Hans Kloss

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hans Kloss
Stanisław Kolicki (Moczulski)
J-23, Janek

Hans Kloss (Niemiec) oraz Stanisław Kolicki (Polak; w książkach Stanisław Moczulski), podszywający się pod Hansa Klossa
Postać z Stawki większej niż życie
Ilustracja
Stanisław Mikulski (2007), filmowy i teatralny odtwórca roli wywiadowcy i dywersanta, podszywającego się pod Hansa Klossa,
jak i roli samego Hansa Klossa
Twórca Andrzej Szypulski
Zbigniew Safjan
Grany przez Stanisław Mikulski
Tomasz Kot
Dane biograficzne
Pochodzenie polskie (Kolicki-Moczulski)
niemieckie (Kloss)
Przynależność Wywiad polski i radziecki:

Infiltrował:

Płeć mężczyzna
Data i miejsce urodzenia 17 grudnia 1920 roku ("Janek")
21 marca[1] lub 5 października[2] 1919 (Kloss)
Kościerzyna[3] lub Gdańsk[4] (J-23)
Kłajpeda (Kloss)
Inne informacje
Specjalność oficer wywiadu i kontrwywiadu
Umiejętności poliglota, znajomość judo

Hans Kloss – dwóch fikcyjnych bohaterów serii przedstawień Teatru Telewizji pt. Stawka większa niż życie, serialu telewizyjnego pod tym samym tytułem, serii opowiadań w formie książkowej (zbeletryzowane scenariusze), komiksów z cyklu Kapitan Kloss, gry komputerowej Hans Kloss wydanej przez LK Avalon w 1992 oraz filmu Hans Kloss. Stawka większa niż śmierć. Byli to więziony w ZSRR Niemiec o tym imieniu i nazwisku oraz podszywający się pod niego Polak Stanisław Kolicki[5]/Moczulski[6] ps. Janek i krypt. J-23 - agent wywiadu radzieckiego, a następnie także i polskiego.

W rolę serialową Hansa Klossa wcielił się Stanisław Mikulski, zaś pierwotnie miał nim być Andrzej May[7], natomiast w teatrze miał go początkowo grać Ignacy Gogolewski. Obaj aktorzy zagrali w serialu role epizodyczne. W filmie Hans Kloss. Stawka większa niż śmierć Stanisław Mikulski zagrał rolę dojrzałego Staszka oraz jego sobowtóra Hansa, w rolę młodego agenta J-23 wcielił się Tomasz Kot.

Pochodzenie i charakterystyka postaci[edytuj | edytuj kod]

Figura Hansa Klossa w katowickim Muzeum Hansa Klossa
Fotosy z serialu w Muzeum Hansa Klossa w Katowicach
Samochód VW typ 82 Kübelwagen, jakim często poruszał się Hans Kloss

Twórcami postaci są Andrzej Szypulski i Zbigniew Safjan, ukrywający się pod pseudonimem Andrzej Zbych. Nazwisko Kloss autorzy wybrali z książki telefonicznej Berlina.

Inspiracją dla stworzenia tej postaci był najprawdopodobniej Artur Ritter-Jastrzębski, czemu zaprzeczają scenarzyści, natomiast sam Ritter-Jastrzębski uważał, że historia Klossa jest podobna do jego przeżyć oraz spotkał się ze scenarzystami, po projekcji serialu, opowiadając im o tym.

Według scenariusza pod imieniem i nazwiskiem Hansa Klossa w czasie II wojny światowej działa polski dywersant i wywiadowca Stanisław Kolicki (w książkach Stanisław Moczulski), ur. 17 grudnia 1920 w Kościerzynie, student Politechniki Gdańskiej[8], który został zwerbowany przez wywiad ZSRR z powodu fizycznego podobieństwa do schwytanego i więzionego oficera niemieckiego o takim imieniu i nazwisku. Podszywając się pod Niemca, bohater podejmuje służbę w niemieckim wywiadzie wojskowym (Abwehrze), początkowo jako oberleutnant (porucznik), a po awansie jako hauptmann (kapitan), prowadząc w istocie działalność wywiadowczą i dywersyjną wymierzoną przeciwko III Rzeszy. W kontaktach z macierzystą centralą posługuje się pseudonimem J-23 (sporadycznie również imieniem Janek). W końcowych odcinkach serialu ujawnia się jako oficer polskiego wywiadu.

Prawdziwy Hans Kloss urodził się 5 października[9] (lub 21 marca[10]) 1919 w Kłajpedzie, był synem właściciela ziemskiego Hermanna i Emilii von Wrecker. Bratanek Helmutha, sędziego okręgowego z Królewca[11]. Mieszkał w Gdańsku na Lindenstraße 17 i nie znał języka polskiego z czego był dumny[12].

Pierwowzory szpiega[edytuj | edytuj kod]

Na samym początku spektakle teatralne "Stawka większa niż życie" miały być adaptacją powieści Baron von Goldring Jurija Dold-Mychajłyki, której bohaterem jest kapitan Grigorij Pawłowicz Gonczarenko podszywający się pod hauptmanna Henryka barona von Goldringa. Zmianę narodowości bohatera zaproponował sam Janusz Morgenstern. Odcinek pt. "Café Rose" jest wzorowany na powieściach o Jamesie Bondzie i działalności prawdziwego agenta wywiadu niemieckiego Elyasa Bazny ps. "Cicero"[14].

Broń osobista Hansa Klossa[edytuj | edytuj kod]

Jak podał miesięcznik „Strzał”, w serialu Kloss posługuje się trzema typami pistoletów służbowych: w sześciu odcinkach jest to Walther P38, w czterech – Parabellum (przy czym w dwóch odcinkach nosi ten pistolet w kaburze od Walthera P38), w dwóch ma oba, a w jednym Walthera PPK. W pozostałych odcinkach nie używa broni.

Ponadto, w pierwszym i osiemnastym odcinku, epizodycznie Kloss używa też pistoletu maszynowego MP 40 i granatu, a także niesie karabin Mauser 98k, lecz nie oddaje z niego ani jednego strzału.

Odznaczenia Hansa Klossa[edytuj | edytuj kod]

W odcinku Żelazny Krzyż Kloss za wykrycie rzekomego spisku na życie Hitlera otrzymał Krzyż Żelazny I klasy, aczkolwiek nosił go tylko w odcinku Bez instrukcji. Ponadto posiadał baretki następujących odznaczeń:

Natomiast w filmie Hans Kloss. Stawka większa niż śmierć nosił:

W polskim mundurze J-23 wystąpił tylko w odcinkach "Spotkanie" i "Poszukiwany Gruppenführer Wolf". W obu major nosi Odznaka za dwie rany lub kontuzje, zmieniają się natomiast baretki odznaczeń. W odc. 17 są to Krzyż Walecznych i Medal „Zasłużonym na Polu Chwały”, w odc. 18 zamiast nich nosi kolejno Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk, Order Odrodzenia Polski i Medal za Długoletnią Służbę. Ostatniego z odznaczeń Kolicki nie mógł otrzymać ponieważ przyznawany był on tylko w latach 1938-39 za służbę w WP II RP[15].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

III Rzesza[edytuj | edytuj kod]

  • Wehrmacht Heer Leutnant insignia horizontal.png Leutnant - stopień ten nosi w opowiadaniu pt. "Drugie narodziny" jeszcze przed pierwszą dekonspiracją, której dokonał Hans Stedke
  • Wehrmacht Heer Oberleutnant insignia horizontal.png Oberleutnant - w serialu od 1941; w powieści stopień ten otrzymał w 1942
  • Hauptmann Epaulette.jpg Hauptmann - początek stycznia 1945

Polska[edytuj | edytuj kod]

Komiks o Hansie Klossie[edytuj | edytuj kod]

Wydano 20 zeszytów komiksowych z cyklu Kapitan Kloss (między innymi również w Szwecji i Czechach), rysowanych przez Mieczysława Wiśniewskiego (wydanie pierwsze w latach 1971–1973):

  1. Agent J-23
  2. Wsypa
  3. Ostatnia szansa
  4. Kuzynka Edyta
  5. Ściśle tajne
  6. Hasło
  7. Spotkanie z Ingrid
  8. Café Rosé
  9. Wyrok
  10. Kurierka z Londynu
  11. Partia domina
  12. Noc w szpitalu
  13. Podwójny nelson
  14. Żelazny krzyż
  15. Tajemnica profesora Riedla
  16. Spotkanie na zamku
  17. Akcja „Liść Dębu”
  18. Oblężenie
  19. Gruppenführer Wolf
  20. W ostatniej chwili

Lista odcinków serii komiksowej nie pokrywa się ściśle z serialem Stawka większa niż życie. Zeszytów komiksowych jest więcej niż odcinków serialu (patrz: „Noc w szpitalu”, „Kurierka z Londynu”, „W ostatniej chwili”, „Partia domina”, „Tajemnica prof. Riedla”), inna jest ich kolejność oraz niektóre szczegóły akcji (np. w „Żelaznym Krzyżu” hrabia Edwin Wąsowski ginie w wersji komiksowej, w serialu zostaje uratowany, w zeszycie "Ostatnia Szansa" przeciwnikiem Klossa jest Brunner, a w serialu, postać Brunnera zostaje zastąpiona przez Niemca o nazwisku Lothar).

Z kolei istnieje kilka odcinków serialu, które nie wystąpiły w komiksie („Genialny plan pułkownika Krafta”, „Hotel Exelcior”, „Bez instrukcji”). W obu ostatnich tytułach można się jednak doszukać wątków z komiksów: „Partia domina” oraz „Tajemnica prof. Riedla”.

Ponadto opowieści niesfilmowane znalazły się, oprócz przeniesienia na karty komiksu, także w wydaniu książkowym („Kurierka z Londynu”, „Noc w szpitalu”, „Partia domina”). Znalazły się tu również opowieści, których ani nie sfilmowano, ani nie umieszczono w komiksie: „Podwójna gra”, „Spiskowcy”).

Odcinki komiksów: „Noc w szpitalu”, „Kurierka z Londynu” oraz „Partia domina” nie pojawiają się w serialu, zrealizowano jednak ich odpowiedniki w teatrze TV, także ze Stanisławem Mikulskim w roli Klossa.

Jedyną opowieścią, która występuje tylko w komiksie (brak odpowiednika w serialu, książce oraz teatrze TV), jest „W ostatniej chwili”.

W latach 90. XX wieku twórcy Klossa opublikowali na łamach „Skandali” jeszcze jedną opowieść: „Parszywy listopad”.

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

Łącznie powstało 21 rozdziałów o Klossie. Były one publikowane w różnej kolejności i nie zawsze wszystkie. Autorzy popełnili dużo błędów w określaniu czasu akcji danego opowiadania. Członkowie „Klubu Miłośników Stawki”, współtworzący stronę www.stawkologia.pl, zasugerowali, taką kolejność opowiadań [18]:

  1. „Drugie narodziny” (1941/1942)
  2. „Noc w szpitalu” (wrzesień 1942)
  3. „Kurierka z Londynu” (listopad 1942; Andrzej Zbych „przedstawia” wiesbadeński scyzoryk Klossa)
  4. „Partia domina” (grudzień 1942)
  5. „Wsypa” (wczesna wiosna 1943)
  6. „Ściśle tajne” (maj 1943; Brunner błędnie nosi stopień Sturmbannfuhrera)
  7. „W imieniu Rzeczypospolitej” (między majem- powstanie dywizji „kościuszkowskiej”- a lipcem 1943- drugi zamach na „Café Club”)
  8. "Podwójna gra" (lato 1943; pojawia się Adam- błędnie nazwany Henrykiem- Szmidt)
  9. „Ostatnia szansa” (lato 1943; Adam Szmidt znowu w akcji, pojawia się antykwariat jako punkt kontaktowy)
  10. „Café Rosé” (1943; Kloss odjeżdża z Dworca Głównego w Warszawie)
  11. „Podwójny nelson” (1943; po żniwach, zbliża się jesień, Kloss wspomina pobyt w Warszawie, trasa pociągu wskazuje, że jest to 1943)
  12. „Przedostatni seans” (październik 1943)
  13. „Parszywy listopad” (21 bądź 24 listopad najprawdopodobniej 1943; Kloss z powrotem w Warszawie) [19]
  14. „Żelazny Krzyż” (zima 1943)
  15. „Hasło” (wczesna wiosna 1944)
  16. „Spiskowcy” (początek lipca 1944; Kloss błędnie jest kapitanem)
  17. „Kuzynka Edyta” (sylwester 1944/1945)
  18. „Akcja Liść dębu” (luty 1945; trwają walki o Wał Pomorski)
  19. „Oblężenie” (18 marca 1945)
  20. „Spotkanie na zamku” (16 kwietnia 1945)
  21. „Poszukiwany Gruppenführer Wolf” (pierwsze dni maja 1945)
  22. "Malavita" (lata siedemdziesiąte XX wieku) [20]

Muzeum Hansa Klossa[edytuj | edytuj kod]

Rekwizyty z serialu w katowickim muzeum Hansa Klossa

Muzeum poświęcone Klossowi otwarto 1 marca 2009 w Katowicach. Znajdowały się w nim figury woskowe Klossa i Brunnera, eksponaty pochodzące z planu filmowego, fotosy, komiksy i inne. Wyświetlane były 10-minutowe fragmenty filmów z superagentem. Częścią Muzeum była kawiarnia „Café Ingrid” z wyposażeniem z czasów II wojny światowej.

Głównym zadaniem placówki była prezentacja kulturowego fenomenu, którym jest trwała i nieprzemijająca popularność serialu, ponadto miało ono ambicje stać się ośrodkiem kultury, w którym odbywały się spotkania fanów serialu z jego twórcami oraz ludźmi kultury.

Z powodu powstania projektu nowelizacji ustawy o muzeach, której przepisy zakazywałyby używania nazwy „muzeum” przez placówki komercyjne[21], założyciel muzeum podjął decyzję o zamknięciu placówki wraz z końcem 2009. Dodatkowym powodem tej decyzji było pojawienie się zarzutów o rzekome zapędy germanizacyjne tego przedsięwzięcia.

Nawiązania w kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

Postać Hansa Klossa stała się w Polsce, zwłaszcza od lat 70. XX wieku, tzw. ikoną pop-kultury. Stał się bohaterem książek, piosenek (np. Telewizja Brygady Kryzys, czy Ballada o bohaterze zespołu Dzieci Kapitana Klossa), dowcipów, a cytaty (oraz rzekome cytaty) z serialu funkcjonują do dziś w mowie potocznej. Postać Klossa zagrał zarówno w spektaklach, jak i w serialu Stanisław Mikulski. Twarz Stanisława Mikulskiego wykorzystano również w komiksie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Teatr telewizji
  2. Powieść
  3. Serial i powieść
  4. Teatr telewizji
  5. Serial telewizyjny
  6. Powieść i komiksy
  7. Andrzej May w bazie Filmweb.
  8. Spektakl pt. "Okrążenie"
  9. Opowiadanie pt. "Drugie narodziny"
  10. Spektakl pt. "Kryptonim Edyta"
  11. Andrzej Zbych: "Stawka większa niż życie". Tom I, rozdział 1 "Drugie narodziny".
  12. Spektakl teatralny pt. "W pułapce"
  13. http://www.ciekawemazury.pl/info.htm#3647/pl/i/lesny_zakatek_-_pomnik_oficera_nkwd_mereckiego,_jednego_z_dwoch_pierwowzorow_postaci_hansa_klossa
  14. Hans Kloss istniał naprawdę? Jego pierwowzór mógł być AK-owcem, który dla dobra sprawy "został" niemieckim generałem | naTemat.pl, natemat.pl [dostęp 2018-09-03] (pol.).
  15. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Prezydent / Kompetencje / Ordery i odznaczenia / Odznaczenia / Medal za Długoletnią Służbę, www.prezydent.pl [dostęp 2018-09-03] (pol.).
  16. Kapitanem Wojska Polskiego Staszek jest nazywany w spektaklu pt. "Okrążenie"; w odcinku pt. "Oblężenie" wzorowanym na nim jest natomiast majorem
  17. W serialu po raz pierwszy tytułowany wg tego stopnia jest w odcinku pt. "Oblężenie"
  18. stawkologia.pl
  19. Opowiadanie było publikowane tylko raz, w latach 90 na łamach "Skandali"
  20. Opowiadanie było publikowane tylko raz, w latach 70 na łamach "Trybuny Robotniczej"
  21. PAP: "Interia.pl": Kloss nie do muzeum. 2009.11.18. [dostęp 2012-01-13].
  22. Hans Kloss - Atari/C64. ppa.pl. [dostęp 2011-07-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]