Innowacja językowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy terminu lingwistycznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa „innowacja”.

Innowacja językowa, zmiana językowa (łac. innovatio – przemiana, odnowienie) – nowy element danego systemu językowego, zmiana w jego właściwościach fonologicznych, morfologicznych, semantycznych, składniowych i innych[1]. Innowacje powstają albo wskutek ewolucji reguł językowych, albo też jako efekt celowego działania mającego na celu nazwanie nowych zjawisk lub uproszczenie sposobu wyrażania myśli[2].

Formalny podział innowacji językowych[edytuj | edytuj kod]

Funkcjonalny podział innowacji językowych[edytuj | edytuj kod]

  • Innowacje uzupełniające mają charakter leksykalny i służą wypełnieniu braków w systemie nazewniczym, nazywając nowo powstałe desygnaty, np. walentynki, dekomunizacja; zaspokajają nową potrzebę wyrażenia stanów emocjonalnych, np.: oszołom, superatrakcyjny. Powstają najczęściej poprzez neosemantyzację, zapożyczenia, a także w wyniku tworzenia neologizmów (słowotwórczych lub frazeologicznych).
  • Innowacje regulujące służą usuwaniu z języka zjawisk wyjątkowych, dotyczą głównie systemu gramatycznego, np.: forma gałęziami (uznawana przez normę), koniami, przyjacielami (odstępstwa fleksyjne).
  • Innowacje rozszerzające powstają poprzez rozszerzenie zakresu stosowania schematu gramatycznego, np.: cztery dziewczęta zamiast czworo dziewcząt wskutek czego następuje poszerzenie łączliwości liczebników głównych kosztem zbiorowych.
  • Innowacje alternatywne wskutek nasilania się mód i tendencji tworzą alternatywne określenia dla tego samego zjawiska, np.: zapożyczone z angielskiego lider obok dawnego przywódca.
  • Innowacje nawiązujące tworzą nowe formy językowe w analogii do form już istniejących, np.: nienormatywne protokół z zebrania zamiast protokół zebrania nawiązuje do fraz relacja z zebrania, sprawozdanie z zebrania lub również nienormatywne przywiązywać do czegoś uwagę zamiast przywiązywać wagę powstało w analogii do zwracać na coś uwagę.
  • Innowacje skracające służą ekonomizacji języka, mają charakter skrótu lub skrótowca, np.: inż., Pekao, albo też powstają poprzez uniwerbizację: budżetówka (od strefa budżetowa). Skróceniu może podlegać także składnia: Dawno wiedział o tym, że go zdradza.
  • Innowacje precyzujące mają charakter ściśle znaczeniowy, służą likwidowaniu zbędnej synonimii, np.: romanse (przygody miłosne) i romansy (typ powieści).

Ocena innowacji[edytuj | edytuj kod]

Choć innowacje językowe bywają popularnie utożsamiane z degradacją języka i takim mianem są określane przez niektórych autorów, to współczesna nauka lingwistyczna stoi na stanowisku, że zmiana językowa jest zjawiskiem całkowicie normalnym i typowym dla języków żywych, w tym ich form literackich. Zachodni językoznawcy, stosujący podejście opisowe, przyjmują przeważnie, że innowacji nie można określać jako dobrych ani złych[3][4]. John Lyons zaznacza, że każde ewentualne kryterium, którego używa się do ewaluacji zmian językowych, powinno być oparte na świadomości różnorakich zastosowań, jakie dany język znajduje w posługującym się nim społeczeństwie[5].

W monitorowanie i ocenę kształtujących się zmian językowych angażują się często środowiska normatywistyczne[6]. Szersze upowszechnienie się danej innowacji i ugruntowanie jej w uzusie może z czasem doprowadzić do jej akceptacji na poziomie języka literackiego. W polskiej nomenklaturze normatywistycznej miano „zmian językowych” rezerwuje się dla tych innowacji, które uzyskały aprobatę normatywną[7]; innowacje uznane za nieuzasadnione określa się natomiast jako „błędy językowe[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Language change, Inflibnet Centre [dostęp 2019-01-09] (ang.).
  2. a b Markowski 2010 ↓, s. 1581–1582.
  3. Joan Bybee: Language Change. Cambridge University Press, 2015, s. 10-11. ISBN 978-1-107-02016-0. (ang.)
  4. Lyle Campbell: Historical Linguistics: An Introduction. MIT Press, 2004, s. 3-4. ISBN 978-0-262-53267-9. (ang.)
  5. John Lyons: Introduction to Theoretical Linguistics. Cambridge University Press, 1968, s. 42-44. ISBN 978-0-521-09510-5. (ang.)
  6. Bonnie Duncan, Ling 001 Lecture 1: Introduction to Language and Linguistics [dostęp 2018-12-25] (ang.).
  7. Innowacja i błąd [w:] Porady [online], Idziemy, 1 grudnia 2013 [dostęp 2019-01-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]