Horná Lehota

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Horná Lehota
Ilustracja
Renesansowy kasztel
Państwo  Słowacja
Kraj żyliński
Powiat Dolný Kubín
Starosta Jozef Mikuláš[1]
Powierzchnia 15,337[2] km²
Wysokość 534 m n.p.m.
Populacja (2016-12-31)
• liczba ludności
• gęstość

552[3]
35,99 os./km²
Nr kierunkowy 043
Kod pocztowy 027 41 (poczta: Oravský Podzámok)
Tablice rejestracyjne DK
Położenie na mapie kraju żylińskiego
Mapa konturowa kraju żylińskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Horná Lehota”
Położenie na mapie Słowacji
Mapa konturowa Słowacji, u góry znajduje się punkt z opisem „Horná Lehota”
Ziemia49°15′17″N 19°24′17″E/49,254722 19,404722
Strona internetowa

Horná Lehota (węg. Felsölehota, od 1899 Felsővágásra) – wieś na północy Słowacji, w powiecie Dolny Kubin, w historycznym rejonie Orawa.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest nad rzeką Orawą, na Pogórzu Orawskiem (Oravská vrchovina)[4]. Przez miejscowość biegnie droga krajowa nr 59[5].

Zarys historii[edytuj | edytuj kod]

Obecna wioska swój początek ma w osadzie Lehota, która istniała na tym terenie prawdopodobnie w XIV wieku (obecnie jej część – Dolna Lehota, jest przysiółkiem Orawskiego Podzamcza). Jej mieszkańcy pełnili różne funkcje służebne w Zamku Orawskim.

W 1420[6][7] pojawia się pierwsza wzmianka pisemna o Lehocie (słowo lehota pochodzi od ulg w terminowych daninach), która wtedy była jeszcze jedną wsią. Dopiero dokument z 1547 wspomina o wsi Horná Lehota – miał się tutaj mieścić folwark. W 2. połowie XVI wieku właściciel dóbr orawskich Franciszek Thurzo przekazał wieś szlachcicowi Janowi Abaffyemu, kapitanowi na Zamku Orawskim.

Rodzina Abaffy pod koniec XVI wieku postawiła w Lehocie renesansowy kasztel oraz kościółek (w XVIII w. przebudowany w stylu barokowym). W tym czasie we wsi było tylko 7 domów, w tym jeden opuszczony. W 2. połowie XVIII wieku wybudowano drugi kasztel. W niespokojnym okresie wojen z Turkami i powstań antyhabsburskich przez miejscowość wielokrotnie przechodziło wojsko – właściciele tej strategicznie położonej wsi domagali się od państwa odszkodowania, a ludność uciekała w pobliskie lasy.

W 1778 mieszkało we wsi 328 osób w 72 domach (w tym 5 rodzin ziemiańskich)[7]. W 1797 podczas burzy od pioruna zapaliły się liczne zabudowania. W XIX wieku liczba mieszkańców przekroczyła 500 osób, ale od 1870 zaczęła powoli spadać – przyczyną były epidemia oraz emigracja zarobkowa do Stanów Zjednoczonych. Niektórzy z mieszkańców wracali i wykupywali ziemię od rodziny Abbaffy, którzy od 1892 wyprzedawali majątek. W 1908 kolejny, wielki pożar zniszczył wieś – spłonęło 21 budynków z zabudowaniami gospodarczymi oraz szkoła. W 1910 w Lehocie mieszkały tylko 484 osoby w 120 domach. Liczbę 500 mieszkańców przekroczono ponownie dopiero po II wojnie światowej.

Nazwy miejscowości w przeszłości[edytuj | edytuj kod]

W 1420 miejscowość była wspomniana jako Lehotha. Kolejne nazwy to: Lehota Horny (1547), Lehota Maior (1549), Felseo Lehottka (1582), Lehôtka (1920); po węgiersku Felsölehota i Felsővágásra (w okresie intensywnej madziaryzacji od 1899). Obecna nazwa Horná Lehota obowiązuje od 1927[8].

Zabytki i atrakcje[edytuj | edytuj kod]

  • kościół św. Trójcy z 1627, obecnie barokowy.
  • renesansowy kasztel, uważany za najdalej wysunięty na północ przykład renesansu włoskiego.
  • kasztel z XVIII wieku.
  • kapliczka z końca XVII wieku.
  • drewniane domy zrębowe, charakterystyczne dla regionu Orawy, z XIX wieku.
  • w miejscowości znajduje się punkt początkowy spływu Orawą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-25].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-11-25].
  3. Slovakia: Žilinský kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-11-25].
  4. Hencovský Ján a kolektív: Orava. Turistický sprievodca ČSFR, č. 29, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1990, ​ISBN 80-7096-090-6
  5. Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji. [dostęp 2012-01-10].
  6. Horná Lehota – História (słow.). W: E-OBCE.sk [on-line]. TERRA GRATA. [dostęp 2017-11-25].
  7. a b História (słow.). W: Strona oficjalna wsi [on-line]. [dostęp 2017-11-25].
  8. W 1927 w Czechosłowacji doszło do wielu zmian miejscowości, które przyjęły nazwy obowiązujące często do dnia dzisiejszego.