Grzegorz Korczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grzegorz Korczyński
Stefan Jan Kilanowicz
Grzegorz, Korczyński
Ilustracja
generał broni generał broni
Data i miejsce urodzenia 17 czerwca 1915
Brzeziny, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 22 października 1971
Algier, Algieria
Przebieg służby
Siły zbrojne Emblem of the International Brigades.svg Brygady Międzynarodowe
Bonnet Phrygien.png Wolni Strzelcy i Partyzanci – Imigrancka Siła Robocza
Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Palemka MO.svg Milicja Obywatelska
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki Brygada im. Jarosława Dąbrowskiego
Grupa Operacyjna GL im. Tadeusza Kościuszki
Sztab Główny Gwardii Ludowej
Sztab Główny Armii Ludowej
Sztab Generalny Wojska Polskiego
Stanowiska Dowódca oddziału GL im. Tadeusza Kościuszki
Dowódca Grupy Operacyjnej GL im. T. Kościuszki
Szef Oddziału I Operacyjnego Sztabu Głównego GL/AL
Dowódca Obwodu II Lubelskiego AL
Komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej
Pomocnika ministra w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego
Szef Zarządu II Wywiadowczego Sztabu Generalnego LWP
Wiceminister obrony narodowej
Główne wojny i bitwy Hiszpańska wojna domowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Partyzancki Medal „Za waszą wolność i naszą” Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal za Warszawę 1939–1945 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Złota odznaka „Za zasługi w zwalczaniu powodzi” (1961–1984) Złota Odznaka im. Janka Krasickiego Order Lenina Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina” Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” Medal „Za wyzwolenie Warszawy” Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty”

Grzegorz Jan Korczyński, właśc. Stefan Jan[1] Kilanowicz, ps. „Grzegorz”, „Korczyński”[2] (ur. 17 czerwca 1915 w Brzezinach, zm. 22 października 1971 w Algierze[3]) – polski działacz komunistyczny, generał broni Wojska Polskiego, wiceminister bezpieczeństwa publicznego (1946–1948) i obrony narodowej (1965–1971), szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP (1956–1965) – wywiadu wojskowego PRL (1956–1965).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Szczepana i Antoniny. Po śmierci ojca w 1932 przerwał naukę w VII klasie gimnazjum. Pracował jako pracownik fizyczny, goniec, korepetytor i urzędnik. Należał do Organizacji Młodzieży Socjalistycznej „Życie”[4]. Z ostatniej pracy – w szpitalu przy ul. Karowej w Warszawie – został zwolniony po konflikcie z przełożonymi. Na początku 1937 roku wyjechał do Hiszpanii, gdzie brał udział w wojnie domowej, walcząc do 1939 po stronie republikańskiej w XIII Brygadzie im. Jarosława Dąbrowskiego wchodzącej w skład Brygad Międzynarodowych.

W 1940 kierował Centralną Techniką Partyjną, a potem Pomocą Ludową, w polskiej sekcji Partii Komunistycznej we Francji. Redagował też jej organ „Solidarność”. W 1942 kierował dywersją i sabotażem w okręgu paryskim[5].

W sierpniu 1942 przerzucony z Francji do Polski wraz z grupą Dąbrowszczaków przez dowódcę Gwardii Ludowej Bolesława Mołojca. Od 1942 członek PPR i GL. Skierowany przez Dowództwo Główne Gwardii Ludowej na Lubelszczyznę celem utworzenia oddziałów partyzanckich. Dowódca oddziału GL im. Tadeusza Kościuszki działającego na południowej Lubelszczyźnie. Władysław Gomułka w swoich pamiętnikach stwierdzał, że „zdobył sobie sławę najlepszego dowódcy wśród dowódców oddziałów partyzanckich w całym kraju”[6].

14 września 1942 jego oddział zniszczył urządzenia kolejowe w Szastarce, rozbroił policjanta i skonfiskował z kasy pieniądze. Następnego dnia zniszczył urządzenia na stacji w Rzeczycy, a następnie podpalił pociąg wojskowy jadący na wschód (spłonął wówczas transport z silnikami lotniczymi) i rozbił niemiecki samochód na drodze Rzeczyca-Potok, zdobywając broń i amunicję. 24 września stoczył pod Szwedami zwycięską walkę z kompanią niemieckiej żandarmerii (zginęło 10 żandarmów, a 7 zostało rannych; gwardziści stracili 1 zabitego i 1 rannego). 9 października 1942 zniszczył w Trzydniku urząd gminny, pocztę i mleczarnię, uwolnił z aresztu jedną osobę i skonfiskował pieniądze i maszynę do pisania, a następnie, w nocy z 9 na 10 października zaatakował więzienie w Kraśniku i uwolnił kilkudziesięciu więźniów, w tym blisko związanego z oddziałem aktywistę PPR Edwarda Marszałka. 14 października stoczył potyczkę z Niemcami pod Łysakowem. 7 listopada jego oddział rozbił obóz koncentracyjny pod Janiszowem koło Zawichostu, uwalniając 500 więźniów żydowskich i zabijając komendanta obozu Petera Ignora[7]. Między listopadem 1942 a lutym 1943 we wsi Ludmiłówka i jej okolicach w powiecie kraśnickim Grzegorz Korczyński i podlegli mu komunistyczni partyzanci z Gwardii Ludowej zamordowali około 100 Żydów (głównie kobiet i dzieci). Zbrodnia miała charakter rabunkowy[8][9]. Na początku lat 50. wykorzystano ten fakt do aresztowania Grzegorza Korczyńskiego.

 Osobny artykuł: pogrom w Ludmiłówce.

W połowie lutego 1943 oddział Grzegorza Korczyńskiego, przekształcony przez dowództwo Gwardii Ludowej w Grupę Operacyjną im. Tadeusza Kościuszki, wyruszył na Zamojszczyznę, celem podjęcia działań w celu walki z niemieckimi oddziałami pacyfikacyjnymi. Oddział liczył ok. 300 osób[10]. 27 lipca 1943 pod Modliborzycami partyzanci z Grupy Operacyjnej GL „Grzegorza” wciągnęli w zasadzkę kilka niemieckich samochodów osobowych, zabijając kilkunastu Niemców wracających z Lublina z narady prowadzonej przez Hansa Franka, w tym kreishauptmanna Karla Adama i innymi urzędnikami hitlerowskimi z Biłgoraja; samochody spalono[11]. W sierpniu 1943 oddziały pod dowództwem Grzegorza Korczyńskiego wraz z oddziałami radzieckimi zmuszone były, na skutek hitlerowskich działań antypartyzanckich o kryptonimie „Wehrwolf”, opuścić swoje dotychczasowe bazy i przebijać się z Puszczy Solskiej w kierunku Karpat. Po sforsowaniu Sanu doszło do dużej bitwy w rejonie wsi Kończyce i Nowosielec. Dalszy marsz był niemożliwy, gdyż tereny były opanowane przez oddziały ukraińskich nacjonalistów. Grzegorz Korczyński wraz z żołnierzami ponownie forsował San, by udać się w lasy lipskie. We wrześniu 1943 udał się do Warszawy, gdzie został mianowany podpułkownikiem i objął funkcję szefa wydziału operacyjnego Sztabu Głównego Gwardii Ludowej[12]. Od czerwca 1944 był dowódcą obwodu lubelskiego Armii Ludowej. W 1945 dokonywał pacyfikacji wiosek na terenie Lubelszczyzny, uznanych za współpracujące z antykomunistyczną partyzantką.

Od 15 marca 1946 do 5 września 1948 pełnił funkcję pomocnika ministra w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego do spraw operacyjnych (miał nadzór nad pracą Departamentu I, Wydziału I Samodzielnego, Zarządu Informacji, Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Głównego Urzędu Cenzury). W 1947 był zastępcą do spraw bezpieczeństwa dowódcy Grupy Operacyjnej „Wisła” podczas Akcji „Wisła”. W sierpniu 1948 za „chwiejność ideologiczną i pojednawczość wobec odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego” zdegradowany z członka Komitetu Centralnego PPR na zastępcę członka[13].

Aresztowany 21 maja 1950 przez grupę operacyjną Biura Specjalnego MBP i po 4 latach śledztwa oskarżony i skazany w dniu 22 maja 1954 na dożywocie m.in. za mordy na ludności polskiej i żydowskiej. MBP zamierzała także wykorzystać materiał dowodowy, aby skłonić Grzegorza Korczyńskiego do zeznań przeciwko Władysławowi Gomułce. Więziony w latach 1950–1956. 24 grudnia 1954 Sąd Najwyższy zmienił wyrok na 15 lat więzienia. Na wolność wyszedł na fali politycznej „odwilży” w kwietniu 1956. W lipcu tegoż roku ówczesny I sekretarz PZPR Edward Ochab poinformował plenum KC o przywróceniu mu legitymacji partyjnej[14]. Na wniosek Generalnej Prokuratury Sąd Najwyższy postanowieniem z 10 listopada 1956 wznowił postępowanie oraz uchylił wyrok skazujący, uzasadniając uchylenie tym, że śledztwo prowadzone było przez organa BP w sposób tendencyjny, a aresztowanie pod zarzutem szpiegostwa było spowodowane „chęcią wymuszenia od niego zeznań obciążających Władysława Gomułkę”. Podczas śledztwa stosowano wobec Grzegorza Korczyńskiego przymus fizyczny i psychiczny. Postanowieniem Prokuratora Generalnego z dnia 12 stycznia 1957 śledztwo przeciwko niemu umorzono[15].

Od końca grudnia 1956 do lipca 1965 szef Zarządu II Wywiadowczego Sztabu Generalnego WP – wywiadu wojskowego. Wiceminister obrony narodowej w latach 1965–1971. Od 1965 główny inspektor obrony terytorialnej, od 1968 w stopniu generała broni.

Był jedną z niewielu osób, które publicznie, w obecności Władysława Gomułki, pozwalały sobie na polemikę i krytykę jego posunięć. Tłumaczono to ich szczególną zażyłością związaną z postawą Grzegorza Korczyńskiego, który mimo represji w czasach stalinowskich nie wystąpił przeciwko „Wiesławowi”[16].

W wydarzeniach marcowych w 1968 należał do wewnątrzpartyjnego stronnictwa „partyzantów” Mieczysława Moczara. W grudniu 1970 dowodził oddziałami Wojska Polskiego pacyfikującymi demonstracje robotnicze na Wybrzeżu, był jednym z głównych odpowiedzialnych za masakry robotników w czasie tamtych wydarzeń i został za to usunięty z zajmowanych stanowisk, a następnie wysłany jako ambasador do Algierii. Zmarł tam 22 października 1971, według oficjalnej wersji z powodu zatrucia amebą (nieoficjalnie mówiono o samobójstwie, wypadku lub zabójstwie[potrzebny przypis]).

Działacz PPR i PZPR. W latach 1959–1971 członek Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1961–1971 poseł na Sejm PRL III, IV i V kadencji z okręgu Radzyń Podlaski.

Został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B2-tuje-12)[17]. W pogrzebie uczestniczyli m.in. członkowie Biura Politycznego KC PZPR: minister obrony narodowej gen. broni Wojciech Jaruzelski oraz sekretarz KC PZPR Mieczysław Moczar, a także były I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka. W imieniu kierownictwa MON gen. Grzegorza Korczyńskiego pożegnał wiceminister obrony narodowej gen. dyw. Józef Urbanowicz.

Jego brat, Jerzy Kilanowicz, również był działaczem komunistycznym, oficerem GL-AL i funkcjonariuszem UB.

Przebieg służby od 1944[edytuj | edytuj kod]

  • 26 lipca 1944 – komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej w Lublinie.
  • 1 października 1944 – komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej w Warszawie.
  • 4 kwietnia 1945 – szef Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku.
  • 8 czerwca 1945 – oddelegowany do pracy w Rządowej Komisji Walki z Bandytyzmem.
  • 15 marca 1946 – pomocnik ministra bezpieczeństwa publicznego ds. operacyjnych.
  • 6 września 1948 – odwołany z Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i przeniesiony do dyspozycji Departamentu Personalnego Ministerstwa Obrony Narodowej.
  • 17 sierpnia 1949 – przeniesiony do rezerwy.
  • sierpień 1949 – dyrektor administracyjny Centrali Handlowej Przemysłu Drzewnego.
  • 21 maja 1950 – aresztowany.
  • 22 maja 1954 – skazany na dożywocie m.in. za „mordowanie ludności żydowskiej”, także w związku ze sprawą Władysława Gomułki.
  • 24 grudnia 1954 – wyrok dożywocia decyzją Sądu Najwyższego zostaje zamieniony na 15 lat więzienia.
  • 25 kwietnia 1956 – zwolniony z więzienia.
  • 7 listopada 1958 – szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP.
  • 8 lipca 1965 – szef Głównego Inspektoratu Obrony Terytorialnej i jednocześnie wiceminister obrony narodowej.
  • 10 marca 1971 – odwołany.
  • 4 kwietnia 1971 – ambasador nadzwyczajny i pełnomocny PRL w Algierii.
  • 22 października 1971 – zmarł w Algierii w niewyjaśnionych okolicznościach.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Grób Grzegorza Korczyńskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski: Rzecz o dowolności dowodów zbrodni. marzec–kwiecień 2006. s. 95. [dostęp 2020-08-12].
  2. Dla ściślejszej konspiracji, jednym z rozkazów dziennych, zostały zmienione pseudonimy „Grzegorza” i „Orła”. „Grzegorza” na „Korczyński”, „Orła” zaś na „Grzybowski”. Źródło: Edward Gronczewski, Wspomnienia „Przepiórki”, rozdział IV
  3. Korczyński Grzegorz, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-08-12].
  4. Józef Bolesław Gargas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON 1971, s. 150.
  5. Kazimierz Sobczak 1975 ↓, s. 238.
  6. Władysław Gomułka: Pamiętniki t. II, s. 134, BGW 1994, ​ISBN 83-7066-552-7​.
  7. Józef Bolesław Gargas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON 1971, s. 152.
  8. Piotr Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza: droga do władzy (1941–1944). Warszawa: Fronda, 2006, s. 178–182. ISBN 83-60335-75-3.
  9. Marek Jan Chodakiewicz, Piotr Gontarczyk, Leszek Żebrowski: Tajne oblicze GL-AL i PPR: dokumenty. T. 2. Warszawa: „Burchard Edition”, 1997, s. 61–64. ISBN 83-904446-7-4.
  10. Józef Bolesław Gargas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON 1971, s. 153–155.
  11. Jerzy Ślaski: Polska Walcząca t. III, Warszawa 1999, s. 1094.
  12. Józef Bolesław Gargas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON 1971, s. 158–159.
  13. Mirosław Szumiło, Roman Zambrowski 1909–1977, Warszawa: IPN, 2014, s. 243, ISBN 978-83-7629-621-0, OCLC 890410659.
  14. Mirosław Szumiło, Roman Zambrowski 1909–1977, Warszawa: IPN, 2014, s. 346, ISBN 978-83-7629-621-0, OCLC 890410659.
  15. Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2020-08-12].
  16. Franciszek Szlachcic: Gorzki smak władzy, Wydawnictwo Fakt 1990, s. 51.
  17. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 13.
  18. M.P. z 1945 r. nr 44, poz. 109.
  19. M.P. z 1947 r. nr 12, poz. 28.
  20. M.P. z 1946 r. nr 26, poz. 43.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. III, s. 292.
  • M. J. Chodakiewicz, P. Gontarczyk, L. Żebrowski: oprac. Tajne oblicze GL-AL, PPR. Dokumenty, Burchard Edition, t. II, Warszawa 1997.
  • J. B. Garas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Warszawa 1971.
  • J. Ślaski: Polska Walcząca, t. II i III, Warszawa 1999.
  • P. Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941–1944 Warszawa 2003.
  • W. Czyżewski: Barwy życia i walki, część II, Wydawnictwo Projekt, Warszawa 2000.
  • J. Eisler: Grudzień ’70, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995.
  • H. P. Kosk: Generalicja Polska, tom I, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1999.
  • J. Królikowski: Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010.
  • Kazimierz Sobczak: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: 1975.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]