Henry Wirz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Henry Wirz
ilustracja
Kapitan (CSA) Kapitan (CSA)
Data i miejsce urodzenia 25 listopada 1823
Zurych
Data i miejsce śmierci 10 listopada 1865
Waszyngton
Przebieg służby
Lata służby 1861–65 (CSA)
Siły zbrojne Seal of the Confederate States of America.svg Armia Konfederacji
Stanowiska Komendant obozu jeńców
Główne wojny i bitwy Wojna secesyjna

Heinrich Hartmann Wirz[1] lepiej znany jako Henry Wirz (ur. 25 listopada 1823, zm. 10 listopada 1865) był jednym z dwóch oficerów Armii Konfederacji sądzonych i skazanych na karę śmierci po zakończeniu wojny secesyjnej za zbrodnie wojenne, jakich miał się dopuścić pełniąc obowiązki komendanta obozu jenieckiego "Camp Sumter" w pobliżu Andersonville, w stanie Georgia.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Wirz urodził się w Zurychu w Szwajcarii, tam też studiował medycynę na miejscowym uniwersytecie, nie wiadomo jednak, czy otrzymał dyplom ukończenia uczelni. Wirz, podobnie jak wielu innych mieszkańców państw niemieckich, którzy uciekali z Europy w obawie przed prześladowaniami po stłumieniu zrywów rewolucyjnych roku 1848, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych w 1849. Przed rewolucją praktykował krótko jako lekarz, w 1845 ożenił się i miał dwoje dzieci, lecz nagle został na krótko aresztowany z nieznanych przyczyn[2] i postanowił uciec.

Po przybyciu do USA zaczął praktykować jako lekarz w Kentucky, gdzie pojął za żonę wdowę o nazwisku Wolfe. W jakiś czas później, wraz z jej dwiema córkami przenieśli się do Luizjany. W roku 1855 nowa żona urodziła mu córkę ochrzczoną imieniem Cora. Do roku 1861 Wirz świetnie radził sobie jako lekarz[3].

W latach wojny[edytuj | edytuj kod]

Gdy w roku 1861 wybuchła wojna secesyjna, Wirz wstąpił, jako szeregowy, do kompanii 'A' 4. batalionu Ochotniczego Pułku Luizjany Armii Konfederackiej. Krążyły pogłoski, że brał udział w bitwie pod Seven Pines w maju 1862 roku, w czasie której miał zostać trafiony pociskiem typu Minié, co spowodowało trwały niedowład prawej ręki. Nie istnieją żadne oficjalne dane potwierdzające jego udział w tej bitwie, ani w żadnych innych działaniach militarnych przed objęciem przezeń funkcji komendanta Andersonville[3]. Wirz miał natomiast rzekomo służyć jako strażnik w obozie jenieckim w Alabamie, po czym zostać przeniesiony do Richmond (Wirginia) z podobnymi zadaniami. Z powodu swej ułomności został przydzielony do sztabu generała Johna Windera, który był przełożonym konfederackich obozów dla jeńców wojennych[3].

W lutym 1864 roku Konfederaci założyli duży zbiorczy obóz jeniecki "Camp Sumter" w pobliżu niewielkiej stacji kolejowej Anderson (tak się wówczas to miejsce nazywało) w Georgii, gdzie przetrzymywano znaczną liczbę wziętych do niewoli żołnierzy Unii. W marcu Wirz objął komendę nad tym obozem i pozostawał na tym stanowisku przez ponad rok[3].

Mimo, że początkowo planowano budowę drewnianych baraków, Konfederaci zdecydowali się przetrzymywać swych jeńców na otwartym, otoczonym drewnianą palisadą, terenie o powierzchni 6,7 hektarów, co było pomyślane jako tymczasowe miejsce zatrzymania do chwili wymiany jeńców z Armią Unii. Jeńcy sami nadali obozowi nazwę Andersonville. Jeńcy cierpieli na brak żywności i lekarstw. Obóz był przeludniony, warunki sanitarne fatalne, czemu towarzyszył brak wody pitnej. W swym szczytowym okresie w sierpniu 1864 roku w obozie znajdowało się około 32 000 jeńców, co czyniło zeń piąte co do wielkości "miasto" Skonfederowanych Stanów Ameryki. Śmiertelność z powodu wygłodzenia i chorób sięgała miesięcznie 3000. W czasie 14 miesięcy istnienia obozu przewinęło się przezeń 45 000 jeńców, z czego 13 000 (28%) zmarło.

Proces i egzekucja[edytuj | edytuj kod]

Henry Wirz na szafocie (2L) tuż przed egzekucją

Wirz został aresztowany w maju 1865 roku przez wydzielony oddział kawalerii i przewieziony koleją do Waszyngtonu, gdzie władze federalne zamierzały postawić go przed sądem z oskarżenia o nastawanie na życie żołnierzy Unii[3].

W lipcu 1865, rozpoczął się proces w budynku Kapitolu; proces ten trwał dwa miesiące, przez cały ten czas obecny był na tytułowych stronach gazet w Stanach Zjednoczonych. Sąd wysłuchał zeznań byłych jeńców, byłych oficerów armii konfederatów, a nawet mieszkańców pobliskich miejscowości. W rezultacie, w początku listopada, sąd uznał Wirza winnym jedenastu z trzynastu punktów oskarżenia i skazał go na karę śmierci[4].

Proces był sprawą precedensową, na którą sądownictwo amerykańskie powoływało się podczas procesów o zbrodnie wojenne po obu wojnach światowych. Ustalono, że żołnierz żadnej z walczących stron nie może tłumaczyć swych postępków "wypełnianiem rozkazów", szczególnie gdy rozkazy te stoją w sprzeczności z prawami człowieka i prawami wojny.

W liście do prezydenta Andrew Johnsona Wirz prosił o łaskę, ale list nie doczekał się odpowiedzi. Wirza powieszono w Waszyngtonie, w miejscu gdzie dziś wznosi się budynek Sądu Najwyższego. Został pochowany na cmentarzu Mount Olivet.

Henry Wirz był jednym z dwóch żołnierzy Konfederacji sądzonych i skazanych za zbrodnie wojenne w czasie wojny secesyjnej; drugim był konfederacki partyzant Champ Ferguson. Wyrok skazujący Wirtza na śmierć do dnia dzisiejszego pozostaje kwestią sporną[styl do poprawy][5][6].

Mieszkiańcy Andersonville rokrocznie organizują marsze dla upamiętnienia Wirza[7].

Wirz w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Proces Wirza został przypomniany w roku 1970 w filmie telewizyjnym "The Andersonville Trial", w reżyserii George'a C. Scotta, który wykorzystał sztukę Saulta Levitta graną na Broadwayu. W rolach głównych wystąpili Richard Basehart jako Wirz i William Shatner jako oskarżyciel publiczny, podpułkownik Norton Chipman.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Heinrich Hartmann Wirz
  2. Andersonville Prison
  3. a b c d e Henry Wirz
  4. McPherson: Battle Cry of Freedom, s.797
  5. [http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/Wirz/Wirz.htm Trial Home Page
  6. McPherson: Battle Cry of Freedom, s.802]
  7. Horwitz, Tony, Confederates in the Attic

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Norton P. Chipman: The Tragedy of Andersonville: Trial of Captain Henry Wirz, the Prison Keeper, Sacramento, 1911
  • Ovid Futch: History of Andersonville Prison, University of Florida Press, 1968
  • Chester G Hearn, Civil War Commanders: from Fort Sumter to Appomattox Court House, Rick Sapp, Steven Smith, New York: Metro Books, 2008, ISBN 978-1-4351-0396-2, OCLC 291048275.
  • James M McPherson, Battle Cry of Freedom: the Civil War Era, New York: Oxford University Press, 1988, ISBN 0-19-503863-0, OCLC 15550774.
  • Łukasz Niewiński, Obozy jenieckie w wojnie secesyjnej 1861-1865, Warszawa: Attyka, 2012, ISBN 978-83-89487-65-0, ISBN 978-83-87881-42-9, OCLC 805294933.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]