Grzęda (rejon żółkiewski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w rejonie żółkiewskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Grzęda
Гряда
Ilustracja
Dwór
Państwo  Ukraina
Obwód  lwowski
Rejon żółkiewski
Powierzchnia 15,80 km²
Wysokość 238 m n.p.m.
Populacja (2001)
• liczba ludności
• gęstość

1,221
77,28 os./km²
Nr kierunkowy +380 3252
Kod pocztowy 80380
Tablice rejestracyjne BC / 14
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Grzęda
Grzęda
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Grzęda
Grzęda
Ziemia49°56′16″N 24°02′03″E/49,937778 24,034167
Portal Portal Ukraina

Grzęda (ukr. Гряда, Hriada) – wieś na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie żółkiewskim. W 2001[1] roku liczyła 1,221 mieszkańców.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich: Grzęda to wieś w powiecie lwowskim, 12 km na północ od Lwowa, 4 km na północ od stacji kolejowej w Dublanach[2] na samej granicy powiatu lwowskiego i żółkiewskiego. Do powiatu lwowskiego należały również Wólka Hamulecka, Hamulec i Sieciechów. Wólka Hamulecka oddalona na 3 km na zachód od Grzędy, a Sieciechów położony jest 5 km na wschód od Grzędy.

Osada ta znana jest z 1500 roku. Przez dłuższy czas ziemie te były ekonomią. W 1781 r. Grzędę z okolicami wykupiła księżniczka Ludwika Lubomirska z Pociejów (zm. 1786 .r), zona wojewody bracławskiego i kijowskiego Stanisława Lubomirskiego (1704-1793). W rekach tego potężnego rodu Grzęda była niedługo, gdyż już na początku XIX wieku majątek został sprzedany.

Ilość budynków w Grzędzie w roku 1880 wynosiła 128, liczba mieszkańców 716. Znaczna część mieszkańców była obrządku greckokatolickiego, było też 220 rzymskich katolików. Parafia greckokatolicka była we wsi, a rzymskokatolicka w Kościejowie. W Grzędzie była 1-klasowa szkoła i kredytowa kasa gminna z kapitałem 1106 złotych. W latach 1870-1875 była tu szkoła uprawy lnu przeniesiona do Gródka.

Według spisu powszechnego z 1921 roku we wsi mieszkało 372 Polaków i 503 Ukraińców. W 1931 roku Grzęda liczyła 918 mieszkańców[3].

9 września 1944 roku bojówka OUN-UPA zamordowała 30 polskich mieszkańców[3][4].

Dwór w Grzędzie[edytuj | edytuj kod]

  • niewielki murowany, jednokondygnacyjny dwór z parterem, kaplicą oraz lochami i piwnicami z XVII w. Pierwotnie obiekt mógł być małą fortecą[5]. Głębokie piwnice i pomieszczenie na parterze[6] z pięknym sklepieniem pochodzą z co najmniej XVII w. Drugie piętro, nie posiadające specjalnych elementów architektonicznych, zostało zbudowane w XIX w.[7] Od frontu dwór posiada ciężki i głęboki portyk z czterema masywnymi kolumnami, na których oparty jest balkon piętra. Portyk utworzył zadaszone wejście do dworu[7]. Dookoła majątku są ślady dość potężnych wałów, a także ostatki parku ze starymi drzewami. Ostatni właściciel (dzierżawca[8]) majątku Kajetan Czarkowski-Golejewski mieszkał tu przed rozpoczęciem II wojny światowej niecałe dwa lata, ale udało mu się zgromadzić w swojej posiadłości wiele cennych dzieł sztuki. W jednej sali, ściany były obwieszone trofeami myśliwskimi, znajdowało się tu pudełko z karpackiego cedru - prezent od Andrzeja Szeptyckiego, metropolity ukraińskiego kościoła greckiego. Centralne miejsce w jadalni zajmował ogromny dębowy stół z intarsjami, z gdańskimi nogami z XVII w. Został kupiony w 1939 roku w Prusach Wschodnich. Wokoło stały krzesła dębowe wykonane na wzór antyczny. Również w jadalni były dwa gdańskie kredensy z XVIII w. W innym pokoju na parterze, w który zachował się oryginalny kamienny kominek, były białe meble w stylu Ludwika XV, a także importowane z Prus. W specjalnej niszy na schodach stała drewniana rzeźba św. Jana z XVII w. Górna sala służyła jako salon. W sali balowej, która nie została odpowiednio wyposażona w 1939 r. stał tylko fortepian Steinway, przy którym został namalowany kompozytor Ignacy Paderewski. Ćwiczył na nim podczas koncertów, które dał w 1914 roku. W dwóch sąsiednich salonach były również stylowe meble, empirowy sekretarzyk, kredens w kształcie liry, w tym samym kształcie stolik, empirowa kołyska, w której wzrosło pięć pokoleń przodków ówczesnych właścicieli, dwie szafy, duże wiedeńskie biuro w stylu Marii Teresy, dwie bardzo cenne skrzynie, które zostały zakupione ze zbiorów Dzieduszyckich, łóżko w stylu empirowym. Był srebrnym talerzu, w którego wnętrzu grawerowano daty śmierci poprzedników, w tym właściciela Klemensa Rudnickiego. Wśród zbiorów obrazów były dwa Juliusza Kossaka i dwa stare pejzaże szkoły holenderskiej zakupione u Dzieduszyckich, wielkie portrety rodzinne, marmurowe popiersie Marii Felicji Czarkowskiej-Golejewskiej (1909-1994)[9], córki Cyryla Czarkowskiego-Golejewskiego (1885-1940)[10] brata przyrodniego Kajetana, zegar w stylu imperialnym, kandelabry, kolekcja 20 zegarków z XVIII i XIX w. (m. in. ręczny i słoneczny), posągi Buddy z Syjamu (jeden ponadmetrowy), głowa Buddy z brązu, którą hr. Kajetan znalazł w ruinach świątyń syjamskiej, portret chińskiego mandaryna na jedwabiu, dwa komplety toaletowe, zbiór miniatur. Najbardziej cenna w bibliotece była pierwsza edycja Adama Mickiewicza z jego osobistą dedykacją w wydaniu Pana Tadeusza, album fotografii i dagerotypów o sławnych Polakach epoki Napoleona III[7]. Za czasów władzy radzieckiej pałac przerobiono na wielomieszkaniowy dom. Obecnie pałac jest zaniedbany i powoli popada w ruinę.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7502/A005?rf7571=19870
  2. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I. Warszawa: 1880–1902, s. 98.
  3. a b Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939-1947, Wrocław: Wydawnictwo Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, 2006, s. 618, ISBN 83-85865-17-9, OCLC 77512897.
  4. Grzegorz Rąkowski, Ziemia Lwowska. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część III, Pruszków: Rewasz, 2007, s. 107, ISBN 978-83-89188-66-3, OCLC 189428719.
  5. Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 7: Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1995, s. 302-306, ISBN 83-04-04229-0, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).
  6. Zgodnie ze źródłem - pierwszym piętrze według norm w krajach byłego ZSRR
  7. a b c Гряда. castles.com.ua. [dostęp 10.02.2016].
  8. Ziemia lwowska: Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część III Ziemia Lwowska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2007, s. 107. ISBN 978-83-89188-66-3.
  9. Maria Czarkowska-Golejewska. genealogia.grocholski.pl. [dostęp 11.02.2016].
  10. Cyryl Czarkowski-Golejewski. genealogia.grocholski.pl. [dostęp 11.02.2016].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wyd. pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, J. Krzywickiego i W. Walewskiego, Warszawa 1880—1902, t. 1-15.
  • Василь Лаба, Історія села Гряда від найдавніших часів до 1939 року, Львів, 1997, 19 с. (ukr.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]