Grażyna Kierszniewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grażyna Kierszniewska
Ilustracja
Grażyna Kierszniewska 16-letnia uczennica, harcerka zamordowana przez Niemców w Rotundzie Zamojskiej
Data i miejsce urodzenia 25 września 1924
Warszawa
Data i miejsce śmierci 8 lipca 1940
Zamość
Przyczyna śmierci strzał w tył głowy
Miejsce spoczynku Rotunda Zamojska
Zawód, zajęcie harcerka, uczennica
Edukacja Gimnazjum Żeńskie im. Marii Konopnickiej w Zamościu, Szkoła Muzyczna im. Mieczysława Karłowicza w Zamościu
Rodzice Feliks Kierszniewski, Stanisława Kierszniewska
Grażyna Kierszniewska uczennica, portret z książką
Tablica poświęcona Grażynie Kierszniewskiej uczennicy zamordowanej przez gestapo w Rotundzie 8 lipca 1940
Grażyna Kierszniewska wymieniona na tablicy w Celi Harcerzy, Rotunda Zamość 1940-1944

Grażyna Kierszniewska (ur. 25 września 1924 w Warszawie, zm. 8 lipca 1940 w Zamościu[1]) – polska harcerka, uczennica gimnazjum, córka pułkownika Wojska Polskiego Feliksa Kierszniewskiego, zamordowana w wieku 16 lat przez Niemców hitlerowskich w obozie gestapo Rotunda Zamojska w dniu 8 lipca 1940[2] razem z ciotką Celiną Sztarejko z Kierszniewskich i jej córką 17-letnią Danutą[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w Warszawie. Była jedyną córką Stanisławy i Feliksa Kierszniewskich. Jej ojciec Feliks był oficerem Wojska Polskiego, służył w kompanii telegraficznej 3 Dywizji Piechoty Legionów w 9 Pułku Piechoty Legionów w Zamościu[4]. Cała rodzina zamieszkała w Zamościu przy ulicy Krysińskiego[5].

Była uczennicą Gimnazjum Żeńskiego im. Marii Konopnickiej w Zamościu (mieszczącego się w dawnym budynku Akademii Zamojskiej) i w klasie fortepianu w Szkole Muzycznej im. Mieczysława Karłowicza w Zamościu[6].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Nagrobek Grażyny Kierszniewskiej, jej ciotki Celiny Sztarejko i Danuty Sztarejko. Rotunda

Podczas II wojny światowej w czasie obrony Polski w 1939 Grażyna razem z koleżanką, Haliną Składnik-Kozanecką, pomagała rannym polskim żołnierzom w szpitalu przynosząc im żywność, owoce. Harcerki podtrzymywały na duchu rannych i dostarczały im cywilnych ubrań, umożliwiając ucieczkę przed niemieckimi[7].

5 maja 1940 Grażyna Kierszniewska została aresztowana w Zamościu przez gestapo jako zakładniczka wraz z ciotką Celiną Sztarejko z Kierszniewskich, żoną oficera Wojska Polskiego Stanisława Sztarejko i ich 17-letnią córką Danutą Sztarejko[8][9].

Przez ponad 2 miesiące była uwięziona, przesłuchiwana i torturowana w więzieniu. Próbowano wydobyć od niej informacje o miejscu ukrycia jej ojca, członka polskiego ruchu oporu. Nie wydała go w śledztwie i na przesłuchaniach. Wytrzymała represje gestapo niemieckiego[10].

7 lipca 1940 o godzinie 22 wywołano Grażynę z 46 innymi więźniami (w tym 5 kobiet) na korytarz niemieckiego więzienia w Zamościu. W nocy przed północą więźniów przewieziono do obozu gestapo Rotunda Zamojska gdzie torturowano ich do 4 rano. Potem rozpoczęto egzekucje. Więźniów ustawiono pod murem śmierci w Rotundzie Zamojskiej. Grażyna Kierszniewska próbowała dwukrotnie uciec. Dwaj gestapowcy jeszcze przed śmiercią połamali jej ręce i nogi. Trzeci z nich zastrzelił dziewczynę strzałem w tył głowy[11].

Niemcy zamordowali wtedy też jej ciotkę Celinę Sztarejko z 17-letnią córką Danutą Sztarejko oraz innych więźniów.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Celi Harcerzy w Rotundzie Zamojskiej Grażyna Kierszniewska wymieniona jest na tablicy razem z 35 innymi harcerzami zamojskimi, którzy zginęli podczas wojny. W celi znajdują się też tablice poświęcone: Grażynie Kierszniewskiej z inskrypcją „Odeszłaś od nas – wierna swej Ojczyźnie” oraz Celinie i Danucie Sztarejko, zamordowanym w obozie Rotunda razem z nią[12][13].

Imię Grażyny Kierszniewskiej nosi jedna z ulic w Zamościu a także drużyny harcerskie na Zamojszczyźnie[14][15].

W kościele św. Katarzyny w Zamościu, koło Rynku Wielkiego i w sąsiedztwie dawnej Akademii Zamojskiej, znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona 16-letniej Grażynie Kierszniewskiej[16].

Losy harcerki Grażyny Kierszniewskiej opisał Zygmunt Wierzchowiak w książce Bohaterka Zamojszczyzny[17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michalska 1988 ↓, s. 183.
  2. Kierszniewska Grażyna (1924-1940) męczenniczka zamojskiej Rotundy, harcerka, zamosciopedia.pl, 2013-02-06. [dostęp 2018-05-21]
  3. Sztarejko Celina (1899-1940) i Danuta (1923-1940) matka z córką uczennicą gimnazjum, zamosciopedia.pl, 2013-02-07. [dostęp 2018-05-21]
  4. Zbigniew Stankiewicz: Garnizon Zamojski 1918-1939. Jednostki i instytucje wojskowe w Zamościu, s. 93, ap.gov.pl
  5. Andrzej Sztarejko „Jerzy”, 1944.pl
  6. Zygmunt Wierzchowiak, Grażyna Kierszniewska. Bohaterka Zamojszczyzny, wyd. ZHP, Zamość, s. 4–5.
  7. Zygmunt Wierzchowiak, Grażyna Kierszniewska. Bohaterka Zamojszczyzny, wyd. ZHP, Zamość, s. 10–13
  8. 1 Zamojska Drużyna Harcerek "Szum". Patronka: Grażyna Kierszniewska, puszczaroztocze.ubf.pl
  9. Zygmunt Wierzchowiak, Grażyna Kierszniewska. Bohaterka Zamojszczyzny, wyd. ZHP, Zamość, s. 5.
  10. Zygmunt Wierzchowiak, Grażyna Kierszniewska. Bohaterka Zamojszczyzny, wyd. ZHP, Zamość, s. 5.
  11. Zygmunt Wierzchowiak, Grażyna Kierszniewska. Bohaterka Zamojszczyzny, wyd. ZHP, Zamość, s. 5–6.
  12. Zygmunt Wierzchowiak, Grażyna Kierszniewska. Bohaterka Zamojszczyzny, wyd. ZHP, Zamość, s. 9.
  13. Rotunda, zamosc-roztocze.travel.pl
  14. Bohaterka Zamojszczyzny. Grażyna Kierszniewska
  15. 1 Zamojska Drużyna Harcerek "Szum". Patronka: Grażyna Kierszniewska, puszczaroztocze.ubf.pl
  16. Andrzej Kędziora: Tablice, popiersia poświęcone postaciom. Grażyna Kierszniewska, zamosciopedia.pl, 2013-02-18. [dostęp 2018-05-21]
  17. Kierszniewska, Grażyna (1924–1940). Bohaterka Zamojszczyzny. Zygmunt Wierzchowiak, W: Katalog zbiorów polskich bibliotek naukowych Nukat [on-line]. katalog.nukat.edu.pl. [dostęp 2018-05-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hanna Michalska: Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939-1945; poległe i zmarłe w okresie okupacji niemieckiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 183. ISBN 83-06-01195-3.
  • Zygmunt Wierzchowiak, Grażyna Kierszniewska. Bohaterka Zamojszczyzny, wyd. ZHP, Zamość.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]