Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe
Gdynia America Line - GAL

Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe S.A.
Ilustracja
b. siedziba GAL'u przy ul. Świętojańskiej 10, ob. siedziba KM Policji (1946-1951)
Państwo  Polska
Siedziba Gdynia
Data założenia [1930], 1934
Data likwidacji 1950
Forma prawna spółka akcyjna
Dyrektor Hilary Sarnecki
brak współrzędnych
b. siedziba GAL'u w Gdyni przy ul. Świętojańskiej 10 (1946)
b. siedziba GAL'u w Gdyni w budynku Żeglugi Polskiej przy ul. Waszyngtona 44, od 1945 budynek Dowództwa Marynarki Wojennej (1930-1932)
b. siedziba GAL'u w Pałacu Kronenberga w Warszawie przy pl. Małachowskiego 4 (1934-1939)

Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe S.A. (Gdynia America Line - GAL) – polsko-duńska spółka akcyjna z siedzibą w Gdyni, utworzona w 1930 pod nazwą Polskiego Transatlantyckiego Towarzystwa Okrętowego - PTTO (Polish Transatlantic Shipping Company Limited) z myślą o zaznaczeniu polskiej obecności na Atlantyku; w 1934 przekształcona w Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe.

Historia i flota PTTO[edytuj | edytuj kod]

W 1930 polski rząd, wobec rosnącej emigracji do Ameryki Północnej i Południowej, zdecydował się na zakup istniejącej linii żeglugowej (wraz z statkami i istniejącym aparatem organizacyjnym) z prawem korzystania z przystani w Nowym Jorku. Po niepowodzeniu rokowań z Niemcami wybrano duńskiego armatora Kompanię Wschodnio-Azjatycką (The East Asiatic Company Limited - EAC, Det Ostasiatitske Kompagni) w Kopenhadze, który dysponował czterema parowymi statkami pasażerskimi o nazwach Latvia (ex- Rossija, zbud. 1908), Polonia (ex-Kursk, zbud. 1910), Estonia (ex– Car, zbud. 1912) i Lithuania (ex- Carica, zbud. 1915).

Duński armator przejął linię i statki od nieistniejącej już Russian American Line, upadłej po rewolucji w Rosji. Statki i linia powstały m.in. dzięki inwestycji, której dokonała wdowa po carze Aleksandrze III, Maria Fiodorowa, przeznaczając swoje klejnoty na rozwój floty. Stąd statki nazywano klejnotami księżniczki Dagmary. Z uwagi właśnie na pochodzenie carycy z Danii (do której powróciła w 1919) i jej powiązania, flotę przejął armator duński.

Duńczycy okazali się skorzy do zawarcia transakcji, bowiem w 1931 władze Stanów Zjednoczonych poważnie ograniczyły kwoty imigranckie i linii zagroziła upadłość. M. in. z tego powodu duński armator sprzedał już wcześniej pod banderę japońską statek Latvia (nazwany Fuso Maru, zatonął on następnie w czasie II wojny światowej z licznymi ofiarami). Pozostałe trzy statki wraz z linią przejął polski armator. W ten sposób powstało "PTTO", w którym początkowo kapitanów zapewniała strona duńska, a polscy kapitanowie pełnili rolę dublerów, przygotowując się do samodzielnego dowodzenia statkami.

Z trzech przejętych statków SS Polonia pływała w "PTTO" pod poprzednią nazwą, natomiast Estonia i Lithuania nazwane zostały SS Pułaski i SS Kościuszko, dla podkreślenia związków polsko-amerykańskich.

Statki PPTO[edytuj | edytuj kod]

Historia i flota GAL'u[edytuj | edytuj kod]

Po zmianie nazwy na GAL prowadziła przewozy pasażerskie na liniach:

W końcu sierpnia 1939 dysponowała 8 statkami[1]:

  • MS Piłsudski, tonaż 14 294 BRT, załoga 310 osób, zatonął 26 listopada 1939 u wybrzeży Anglii (mina lub torpeda?)
  • MS Batory, 14 287 BRT, 313 osób (w okresie wojny załoga liczyła od 212 do 253 osób, w tym: od 17 do 69 obcokrajowców)
  • MS Chrobry, 11 442 BRT, 264 osoby, zbombardowany w norw. fiordzie Vest 14 maja 1940 (dobity nazajutrz torpedą lotniczą)
  • MS Sobieski, 11 030 BRT, 186 osób (w okresie wojny załoga liczyła od 194 do 213 osób, w tym: od 51 do 83 obcokrajowców)
  • SS Kościuszko, 6 852 BRT, 45 osób (w październiku 1944 wśród 200-osobowej załogi, pływało 83 obcokrajowców stanowiąc 41,5% załogi)
  • SS Pułaski, 6 345 BRT, 46 osób (w lipcu 1945 Polacy stanowili wyraźną mniejszość w załodze: 42 osoby przy 191 obcokrajowcach)
  • MS Morska Wola, 3 223 BRT, 36 osób (w okresie wojny liczebność załogi wynosiła od 31 do 38 osób)
  • MS Stalowa Wola, 3 133 BRT, 37 osób (w okresie wojny liczebność załogi wynosiła od 33 do 38 osób)

W okresie II wojny światowej działała w Wielkiej Brytanii, powiększając flotę do 13 statków w maju 1945. W 1946 zarząd przeniesiono do kraju, w 1951 majątek firmy podzielono, przenosząc do dwóch przedsiębiorstw:

W latach 1946-1951 spółka była też właścicielem sopockiego Grand Hotelu.

Przedstawicielstwa[edytuj | edytuj kod]

GAL utrzymywał sieć przedstawicielstw w kraju i za granicą (spółek, oddziałów, delegatur), którą poddawano częstej korekcie, również zmianom ich statusu. Za granicą mieściły się np. w Londynie, Nowym Jorku[2], Pradze[3], Rydze, Bukareszcie[4], Buenos Aires, Tel Awiwie, Kopenhadze i Gdańsku. W kraju np. w Warszawie[5], Lwowie, Krakowie, Rzeszowie, Lublinie, Kowlu, Łucku, Brześciu i Tarnopolu. Utrzymywano też sieć agencyjną. W okresie II wojny światowej działały biura w Londynie i Nowym Jorku, zaś po wojnie również w Warszawie, Szczecinie, Gliwicach, Kopenhadze, Pradze i Bombaju[6]. Do dnia dzisiejszego funkcjonuje spółka przedstawicielska Gdynia America Shipping Lines (London) Ltd., jednakże od 2016 udziały należą do osoby prywatnej[7][8]

Dyrektorzy zarządzający[edytuj | edytuj kod]

  • [1945][14] 1946-1949 - Marius Plinius
  • 1949-1950 - dr Stanisław Darski
  • 1950 - Hilary Sarnecki (1915-2008)

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza siedziba PPTO mieściła się w budynku Żeglugi Polskiej z 1929 w Gdyni przy al. Waszyngtona 44 (1930-1932), kolejna - w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej 116, róg ul. Złotej 10 (1932-1934), obecnie nie istnieje, i w Pałacu Kronenberga przy pl. Małachowskiego 4 (1934-1939), również nie istnieje. W okresie II wojny światowej zarząd spółki znajdował się w Londynie (1939-1946). Decyzją Prezydium Komitetu Ekonomicznego przy Radzie Ministrów z 9 lipca 1946 centralę GAL'u przeniesiono do Gdyni lokując ją w budynku Polskiej Agencji Morskiej przy ul. Świętojańskiej 10 (1946), w b. budynku Bergtransu z 1937 przy ul. Portowej 13-15 (1946-1951).[15] [16]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henryk Dehmel: Gdynia-Ameryka. Linie żeglugowe S.A. 1930-1950, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1969, 230 s.
  • Jan Piwowoński, Flota spod biało-czerwonej, Adam Werka (ilust.), Brunon Nowicki (oprac.), Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989, ISBN 83-10-08902-3, OCLC 834682944.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. VII. Załączniki. W: Jan Sawicki, Stanisław Sobiś: Na alianckich szlakach 1939-1946. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985, s. 280-281. ISBN 83-215-3270-5.
  2. również w Chicago, Pittsburgu, Bostonie, Montrealu, Winnipeg, Toronto i Edmonton
  3. również w Użgorodzie
  4. również w Konstancy
  5. do czasu przeniesienia centrali z Gdyni do Warszawy
  6. Henryk Dehmel: Gdynia-Ameryka. Linie żeglugowe S.A. 1930-1950, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1969
  7. Henryk Dehmel: Gdynia-Ameryka. Linie żeglugowe S.A. 1930-1950, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1969, s. 28-30
  8. Informacja z rejestru firm (Companies House)
  9. według H. Dehmel: Gdynia Ameryka Linie Żeglugowe S.A. 1930-1950, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1969, s. 27
  10. Encyklopedia Gdyni, Verbi Causa Gdynia 2006
  11. Anna Mazurkiewicz: East Central Europe in Exile Volume 1: Transatlantic Migrations, Cambridge Scholars Publishing 2014, 380 s., ​ISBN 1-4438-6891-4​, 9781443868914
  12. według H. Dehmel: Gdynia Ameryka Linie Żeglugowe S.A. 1930-1950, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1969, s. 106-107
  13. Marius Plinius (1894-1962) - Mémorial Find a Grave, www.findagrave.com [dostęp 2020-01-19] (fr.).
  14. początkowo w charakterze kuratora GAL'u według H. Dehmel: Gdynia Ameryka Linie Żeglugowe S.A. 1930-1950, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1969, s. 175
  15. Henryk Dehmel: Gdynia-Ameryka. Linie żeglugowe S.A. 1930-1950, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1969
  16. Encyklopedia Gdyni, 2006