Igor Newerly

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Igor Newerly
Igor Abramow-Newerly
Ilustracja
Igor Newerly (1987)
Imię i nazwisko Igor Abramow-Newerly
Data i miejsce urodzenia 24 marca 1903
Zwierzyniec
Data i miejsce śmierci 19 października 1987
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła

Pamiątka z Celulozy

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
Grób Newerlego i jego żony Barbary na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (2008)

Igor Newerly, także Igor Abramow, Jerzy Abramow, właśc. Igor Abramow-Newerly (ur. 24 marca 1903 w Zwierzyńcu, zm. 19 października 1987 w Warszawie) – polski pisarz i pedagog.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w rodzinie rosyjsko-polskiej, syn Mikołaja Abramowa (który był kapitanem 8. Pułku Estońskiego) i Wiery Teresy[1]. Jego dziadek Józef Neverly, Czech, był wielkim łowczym cara Mikołaja II[2]. Igor jako dziecko stracił w wypadku prawą nogę. Studiował prawo na Uniwersytecie Kijowskim (skąd został relegowany za poglądy) i pedagogikę na Wydziale Nauk Społecznych w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie.

W latach 1918–1921 działał we Wszechzwiązkowym Leninowskim Komunistycznym Związku Młodzieży (Komsomole), z którego wystąpił razem z grupą kolegów. Po założeniu kółka socjaldemokratycznego w Kijowie aresztowany i zesłany do Odessy. Po wydrukowaniu z kolegą ulotki i rozrzuceniu jej przed giełdą pracy w Odessie, skazany administracyjnie na zsyłkę, zbiegł w Kijowie w trakcie etapu z Odessy na Sołowki i przekroczył granicę na Horyniu koło Ostroga, opuszczając nielegalnie ZSRR. Od 1925 rozpoczął w Warszawie działalność w postępowym ruchu wychowawczym, nawiązując m.in. kontakt z Januszem Korczakiem. W 1926 został jego sekretarzem. W 1932 przejął od Korczaka redakcję Małego Przeglądu, który redagował do 1939. Debiutował w 1932 na łamach prasy jako publicysta, jako Jerzy Abramow.

Z chwilą wybuchu II wojny światowej Newerly przekwalifikował się na szklarza – zatrudniony w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym, biegał, pomimo protezy, po piętrach warszawskich kamienic, zastępując wypadłe wskutek bombardowań szyby nowymi. W latach 1940–1942 był kierownikiem młodzieżowych zakładów stolarskich Rady Głównej Opiekuńczej na Żoliborzu. W roku 1942 założył Spółdzielnię Pracy Stolarsko-Zabawkarską. Równocześnie prowadził działalność konspiracyjną, uczestniczył w wytwarzaniu broni dla potrzeb podziemia. Aresztowany przez gestapo w nocy z 8 na 9 stycznia 1943, został osadzony na Pawiaku. Po kilku dniach wywieziono go na Majdanek, gdzie był więziony do likwidacji obozu (1944). Stamtąd trafił do Oświęcimia, a w grudniu 1944, po marszu śmierci, do obozu Sachsenhausen-Oranienburg. Stąd został przetransportowany do Bergen-Belsen, gdzie doczekał wyzwolenia obozu przez Anglików (1945). Przez kilka miesięcy mieszkał w „polskim miasteczku” w Bardowick koło Lüneburga, gdzie prowadził warsztat stolarski i brał udział w redagowaniu polskojęzycznej prasy lokalnej. Potem przez wyspę Sylt dotarł do Szczecina, gdzie 28 listopada 1945 zarejestrował się w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym.

W 1945 ponownie podjął działalność społeczno-wychowawczą. Pracował w Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci, był redaktorem pisma dla młodzieży Świat Przygód. Otrzymał zadanie zorganizowania przy Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci tzw. Instytutu Produkcji – zakładu, w którym wedle specjalnie pod kątem dziecka opracowanych wzorów wytwarzano zabawki, pomoce szkolne, meble i ubrania. W poszukiwaniu niezbędnych maszyn Newerly jeździł na Ziemie Zachodnie (zdarzało mu się stawać w obronie molestowanych niemieckich kobiet i dzieci). Wedle opublikowanego w „Biuletynie RTPD” (1948) artykułu Newerlego, założony na terenach na północ od linii kolejowej (adres: Felińskiego 1) Instytut Produkcji miał się przekształcić w Instytut Kultury Materialnej Dziecka – placówkę badawczą, dysponującą radą naukową, biblioteką, muzeum i wydającą własne czasopismo. Wkrótce jednak po inauguracji Instytutu Produkcji Newerlego odsunięto od tej pracy, a on, zachęcony sukcesem cyklu słuchowisk radiowych, które pisał nocami po pracy w Instytucie Produkcji, zdecydował się na karierę pisarską.

W roku 1946 Newerly był, wraz z żoną i innymi osobami, założycielem Komitetu Uczczenia Pamięci Janusza Korczaka (później zwanego Komitetem Korczakowskim) – do roku 1966 pełnił w nim funkcję wiceprzewodniczącego.

W 1947 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, a po zjednoczeniu tej partii z Polską Partią Robotniczą w roku 1948, został członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, do której należał do roku 1966. W 1952 roku był członkiem egzekutywy POP PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich[3].

Rozwinął działalność literacką, odgrywał dużą rolę w życiu i działalności środowiska literackiego, w latach 1952–1954 był z ramienia ZG ZLP Opiekunem Kół Młodych Literatów. Do jego podopiecznych należeli Piotr Guzy, Jan Himilsbach, Marek Hłasko (który napisał o Newerlym wiersz), Włodzimierz Odojewski, Józef Ratajczak.

Od 1964 przez dwie kadencje pełnił funkcję prezesa Warszawskiego Oddziału ZLP. W 1964 podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwko listowi 34, wyrażając protest przeciwko uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowej Wolnej Europy, zorganizowanej kampanii, oczerniającej Polskę Ludową[4].

W połowie lat sześćdziesiątych Newerly zaangażował się w sprawę poprawy warunków bytowych pisarzy i ograniczenie samowoli cenzury, czego owocem był tzw. „Memoriał Newerlego”, zignorowany przez władze.

W roku 1966 pisarz wystąpił z PZPR.

Wielokrotnie występował w obronie pisarzy i działaczy prześladowanych przez władze komunistyczne z powodów politycznych (rotmistrza Witolda Pileckiego, Melchiora Wańkowicza, Stefana Niesiołowskiego i innych działaczy organizacji „Ruch”, Marka Nowakowskiego).

W geście pomocy dysydentom prześladowanym przez władze PRL, fikcyjnie zatrudniał Jacka Kuronia jako swego osobistego sekretarza.

Ostatnia jego książka Zostało z uczty bogów opisująca dzieciństwo i młodość, a następnie ewolucję światopoglądową na tle szerokiej panoramy wydarzeń, związanych z rewolucją i wojną domową w Rosji, ukazała się już poza oficjalnym obiegiem w paryskim Instytucie Literackim.

Na podstawie powieści Pamiątka z Celulozy Jerzy Kawalerowicz zrealizował film fabularny w dwóch częściach, pt. Celuloza (1953) i Pod gwiazdą frygijską (1954). Na podstawie opowiadania powstał film telewizyjny Kasztelanka (1983). Powieści Newerlego zostały przetłumaczone na wiele języków.

Od roku 1930 był żonaty z Barbarą Szejnbaum (1908–1973), wychowanicą Domu Sierot na ul. Krochmalnej, która była nauczycielką śpiewu w szkole RTPD na Żoliborzu i współzałożycielką oraz główną aktorką żoliborskiego teatru dla dzieci „Baj”; po wojnie występowała m.in. w Teatrze Polskiego Radia, zorganizowała też archiwum Janusza Korczaka (obecne Korczakianum). 17 maja 1933 urodził im się jedyny syn, późniejszy dramaturg i prozaik Jarosław Abramow-Newerly.

Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C 21-7-8)[5].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Powieści i memuary[edytuj | edytuj kod]

Ekranizacje i scenariusze filmowe[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Igora Newerly'ego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Czy wiesz kto to jest?. Stanisław Łoza (red.). Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 1.
  2. Jan Zieliński: Szkatułki Newerlego. Wrocław: Wydawnictwo W.A.B., 2012, s. 196. ISBN 978-83-7414-598-5.
  3. Dariusz Jarosz, Działalność Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w latach 1949–1953 : w świetle akt własnych, w: Mazowieckie Studia Humanistyczne, Tom 5, Numer 1 (1999) s. 9.
  4. Dziennik Polski, rok XX, nr 111 (6303), 12 maja 1964 roku, s. 2.
  5. Miasto st. Warszawa - Cmentarze
  6. M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1564 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  7. Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9.
  8. M.P. z 1953 r. nr 93, poz. 1254 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  9. M.P. z 1947 r. nr 103, poz. 685 „za wybitne zasługi na polu opieki nad dzieckiem”.
  10. M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400, s. 1630.
  11. Igor NewerlyJad Waszem (ang.).
  12. „Rad jestem, że będę kiedyś rósł na wzgórzu koło Jerusalem” - Igor Abramow-Newerly, POLIN - Polscy Sprawiedliwi, sprawiedliwi.org.pl [dostęp 2019-12-15].
  13. Arkadiusz Latusek: Słownik pisarzy polskich. Kraków: Zielona Sowa, 2003. ISBN 83-7220-574-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]