To jest dobry artykuł

HCP EL.200

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
EL.200
Ilustracja
EL.204
Producent Polska H. Cegielski – Poznań
Lata budowy 1937
Układ osi Bo’Bo’
Masa służbowa 62,3 t
Długość ze zderzakami 13 560 mm
Szerokość 2866 mm
Wysokość 4480 mm
Średnica kół 1000 mm
Liczba silników 4
Typ silników trakcyjnych PK601
Moc ciągła 432 kW
Moc godzinna 588 kW
Napięcie zasilania 3 kV DC
Maksymalna siła pociągowa 99,8 kN
Stosunek przekładni 74:21
Prędkość konstrukcyjna 100 km/h
Nacisk osi na szyny 15,6 T
System hamulca Westinghouse
Portal Portal Transport szynowy

EL.200 – seria czterech lokomotyw elektrycznych wyprodukowanych w zakładach H. Cegielskiego w Poznaniu w roku 1937 dla PKP. Wszystkie lokomotywy zostały skierowane do obsługi Warszawskiego Węzła Kolejowego. Trzy egzemplarze zostały zniszczone we wrześniu 1939 roku, czwarty pracował do 1944 roku. Ostatni elektrowóz EL.200 został zezłomowany w 1958 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W 1933 roku otwarto tunel średnicowy w Warszawie, obsługiwany trakcją parową. Mimo użycia wentylatorów oddymiających, zadymienie znacznie ograniczało ruch pociągów przez tunel. W związku z tym, postanowiono poprowadzić tunelem trakcję elektryczną. Z uwagi na ograniczenia przemysłu elektrotechnicznego w Polsce, elektryfikację, dostawę taboru oraz sprzętu elektrycznego zlecono brytyjskiemu English Electric[1].

Lokomotywy serii EL.100 rozpoczęły służbę w Warszawie w grudniu 1936 roku. Pierwsze lokomotywy były przystosowane do prowadzenia pociągów dalekobieżnych, więc do manewrowej pracy w tunelu, zdecydowano się na zastosowanie słabszych lokomotyw elektrycznych[1][2].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Na zlecenie Ministerstwa Komunikacji, zakłady H. Cegielskiego w Poznaniu opracowały projekt, a następnie zbudowały lekkie lokomotywy serii EL.200 pozbawione osprzętu elektrycznego. Zmontowane wstępnie pojazdy o numerach fabrycznych 342 do 345 wysłano do warszawskiej fabryki Lilpop, Rau i Loewenstein, gdzie we współpracy z brytyjskimi specjalistami, zabudowano osprzęt elektryczny. Lokomotywy otrzymały oznaczenie serii od EL.201 do EL.204[3][4].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Pudło[edytuj | edytuj kod]

Nadwozie EL.200 było całkowicie metalowe, spawane z blach stalowych. Urządzenia cięgłowe oraz zderzaki przykręcone były śrubami do ostojnicy, stanowiąc z pudłem całość[2][3]. W celu uzyskania wyższej siły pociągowej oraz zwiększenia stabilności lokomotywę dobalastowano zbrojonymi płytami betonowymi o łącznej masie 6 ton[3]. Pudło opiera się na wózkach na obrotowym sworzniu umieszczonym w środkowej części wózków. Ze względu na budowę pudła i wózków, czopy skrętu wózków przenosiły całą siłę pociągową[2].

Podwozie i wózki[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywa oparta była na dwóch dwuosiowych wózkach z napędem indywidualnym, identycznych z EZT serii E-91. Zestawy kołowe z widłowym prowadzeniem maźnic miały trójstopniowe usprężynowienie, wykorzystujące resory piórowe oraz sprężyny spiralne[2].

Silniki typu PK601 zawieszone w ramach wózka za nos przenosiły moment obrotowy na zestawy kołowe za pomocą walcowej przekładni zębatej o skośnych zębach o przełożeniu 74:21, pozwalającej osiągnąć prędkość maksymalną 100 km/h[2][5]. Lokomotywa została wyposażona w hamulce pneumatyczne produkcji Westinghouse Electric Company[2][3].

Napęd i osprzęt elektryczny[edytuj | edytuj kod]

Napęd stanowiły cztery silniki trakcyjne o łącznej maksymalnej mocy godzinnej wynoszącej 588 kW. Osprzęt elektryczny, konstrukcji English Electric, był konstrukcyjnie identyczny z tym montowanym w pociągach elektrycznych serii E-91. Lokomotywa wyposażona była w przetwornicę prądu stałego 3000/110 V i dwie sprężarki tłokowe zasilające sterowanie elektropneumatyczne i hamulce[2][3]. Według niektórych źródeł, lokomotywa posiadała sterowanie wielokrotne[2].

Lokomotywę EL.204 (numer produkcyjny 345) wyposażono w ogrzewany elektrycznie kocioł parowy, który umożliwiał ogrzewanie wagonów. Był to pierwszy elektrowóz w Europie, który otrzymał parowe ogrzewanie składów pasażerskich[2][3][4].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze w roku 1937, wszystkie cztery lokomotywy skierowano do obsługi pociągów między stacjami Warszawa WschodniaWarszawa Zachodnia, gdzie pracowały do wybuchu II wojny światowej[1].

Podczas niemieckiego nalotu na warszawską infrastrukturę kolejową, mającego miejsce 4 września, doszczętnie zniszczono trzy (EL.201, EL.202 i EL.204) z czterech lokomotyw serii[3]. Po przejęciu przez okupanta, ostatnia lokomotywa została włączona do Generalnej Dyrekcji Kolei Wschodniej i przemianowana na Ostbahn E203. Po przywróceniu przejezdności Warszawskiego Węzła Kolejowego nadal używano jej do obsługi tunelu średnicowego do 1944 roku. Uszkodzona podczas walk w Warszawie, po wojnie nie została naprawiona[4].

Po przekazaniu części do odbudowy EZT serii E51 (przedwojennej serii E-91), wrak EL.203 znajdował się na terenie lokomotywowni Warszawa Grochów do roku 1958, kiedy został zezłomowany[2][4]. Lokomotywa nie otrzymała powojennego oznaczenia PKP[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Grzegorz Molenda. Polska lokomotywa elektryczna z 1937r. - EL.200. „Quest”. 9. QUEST II (pol.). 
  2. a b c d e f g h i j Andrzej Harassek. Co było przed EU06 – elektryczny tabor PKP pochodzenia brytyjskiego. „Technika Transportu Szynowego”. 5/1995, s. 6-11. EMI-PRESS. ISSN 1232-3829 (pol.). 
  3. a b c d e f g Lokomotywy elektryczne serii El200. W: Stanisław Plewako: Elektryfikacja PKP na przełomie wieków XX i XXI: w siedemdziesiątą rocznicę elektryfikacji PKP. Warszawa: Z. P. Poligrafia, 2006, s. 84-85. ISBN 978-83-922944-6-7. (pol.)
  4. a b c d e Tomasz Gałka: EL.200 (ang.). locomotives.com.pl. [dostęp 2013-11-11].
  5. Maciej Dobrowolski. Lokomotywy elektryczne polskich kolei. „Technika Transportu Szynowego”. 3/1999, s. 18-31. EMI-PRESS. ISSN 1232-3829 (pol.).