Hans Swarowsky

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hans Josef Leopold Swarowsky
Ilustracja
Hans Swarowsky w czasie
kursu dyrygenckiego w Ossiach
(Carinthian Summer Music Festival 1972)
Data i miejsce urodzenia 16 września 1899
Budapeszt
Data i miejsce śmierci 10 września 1975
Salzburg
Gatunki muzyka poważna
Zawód dyrygent
Aktywność 1925–1975

Hans Swarowsky (ur. 16 września 1899 w Budapeszcie, zm. 10 września 1975 w Salzburgu) – urodzony na Węgrzech austriacki dyrygent, pedagog, pisarz i tłumacz, uczeń Felixa Weingartnera i Richarda Straussa, profesor Konserwatorium Wiedeńskiego, dyrygent Opery Wiedeńskiej, Królewskiej Szkockiej OrkiestryNarodowej w Glasgow i wielu innych[1][2][3], podkreślający znaczenie tempa – konieczność „zachowania kształtu” utworu muzycznego (Wahrung der Gestalt[4][5]).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i studia[edytuj | edytuj kod]

Hans Swarowsky był pozamałżeńskim dzieckiem wiedeńskiej aktorki Leopoldine Swarowsky (1881–1970), urodzonym w czasie jej kilkumiesięcznego pobytu w Bukareszcie (informacje o biologicznym ojcu są niejasne). Został uznany za syna przez Josefa Kranza (1862–1934), wiedeńskiego adwokata, bankiera, bogatego przemysłowca i kolekcjonera sztuki (Żyda)[6].

Hans pobierał w dzieciństwie prywatne lekcje gry na fortepianie, a w latach 1919–1921 studiował historię sztuki i filozofię na Uniwersytecie Wiedeńskim. Lekcji teorii muzyki udzielał mu w 1920 roku Arnold Schönberg, a w kilku następnych latach Anton Webern, z którym się zaprzyjaźnił[6].

Działalność zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Mając 26 lat został kapelmistrzem w wiedeńskiej Volksoper (1925), a w następnych latach[6]:

  • 1927 – trzecim kapelmistrzem Staatstheater w Stuttgarcie
  • 1932 – dyrektorem muzycznym Reußischen Theater w Gera
  • 1934 – pierwszym kapelmistrzem w Staatsoper und Philharmonie w Hamburgu, gdzie spotkał Richarda Straussa (późniejszego przyjaciela)
  • 1935 – pierwszym kapelmistrzem w berlińskiej Operze Państwowej (mianowanie przez Clemensa Kraussa)

Od 1936 roku, jako „osoba niepożądana” przez III Rzeszę (zob. ustawy norymberskie), został pierwszym kapelmistrzem w Opernhaus w Zurychu (1937–1940). Utrzymywał kontakty z Richardem Straussem i Clemensem Kraussem (od 1936 w Münchner Staatsoper), współpracując m.in. w tworzeniu libretta opery Capriccio; zaproponował m.in. sonet Pierre’a de Ronsarda (Kein Andres, das mir so im Herzen loht), który stał się centralnym punktem libretta) [6]. Mimo zakazu wrócił do Rzeszy w 1940 roku, gdzie przebywał do 1944 roku bez oficjalnego zatrudnienia (był m.in. asystentem Kraussa na kursach reżyserskich w Salzburgu i Poczdamie, recenzentem i wykładowcą). W 1943 roku został głównym dramaturgiem i dyrektorem dramaturgii muzycznej Salzburger Musik- und Theatersommers (zob. Festiwal w Salzburgu)[a].

W latach 1944–1945 Hans Swarowsky kierował Filharmonią Krakowską („Filharmonia Generalnego Gubernatorstwa”, zob. historia Filharmonii im. Karola Szymanowskiego w Krakowie)[6], a po wojnie:

  • 1945–1947 – Vienna Symphony Orchestra
  • 1947–1950 – Opernhaus Graz
  • 1957–1959 – Scottish National Orchestra

W 1959 roku Herbert von Karajan powierzył mu stanowisko stałego dyrygenta Opery Wiedeńskiej[3].

Upamiętnienie muzyków odznaczonych Medalem Mozarta[7]
Wiedeń, Singerstraße 7[7]
Grób Doris i Hansa Swarowsky na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu

Przez wiele lat Hans Swarowsky był profesorem dyrygentury w Vienna Music Academy. Prowadził też festiwale muzyczne w Austrii, kursy mistrzowskie w Brukseli (1958), Nicei (1960–1966), USA (1967) i Brazylii (1968), letnie kursy w Ossiach (Karyntia, festiwale Carinthischen Sommer[8] 1971–1974) i w Wiedniu (1974)[6]. Jest autorem wielu artykułów na temat kompozytorów oraz zagadnień związanych z interpretacją ich dzieł, tłumaczył libretta, projektował programy radiowe i telewizyjne, recenzował wydawnictwa muzyczne[6][3]. Zbiór pism, zatytułowany „Wahrung der Gestalt” został wydany w 1979 roku pod redakcją jednego z uczniów, Manfreda Hussa (Universal Edition Wien)[4]. Książka została opublikowana również w języku hiszpańskim i angielskim (wyd. Real Musical Madrid 1989, Toccata Press 2016)[5].

Uczniowie[edytuj | edytuj kod]

W latach 1947–1975 Hans Swarowsky wyszkolił ponad 500 dyrygentów oraz instrumentalistów orkiestrowych[6]. Jego uczniami byli m.in. Claudio Abbado, Zubin Mehta, Giuseppe Sinopoli, Paul Angerer, Miltiades Caridis, Gabriel Chmura, Jacques Delacote, Bryan Fairfax, Adam Fischer , Ivan Fischer, Gianluigi Gelmetti, Theodor Guschlbauer, Mariss Jansons, Jesus Lopez-Cobos, Albert Rosen, Peter Schneider, Mario Venzago, Bruno Weil i Hans Zanotelli[6][3].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W uznaniu zasług dla nauki i sztuki otrzymał m.in.[6]:

  • A Österr. Ehrenkreuz f. Wiss. u. Kunst, 1960
  • Gr. Ehrenpalette d. Österr. Rundfunks, 1965
  • Gr. Ehrenzeichen f. Verdienste um d. Rep. Österr.
  • Mozart-Medaille d. Mozartgde., 1968
  • Ehrenmitgl. d. Franz Schmidt-Gde., 1969
  • Ehrenmedaille d. Stadt Wien, 1970,
  • Österr. Ehrenzeichen f. Wiss. u. Kunst, 1974
  • Ehrenring d. Stadt Wien; Goldmedaille d. Internat. Gustav-Mahler-Ges., 1974

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Hans Swarowsky był żonaty trzykrotnie. Z pierwszą żoną, Julią Lassky (psycholog), miał syna Antona (1923/1924), małżeństwo z Marią Gerlach, tancerką baletową (Stuttgart 1927?), było bezdzietne. Z małżeństwa z Doris (krytyk), zawartego w Graz (ok. 1930) miał dwie córki[6] (Daniela i Gloria[2]).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Richard Strauss, Clemens Krauss i Herbert von Karajan znaleźli się w 1944 roku na Gottbegnadeten-Liste („lista obdarzonych łaską Bożą”).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Reinhard Kapp, Markus Grassl: Forschungsprojekt Hans Swarowsky (niem.). Institut für Musikwissenschaft und Interpretationsforschung (IMI). [dostęp 2019-06-08].
  2. a b Hans Swarowsky (biography, contributions, personal-archive, concert-archive…) (ang.). W: Materiały „Hans Swarowsky Akademie” (założonej w celu badania i promowania dzieł Hansa Swarowsky'ego) [on-line]. Hans Swarowsky Akademie. [dostęp 2019-06-08].
  3. a b c d Christopher Howell: 8. Hans Swarowsky (1899-1975) (ang.). W: MusicWeb International, Forgotten Artists - An occasional series [on-line]. MusicWeb. [dostęp 2019-06-08].
  4. a b Hans Swarowsky, red. Manfred Huss: Wahrung der Gestalt: Schriften über Werk u. Wiedergabe, Stil u. Interpretation in d. Musik. Univ.-Ed., 1979, s. ss 303. ISBN 3-7024-0138-5.
  5. a b Manfred Huss: Wahrung der Gestalt (ang.). W: Strona internetowa redaktora zbioru [on-line]. Manfred Huss. [dostęp 2019-06-10].
  6. a b c d e f g h i j k Erika Horvath: Swarowsky, Hans (Johann) Josef Leopold (niem.). W: Deutsche Biographie [on-line]. [dostęp 2019-06-09].
  7. a b Hedwig Abraham: Mozartgemeinde Wien; Träger der Mozart-Medaille; 1010, Singerstraße 7 (niem.). W: Kunst und Kultur in Wien [on-line]. [dostęp 2019-06-10].
  8. Carinthian Summer Music Festival (niem.). W: Strona internetowa festiwalu [on-line]. [dostęp 2019-06-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]