Henryk Kłoczkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Henryk Kłoczkowski
marynarz marynarz
Data i miejsce urodzenia 26 października 1902
Sankt Petersburg
Data i miejsce śmierci 1 października 1962
Portsmouth
Przebieg służby
Jednostki dowódca okrętu ORP "Orzeł"
dowódca okrętu ORP „Żbik”
Stanowiska dowódca ORP „Orzeł”
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa

Henryk Kłoczkowski (ur. 26 października 1902, zm. 1 października 1962) – komandor podporucznik Marynarki Wojennej II RP, oficer pokładowy okrętów podwodnych. Podczas kampanii wrześniowej dowodził ORP „Orzeł”. Oskarżony o dezercję w roku 1942, został zdegradowany do stopnia marynarza.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Henryk Wincenty Kłoczkowski urodził się 26 października 1902 roku w Sankt Petersburgu. Był synem Eugeniusza i Bronisławy z Kalinowskich, bratankiem kontradmirała Wacława Kłoczkowskiego, w latach 1922–1925 zastępcy szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej. Podczas I wojny światowej wstąpił do Szkoły Kadetów Morskich w Petersburgu, lecz po rozwiązaniu uczelni przez władze bolszewickie nie mógł jej ukończyć.

W roku 1920, podczas wojny polsko-bolszewickiej, został wcielony do Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej. Początkowo na okrętach rzecznych brał udział w walkach na Dnieprze, następnie został przeniesiony do Batalionu Morskiego.

Od 12 lutego 1921 roku uczył się w Wielkopolskiej Szkole Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy. 9 września 1922 roku został mianowany podporucznikiem ze starszeństwem z 1 sierpnia 1922 roku w korpusie oficerów piechoty i przydzielony do 78 pułku piechoty w Baranowiczach[1]. Od 15 września 1922 roku kontynuował naukę w Szkole Oficerskiej Marynarki Wojennej w Toruniu. 1 października 1924 roku awansował na porucznika marynarki ze starszeństwem z 1 maja 1924 roku i 2. lokatą w korpusie oficerów MW, Korpus Morski[2].

Po ukończeniu szkoły oficerskiej był 1. oficerem na monitorze rzecznym ORP „Horodyszcze”. 28 lutego 1927 roku ukończył francuską Szkołę Oficerów Broni Podwodnej (franc. Ecole des Officiers Torpilleurs), a 30 czerwca 1927 roku Szkołę Podwodnego Pływania (franc. Ecole de Navigation Sous-Marine) w Tulonie. W tym samym roku, po powrocie do kraju, został wykładowcą Szkoły Specjalistów Morskich w Świeciu. Od roku 1930 brał czynny udział w budowie okrętu podwodnego ORP „Wilk” i był na nim oficerem broni podwodnej w pierwszej załodze. W latach 1932–1938 był zaokrętowany na ORP „Żbik”. Pełnił kolejno służbę oficera nawigatora, zastępcy dowódcy i dowódcy okrętu. Od 1935 roku wykładał na Kursach Oficerów Podwodnego Pływania. W 1936 roku ukończył Oficerski Kurs Taktyczny.

Uczestniczył w budowie ORP „Orzeł” w Holandii. Wówczas stał się bohaterem skandalu z udziałem prostytutki. Z tego powodu w późniejszych latach sugerowano, że mógł zostać z tego powodu zwerbowany przez wywiad któregoś z wrogich państw. Po ukończeniu okrętu został jego pierwszym dowódcą w lutym 1939 roku[3].

Niejasne jest zachowanie Kłoczkowskiego w czasie kampanii wrześniowej. Noc z 31 sierpnia na 1 września 1939 roku część oficerów okrętu spędziła na lądzie, również Kłoczkowski, ale był to wynik braku precyzyjnych rozkazów od dowództwa Marynarki Wojennej[3]. Niemniej jednak brak dowódcy i części załogi uniemożliwił natychmiastowe opuszczenie Gdyni. W dodatku, gdy się to w końcu udało, „Orzeł” – jako jedyny z pięciu okrętów podwodnych – do wyznaczonego sektora dotarł w położeniu nawodnym[4]. Od pierwszych dni wojny Kłoczkowski skarżył się na bóle brzucha i zatrucie, przestał jeść, a nocami mówił niezrozumiale i wychodził na pokład[3].

3 września na skutek rozkazu z Helu o podejściu w okolice Westerplatte skierował okręt do Zatoki Gdańskiej[3]. W następstwie ORP „Orzeł” wszedł w pole minowe postawione przez ORP „Wilka”. Nie widząc możliwości wykonania rozkazu oraz wskutek ataku przeprowadzonego przez okręty Kriegsmarine, skierował okręt na północ.

ORP „Orzeł” przeszedł w rejon Gotlandii, gdzie nie toczyły się walki i nie znajdowały się żadne inne jednostki. W tym okresie objawy chorobowe Kłoczkowskiego nasiliły się znacząco. Już wówczas część załogi uważała je za symulowane. Z powodu choroby lub jej symulacji dalsze dowodzenie okrętem stawało się niewykonalne[3].

Po wynurzeniu dnia 5 września Henryk Kłoczkowski nawiązał łączność z dowództwem Marynarki Wojennej i uzyskał zgodę przejścia na szlaki komunikacyjne między Prusami a resztą terytorium III Rzeszy w celu dokonania napraw okrętu oraz podjęcia dalszej walki. W tym dniu z pokładu ORP „Orzeł” Kłoczkowski wysłał telegram do Dowództwa Floty na Helu z informacją o swoim stanie zdrowia.

Zgodnie z zaleceniami Kierownictwa Marynarki Wojennej okręt miał skierować się na Hel celem wymiany dowódcy, a jeśli byłoby to niemożliwe, Kłoczkowski miał opuścić okręt w neutralnym porcie. Część oficerów proponowała mu zejście na Gotlandię, ale Kłoczkowski skierował okręt do Tallinna w Estonii[3].

„Orzeł” wszedł na redę portu w Tallinnie 14 września 1939 roku przed północą pod pretekstem naprawy dużej usterki[3]. Ze stojącego na redzie portu okrętu Kłoczkowski motorówką[3], w obecności porucznika Mariana Mokrskiego, został przewieziony do Dowództwa Floty Estonii, a potem do szpitala. Porucznik Mokrski wrócił na ORP „Orzeł” rankiem następnego dnia.

W ciągu dnia, po dwóch godzinach, stosowna komisja dokonała oględzin okrętu i nie stwierdziła żadnej usterki. Wkrótce potem okręt został przez Estończyków internowany i przeciągnięty do nabrzeża, ponieważ Estonia wypowiedziała rok wcześniej prawo azylu dla okrętów wojennych i zapowiedziała internowanie okrętów walczących państw, o czym polska kadra oficerska zdawała się nie wiedzieć[3].

18 września udało się załodze pod dowództwem kapitana marynarki Jana Grudzińskiego wyjść z portu przy cichej zgodzie Estończyków. Następnie okręt do 7 października patrolował Bałtyk, po czym przedarł się przez Morze Północne do Wielkiej Brytanii, gdzie zjawił się 14 października[3].

Po wyjściu ze szpitala Kłoczkowski nie został aresztowany, ponieważ pod przysięgą zobowiązał się nie opuszczać Estonii[3]. Zamieszkał w Tartu, skąd w lipcu 1940 roku pisał do polskiej ambasady w Tallinnie z prośbami o pomoc w ucieczce lub zorganizowaniu siatki wywiadowczej działającej na rzecz aliantów w Estonii. Prośby pozostawiono bez echa na skutek telegramu admirała Jerzego Świrskiego, w którym nakazywał uniemożliwić wszelkie próby wydostania się z Estonii komandora Kłoczkowskiego.

Po zajęciu Estonii przez Armię Czerwoną w 1940 roku Kłoczkowski został aresztowany i wywieziony do Moskwy, a następnie osadzony w Kozielsku. Z okresu pobytu w obozie pochodzą sprzeczne relacje na temat jego postawy. Według części z nich demonstrował sympatie prosowieckie, jednakże w zeznaniach innych świadków przypisywano mu przejawiane przed wojną sympatie proniemieckie[3].

Wrócił do służby na skutek amnestii i utworzenia Armii Polskiej na Wschodzie. Po krótkim pobycie w armii gen. Andersa na początku roku 1942 został wysłany do Wielkiej Brytanii[3]. Tam został w ciągu trzech dni postawiony przed Polskim Sądem Morskim w Londynie.

W procesie zarzucono Kłoczkowskiemu drugorzędne przewinienia, jednocześnie tuszując te najcięższe. Prowadzony od 16 do 20 czerwca 1942 roku proces opierał się głównie na spisanej w październiku 1939 roku relacji nieżyjących już wówczas oficerów jego okrętu, pominięto natomiast zeznania większości członków załogi, którzy nie zginęli z okrętem w 1940 roku. Sam Kłoczkowski i jego adwokat nie zostali dopuszczeni do akt. Po nieuczciwym procesie sąd skazał go za niedochowanie wierności żołnierskiej na degradację do stopnia marynarza, usunięcie z wojska i cztery lata pozbawienia wolności, ale Kłoczkowski kary więzienia nie odbył z powodu zawieszenia ich wykonywania do czasu zakończenia wojny[3].

Kłoczkowski przez kolejne lata podejmował wiele prób rewizji wyroku, ale zbierane przez niego dowody nie miały wartości. Jednocześnie pływał jako drugi oficer na statku SS „Narocz”, a następnie na jednostce typu Liberty odbył 9 tur w konwojach przez Atlantyk w amerykańskiej flocie handlowej[3].

Po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. W początkowym okresie za pieniądze zarobione na statku prowadził małą farmę, a następnie – po zatrudnieniu jako specjalista budowy okrętów podwodnych w stoczni[3] – przeniósł się z rodziną do Portsmouth, gdzie zmarł 1 października 1962 roku.

W 2006 roku akta procesowe trafiły do Polski, podjęto wówczas próbę rehabilitacji Kłoczkowskiego[3].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

  • podporucznik – 9 września 1922 roku ze starszeństwem z dniem 1 sierpnia 1922 roku i 106. lokatą w korpusie oficerów piechoty
  • porucznik marynarki – 1 października 1924 roku ze starszeństwem z dniem 1 maja 1924 roku i 2. lokatą w korpusie oficerów MW, Korpus Morski
  • kapitan marynarki – 29 stycznia 1932 roku ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1932 roku i 4. lokatą w korpusie oficerów MW, Korpus Morski
  • komandor podporucznik – 1936 rok

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 16 września 1922 r., Nr 33, s. 716.
  2. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 8 października 1924 r., Nr 105, s. 579.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q Marek Błuś, Marek Wąs. Tajemnica dowódcy „Orła”. „Ale historia”. 11/2014 (113), s. 8–10, 2014-03-17. Agora SA (pol.). 
  4. Borowiak 1998 ↓, s. 44.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mariusz Borowiak. Tajemnica komandora Kłoczkowskiego. „Morze”. 9 (767), s. 44, wrzesień 1998. Warszawa: Tigor S.A.. ISSN 0137-2823. 
  • Julian Czerwiński, Małgorzata Czerwińska, Maria Babnis, Alfons Jankowski, Jan Sawicki: Kadry Morskie Rzeczypospolitej, tom II: Polska Marynarka Wojenna. Część I. Korpus oficerów 1918-1947. Gdynia: Wyższa Szkoła Morska, 1996. ISBN 83-86703-50-4.
  • Kłoczkowski Henryk – Karta Ewidencyjna, Kierownictwo Marynarki Wojennej