Grocholice (Bełchatów)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy dzielnicy Bełchatowa. Zobacz też: inne miejscowości w Polsce o nazwie Grocholice.
Grocholice
Dzielnica Bełchatowa
Ilustracja
Grocholice
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat bełchatowski
Miasto Bełchatów
Data założenia XI wiek
W granicach Bełchatowa 1977
Populacja (2009)
• liczba ludności

2000
• gęstość 400 os./km²
Strefa numeracyjna 44
Kod pocztowy 97-400
Tablice rejestracyjne EBE
Położenie na mapie Bełchatowa
Mapa konturowa Bełchatowa, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Grocholice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Grocholice”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Grocholice”
Położenie na mapie powiatu bełchatowskiego
Mapa konturowa powiatu bełchatowskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Grocholice”
Ziemia51°19′54″N 19°22′39″E/51,331667 19,377500
Portal Polska

Grocholice – dzielnica Bełchatowa położona w południowej części miasta, nad rzeką Rakówką (prawy dopływ Widawki). W latach 1420–1870 miasto[1]. W końcu XVI wieku jako miasto arcybiskupstwa gnieźnieńskiego należały do powiatu piotrkowskiego w województwie sieradzkim[2]. Do 1953 roku siedziba gminy Łękawa. W latach 1953-1954 i 1973-1977 siedziba gminy Grocholice. Od 1977 część Bełchatowa[3].

Zabudowę Grocholic stanowią głównie domy jednorodzinne. Najdłuższą ulicą jest ul. Piotrkowska, która ciągnie się aż do ulicy Goetla niedaleko Osiedla Binków.

Kościół w Grocholicach
Grocholice Centrum

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

W skład dzielnicy wchodzi 5 osiedli mieszkalnych:

  • Grocholice-Śródmieście
  • Nowe Grocholice
  • Grocholice-Zamoście
  • Grocholice-Piotrkowska
  • Grocholice-Wojska Polskiego
Grocholice Nowe Osiedle przy drodze wojewódzkiej nr 484

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jako wieś istniała już w XII wieku i wraz z okolicznymi terenami należała do tzw. „klucza” należącego do bogatych i rozległych dóbr arcybiskupa gnieźnieńskiego, co potwierdza pierwsza pisemna wzmianka o Grocholicach w bulli papieża Innocentego II wyłożonej w 1136 roku w Pizie. Miejscowość znajdowała się przy trakcie do Kamieńska nad rzeką Rakówką (dawniej zwaną Rakarką lub Rzonsawą). Bardzo starą metrykę miejscowości potwierdza też pierwsza fundacja kościelna pochodząca z lat 1220–1233 informująca, że został wybudowany z fundacji arcybiskupa gnieźnieńskiego kościół parafialny. Za zgodą Władysława Łokietka Grocholice przeniesiono w 1314 roku z prawa polskiego na niemieckie. Dzięki temu ich właściciel Wolimir (syn Oracza) otrzymał pełny immunitet gospodarczy na okres 30 lat. W 1336 roku Florian z Kazanowa zamienił Grocholice na inną wieś kościelną. Od tego czasu do końca XVIII wieku Grocholice należały do dóbr stołowych arcybiskupa gnieźnieńskiego i organizacyjnie włączone były do tenuty w Sędziejowicach dekanatu szadkowskiego, archidiakonatu uniejowskiego. W 1420 roku Grocholice otrzymały przywilej lokacyjny. Staraniem arcybiskupa gnieźnieńskiego Zbigniewa Oleśnickiego w 1485 roku Grocholice otrzymały prawa miejskie od króla Kazimierza Jagiellończyka. Akt erekcyjny podpisany został w zamku arcybiskupim w Łowiczu, a miasto miało należeć do majątku arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. W połowie XVII wieku zostało zniszczone przez wojska Szwedów w czasie potopu szwedzkiego. Odbudowane ponownie na przełomie XVII i XVIII wieku. Odbudowane spłonęło następnie w czasie wielkiego pożaru w 1781 roku. W 1806 miała tu miejsce epidemia cholery, w wyniku której zmarło 638 osób. W 1811 roku powstała szkoła początkowa. W 1827 roku było tu 109 domów i 650 mieszkańców, a w 1861 roku liczono już 170 domów i 1860 mieszkańców. W XVIII wieku pod bokiem Grocholic, które były miastem zamkniętym, wyznaniowym, mała osada magnacka Bełchatów przekształcała się w miasto otwarte, które przyjmowało kolonistów z zachodu i Żydów. W 1855 roku urodził się w Grocholicach Dominik Teofil Konopacki, syn Józefa i Józefy Skalskiej. Był właścicielem młyna wodnego na Rakówce. W 1857 miasteczko liczyło 1382 mieszkańców. W 1781 wybuchł pożar, który strawił 13 budynków wraz z zabudowaniami. W roku 1870 Grocholice utraciły prawa miejskie i zostały włączone do gminy Łękawa. Decyzja zaborczych władz rosyjskich spowodowała zubożenie miasteczka, a także utratę znaczenia administracyjnego. 23 maja 1914 r., w wyniku przypadkowo wywołanego pożaru, zniszczeniu uległo niemal całe miasteczko, wraz z okolicznymi osadami, m. in. Zamoście.[4] Próbę odzyskania praw miejskich podjęto bezskutecznie w latach 1925–1927. W latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945 Grocholice nazwano „Grauchel”[5] lub też „Grocholitz” i wcielono je do III Rzeszy. Przez pierwsze pół roku należały one bowiem do Generalnego Gubernatorstwa. Dopiero na żądanie miejscowych Niemców z Bełchatowa zostały wcielone do Kraju Warty. Granica między Generalnym Gubernatorstwem a Krajem Warty przebiegała na wschód od miejscowości w gminie Woźniki i niejako oderwała Grocholice od okręgu piotrkowskiego. Miejscowość została przyłączona do powiatu łaskiego. W 1977 roku Grocholice zostały włączone do gwałtownie rozwijającego się Bełchatowa i obecnie stanowią jego najstarszą dzielnicę.

Przez miejscowość przechodził trakt z Piotrkowa Trybunalskiego na Śląsk.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół rzymskokatolicki pw. Wszystkich Świętych, gotycka świątynia wzniesiona została w początkach XIII wieku z fundacji arcybiskupa gnieźnieńskiego Wincentego z Czarnkowa (1220–1232), później wielokrotnie przebudowywany. Znacznie przekształcony w wyniku rozbudowy w latach 1898–1908 w stylu neogotyckim, na skutek czego ze średniowiecznej świątyni pozostały tylko fragmenty nawy i szkarpy. Parafię w Grocholicach erygowano ok. 1230 r. Przy kościele znajduje się skwer imienia ks. Teodora Kwarto – proboszcza parafii Grocholice z lat 1945–1956.
Zabytkowe wyposażenie kościoła:
  • trzy gotyckie rzeźby św. Doroty, św. Magdaleny i św. Katarzyny z XIV wieku (ok. 1350)
  • ołtarz główny pw. Matki Boskiej Szkaplerznej i św. Józefa z II połowy XVII wieku;
  • chrzcielnica kamienna z XVIII wieku;
  • ambona barokowa z XVIII wieku;
  • trzy rzeźby krucyfiksy z XVII i XVIII wieku;

Transport[edytuj | edytuj kod]

Do Grocholic dociera komunikacja miejska (MZK Bełchatów):

  • Linia nr 1 (Rynek Grocholski – Zamoście – Osiedle Dolnośląskie – 9 maja – Kwiatowa – Włókniarzy – Szpital)
  • Linia nr 2 (Rynek Grocholski – Wojska Polskiego – os. Dolnośląskie – Czyżewskiego – Plac Wolności – Mielczarskiego – Szpital)
  • Linia nr 3 (Rynek Grocholski – Piotrkowska – Zdzieszulice – osiedle Binkówosiedle Okrzei – Pabianicka – Cegielniana – Szpital – Czapliniecka – Lipowa – Ludwików – Nowy Świat)
  • Linia nr 10 (R. Grocholski – Piotrkowska – Zdzieszulice – Budryka – Staszica – 1 Maja – Dąbrowskiego – Kwiatowa – Piłsudskiego – Sienkiewicza – Pabianicka – Cegielniana – Czapliniecka – Włókniarzy – Wyszyńskiego – Os. Dolnośląskie).[6]

Instytucje[edytuj | edytuj kod]

  • Klub Sportowy Grocholice-Bełchatów, Rynek Grocholski 8
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Żołnierzy Wojska Polskiego, ul. Szkolna 10
  • Przedszkole Samorządowe nr 8, ul. Szkolna 18
  • Ochotnicza Straż Pożarna Grocholice, ul. Szkolna 1
  • Miejskie Centrum Kultury – oddział Grocholice, Rynek Grocholski 18
  • Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna, Rynek Grocholski 18
  • NZOZ „Wola-Med” ul. Częstochowska 28
  • Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Archidiecezji Łódzkiej oddział w Grocholicach, Rynek Grocholski 5

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Postanowienie z 23 stycznia (4 lutego) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 77).
  2. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 67.
  3. Dz.U. 1977 nr 2 poz. 12.
  4. Polskie Towarzystwo Historyczne Koło w Bełchatowie, Polskie Towarzystwo Historyczne Koło w Bełchatowie [dostęp 2017-01-12] (pol.).
  5. Niemieckie nazwy miejscowości regionu łódzkiego w latach 1939–1945.
  6. Rozkład7xp Maps: Bełchatów MZK, cms.mobiinfo.pl [dostęp 2017-11-04].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]