy miały 13735 mieszkańców (10. miejsce w województwie opolskim i 328. w Polsce), powierzchnię 6,83 km² (33. miejsce w województwie opolskim i 726. miejsce w Polsce) i gęstość zaludnienia 2011 os./km²[5]. Mieszkańcy Głuchołaz stanowią około 10% populacji powiatu nyskiego, co stanowi 1,39% populacji województwa opolskiego.

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźny
jednostka osób % osób % osób %
populacja 13735 100 7281 53 6454 47
gęstość zaludnienia

(mieszk./km²)

2011 1066 945

Liczba mieszkańców miasta[edytuj | edytuj kod]

1800 – 2000[30]
1910 – 8975[31]
1933 – 9913[32]
1939 – 9737[32]
1946 – 7500[33]
1957 – 10300[30]
1970 – 13400
1995 – 15800[34]
1996 – 15718[34]
1997 – 15478[34]
1998 – 15835[34]
1999 – 15548[34]
2000 – 15525[34]
2001 – 15446[34]
2002 – 15319[34]
2003 – 15199[34]
2004 – 15052[34]
2005 – 14985[34]
2006 – 14918[34]
2007 – 14879[34]
2008 – 14849[34]
2009 – 14736[34]
2010 – 14658[34]
2011 – 14421[34]
2012 – 14382[34]
2013 – 14257[34]
2014 – 14092[34]
2015 – 13925[34]
2016 – 13780[34]
2017 – 13725[34]


Piramida wieku mieszkańców Głuchołaz w 2014 roku[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku Glucholazy.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Galeria: kościoły
Głuchołazy. Kościół św. Wawrzyńca
Głuchołazy. Kościół św. Wawrzyńca
Głuchołazy. Kościół św. Wawrzyńca
Głuchołazy. Kościół św. Wawrzyńca
Kościół św. Wawrzyńca z XIII wieku
Kościół św. Rocha (1350 r., 1626 r., XIX w.)
Głuchołazy. Kościół św. Franciszka
Wieża Bramy Górnej
Domy przy ul. Wita Stwosza (XVIII w./XIX w.)

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[35]:

  • układ urbanistyczny, z XIII w.,
  • kościół par. pw. św. Wawrzyńca, z 1250 r. – XIII w. do XX w.
  • kościół cmentarny pw. św. Rocha, z 1350 r., 1626 r., XIX w.
  • pomnik więźniów oświęcimskich, na cmentarzu komunalnym, ul. Prymasa S. Wyszyńskiego[36] (d. Warszawska), z 1953 r., 1985 r.
  • mury obronne, baszta – wieża Bramy Górnej z XIV w., 1418 r. – XV w. XVII w.
  • dom, ul. Andersa 48, z 1900 r.
  • dawny dom zdrojowy, ul. Andersa nr 74, z 1882 r.,
  • pensjonat „Ogrodowy”, ul. Andersa nr 76, z 1899 r.
  • domy, Aleja Jana Pawła II 2, 12 (d. ul. 15 Grudnia), z k. XIX w.
  • domy, ul. Kościuszki 1, 48, z XVIII w., XIX w.
  • domy, Rynek 4, 8, 11, 19, 20, 24, 25, 26 (pl. Wolności), z XVI w., XVII w., XVIII w., XIX w.
  • domy, ul. Wita Stwosza 5, 7, 17, 19, 21, z XVIII w./XIX w.

inne zabytki:

  • kościół pw. św. Anny na Górze Chrobrego
  • kościół ewangelicki z 1865 r., obecnie katolicki kościół młodzieżowy pw. św. Franciszka

inne obiekty rekreacyjno-turystyczne:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Stacja kolejowa Głuchołazy
Przejście graniczne Głuchołazy-Mikulovice

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Głuchołazy przebiega droga krajowa:

Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Stacje i przystanki kolejowe w Głuchołazach.

Miasto posiada cztery stacje kolejowe:

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

1 lipca 2016 roku w mieście uruchomiono bezpłatną komunikacje miejską. W dni powszednie funkcjonuje ona na terenie miasta i przyległych miejscowości Konradów i Bodzanów, natomiast w letnie weekendy wykonuje ona 4 kursy do Jarnołtówka i Pokrzywnej[37][38]. Kursowanie autobusów przewidziane było pierwotnie do końca 2016 roku, jednakże w związku z pomyślnymi wynikami eksploatacyjnymi, funkcjonowanie komunikacji zostało w kolejnych latach utrzymane. Głuchołaska Bezpłatna Komunikacja Miejska funkcjonuje w oparciu o 28 przystanków autobusowych. W dni robocze kursy wykonywane są w godz. 5.00–21.00, czyli przez 16 godzin, natomiast w dni wolne od pracy przez 8 godzin dziennie. Łączna liczba zaplanowanych do przejechania kilometrów to ponad 59 tys. wozokilometrów[39].

Przejście graniczne[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Przy Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego działa chór Capricolium.

Stałe imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Dni Głuchołaz – impreza plenerowa organizowana corocznie w czerwcu na scenie przy ul. Moniuszki[40]
  • Międzynarodowe Kursy Muzyczne[41]
  • Międzynarodowy Festiwal Piosenki Turystycznej Kropka

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • TV Prudnik (TV Pogranicze)

Portale[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Religia w Głuchołazach.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Dekanat Głuchołazy

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz Komunalny (ul. Stefana Wyszyńskiego)

Sport[edytuj | edytuj kod]

Głównym podmiotem odpowiedzialnym za sport i rekreację w mieście jest Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji Głuchołazy[45].

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Stadion Miejski (ul. Konopnickiej)
  • Hala sportowa (ul. Skłodowskiej)
  • Kompleks rekreacyjny „Nad Białką” (ul. Kościuszki)
  • Lodowisko „Biały Orlik” (ul. Bohaterów Warszawy)
  • Boiska ORLIK 2012 (ul. Bohaterów Warszawy)
  • Korty tenisowe (al. Jana Pawła II)

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Organem wykonawczym jest burmistrz. W wyborach samorządowych w 2018 na urząd został wybrany Edward Szupryczyński[46]. Siedzibą władz jest Urząd Miejski na Rynku.

Budżet miasta[edytuj | edytuj kod]

Budżet miasta Głuchołaz
Lp. Rok Budżet
1 2009 60 mln. zł.
2 2010 65 mln. zł.
3 2011 76,5 mln. zł.
4 2012 66 mln. zł.
5 2013 65,6 mln. zł.
6 2014 77,2 mln. zł.
7 2015 71,4 mln. zł.
8 2016 84,3 mln. zł.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Plan miasta

Przez Głuchołazy prowadzą szlaki turystyczne:

Ludzie związani z Głuchołazami[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Głuchołazami.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dlaczego Kozia Szyja?
  2. Dokument pruski z 1750 roku.
  3. Landkreis Neisse.
  4. Nazwa taka pojawia się m.in. na pocztówkach: [1].
  5. a b GUS, Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2018 r. Stan w dniu 30 VI, stat.gov.pl, 12 października 2018 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  6. Głuchołazy Miastem Orderu Uśmiechu. brpd.gov.pl, 24 września 2018. [dostęp 25 września 2018].
  7. Andrzej Dereń, Prudnik ma nowy plan miasta [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  8. Klimat: Głuchołazy: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-06-09].
  9. a b GUGiK, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 7 stycznia 2020 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  10. a b c Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  11. Praca zbiorowa, Nysa i okolice. Miniprzewodnik, Helion, 19 czerwca 2012, ISBN 978-83-7853-069-5 [dostęp 2020-06-10] (pol.).
  12. Edupedia – Kameralne Góry Opawskie (Słownik nazw geograficznych), www.edupedia.pl [dostęp 2020-06-10].
  13. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 28.
  14. M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85.
  15. a b c d e Paweł Szymkowicz, Dzieje miasta, glucholazy.pl [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  16. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 30–31.
  17. Wojciech Dominiak (red.), Prudnik w średniowieczu: studia nad początkami miasta, Muzeum Ziemi Prudnickiej, 2016, ISBN 978-83-63260-62-0.
  18. Głuchołazy – Rynek 4 – stare zdjęcia, mapa, fotopolska.eu [dostęp 2020-06-09].
  19. Głuchołazy – Park Zdrojowy.. Atrakcje turystyczne Głuchołaz. Ciekawe miejsca Głuchołaz, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2020-06-09].
  20. Leszek Bobowski, Tygodnik Prudnicki – Artykuły Tygodnika, tygodnikprudnicki.pl, 13 października 2010 [dostęp 2019-12-22].
  21. Franz Choholatý Gröger: Připojení Hlučínska k ČSR 4. 2. 1920 (cz.). 19 lutego 2010. [dostęp 2018-12-30].
  22. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] (pol.).
  23. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. (M.P. z 1947 r. nr 37, poz. 297, s. 14).
  24. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945. Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, s. 490.
  25. 50 lat uśmiechniętej buźki, „www.radioem.pl”, 21 września 2018 [dostęp 2020-06-09].
  26. Krzysztof Strauchmann, Głuchołazy oficjalnie stały się Miastem Orderu Uśmiechu, „nto.pl” [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  27. Radio Opole, Głuchołazy: 1024 osoby biły rekord Polski w ułożeniu znaku gra ... – Radio Opole, radio.opole.pl [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  28. Głuchołazy mają swoją tężnię!
  29. Głuchołazy Miastem Orderu Uśmiechu. brpd.gov.pl, 24 września 2018. [dostęp 2018-09-25].
  30. a b Demografia, sztetl.org.pl [dostęp 2020-06-10].
  31. Willkommen bei Gemeindeverzeichnis.de, www.gemeindeverzeichnis.de [dostęp 2020-06-10].
  32. a b Deutsche Verwaltungsgeschichte Oberschlesien, Kreis Neisse, web.archive.org, 6 września 2017 [dostęp 2020-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-06].
  33. Rocznik statystyczny. R. 11, 1947, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1947 [dostęp 2020-06-10].
  34. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Głuchołazy (opolskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wynagrodzenie, bezrobocie, zarobki, tabele, edukacja, przedszkola, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2020-06-10] (pol.).
  35. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 60,61. [dostęp 2012-12-20].
  36. Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gminy Głuchołazy. gmina.glucholazy.sisco.info. [dostęp 2016-04].
  37. W Głuchołazach też za darmo!
  38. Rozkład jazdy na lipiec-sierpień 2016.
  39. Bezpłatna Komunikacja Miejska w 2017 roku.
  40. Archiwum, Dziś ruszają Dni Głuchołaz, Nowa Trybuna Opolska, 6 czerwca 2009 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  41. Międzynarodowy Kurs Muzyczny. [dostęp 2015-12-10]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  42. Głuchołazy.eu – Start, www.glucholazy.eu [dostęp 2020-06-09].
  43. Gazeta Prudnik24 i portal informacyjny – Prudnik, Głubczyce, Głuchołazy, Prudnik24 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  44. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-11].
  45. Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji Głuchołazy, gosirglucholazy.pl [dostęp 2020-06-10].
  46. Edward Szupryczyński – burmistrz kadencji 2018-2023 w: Głuchołazy, www.portalsamorzadowy.pl [dostęp 2020-06-10] (pol.).
  47. Jan Mrosek, Głuchołazy – Głuchołazy – Volný čas – Město Jeseník, www.jesenik.org [dostęp 2020-06-09] (cz.).
  48. Obec Mikulovice, Nemůžu si stěžovat, že bych měl moc volného času, www.mikulovice.cz [dostęp 2020-06-09] (cz.).
  49. Partnerská města a obce: Zlaté Hory, zlatehory.cz [dostęp 2020-06-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Góry Opawskie. Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffy, Wydawnictwo I-BIS, Wrocław 2008, s. 88–115.
  • Paul Kutzer, Historia Głuchołaz, wydanie niemieckie 1897.
  • Erinnerungen aus meinem Leben, 1958/59 wyd. niem. Jana Melzera tłumaczenie Mariusz Studzienny
  • Vladimír Pohorecký: Tipy na výlet po rozhlednàch a starých hradech. Praga: Wydawnictwo Radioservis, 2001. ISBN 80-86212-10-6. (cz.)
  • Horst Prignitz: Wasserkur und Badelust. Eine Badereise in die Vergangenheit / Kuracja wodna i ochota do kąpieli – podróż kąpielowa do przeszłości. Koehler und Amelang, Leipzig 1986, ​ISBN 3-7338-0011-7​.
  • Skrypt historyczny Stowarzyszenia Historycznego Legionów Polskich i Legii Polsko-Włoskiej w Nysie, Nysa 2010, pod red. Marek Szczerski, kpt. Tomek.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]