Irena Mrozowicka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Irena Mrozowicka
Ilustracja
Herb
Prus III
Rodzina Mrozowiccy herbu Prus III
Data i miejsce urodzenia 1863
Sieczków
Data i miejsce śmierci grudzień 1939
Lwów
Ojciec Stanisław Piotr Mrozowicki herbu Prus III
Matka Eugenia Załęska herbu Prus III
Rodzeństwo Stanisław, Gabriela, Zofia

Irena Mrozowicka herbu Prus III, ps. „Nagoda”, „Niebliziński", „N...a" (ur. 1863 w Sieczkowie, zm. w grudniu 1939 we Lwowie) – polska pisarka dla młodzieży i dzieci, działaczka społeczna.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w 1863[1], jako córka Stanisława Piotra Mrozowickiego, ziemianina, członka Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim i Eugenii z Załęskich herbu Prus III[1]. Siostrą Ireny była pisarka Zofia Mrozowicka (ps. „Iza, Z M., Z.Mr., Zofia M.”)[2]. Po upadku powstania styczniowego, podczas którego znaczącą rolę odegrał brat ojca, Michał Władysław[3][4], rodzina zmuszona była sprzedać majątek i przeniosła się około 1872 roku do Lwowa[5].

Podobnie jak jej starsze siostry, Gabriela i Zofia, otrzymała staranne wychowanie domowe. We Lwowie, gdzie mieszkała aż do śmierci, bardzo wcześnie rozpoczęła działalność pisarską, występowała również pod pseudonimem „Nagoda”. Debiutowała w „Nowej Reformie” – dzienniku wydawanym od 1882 roku w Krakowie[6]. Początkowo publikowała bardziej literackie niż teatralne utwory[7][8], następnie publikowała w licznych czasopismach krakowskich i lwowskich, m.in. w „Gazecie Lwowskiej” oraz warszawskich, m.in. w tygodnikach „Biesiada Literacka” i „Wieczory Rodzinne[9]. W latach 1893–1904 wspólnie z siostrą Zofią redagowała dwutygodnik „Wiek Młody”. Współpracowała z czasopismami pedagogicznymi wydawanymi w Warszawie, m.in. z „Przeglądem Pedagogicznym” i z „Wychowaniem w Domu i Szkole”. W 1907 roku na zjeździe pracowników oświatowych ze środowisk wiejskich oraz wybitnych znawców teatru, podczas którego założono Związek Teatrów i Chórów Włościańskich, została wybrana razem ze swoją siostrą Zofią na członka jego zarządu[10].

Niektóre jej utwory były grane przez teatry zawodowe we Lwowie, Poznaniu i innych miastach, np. w 1931 roku jej baśń sceniczna „Noc św. Mikołaja w lesie” w 4 aktach była grana z powodzeniem w Teatrze Wielkim i Teatrze Rozmaitości we Lwowie[11].

Do słów jej utworu pt. „Bogarodzica: Pieśń Wielkanocna melodia archaiczna”, kompozytor Władysław Rzepko skomponował muzykę w 1925 roku pt. „Kwitną sady”[12][13].

Od 1910 roku była członkiem wspierającym zwyczajnym Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej we Lwowie oraz w lutym 1931 roku została powołana na członka zarządu Lwowskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich[14].

W 1937 roku otrzymała Srebrny Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury „za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”[15][16].

Nie założyła rodziny, zmarła w grudniu 1939 we Lwowie i została pochowana w grobie rodzinnym na Cmentarzu Łyczakowskim[17].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Własnemi oczyma: Nowele, Lwów 1889[18]
  • Piastunka (nowela), Kraków 1890[19]
  • Jak wszystkie i inne nowele i obrazki, Warszawa 1892[20]
  • Prima aprilis, Lwów 1894
  • Kłótnia o wiatr, Lwów 1894
  • Bunt aniołów. Komedia, Lwów 1895
  • Uroki: Komedya w jednym akcie, Lwów 1895[21] (tłumaczenie w języku niemieckim Alberta Weissa opublikowało pismo „Jung-Deutschland und Jung-Oesterreich”, 1897)
  • Perełka: Obrazek sceniczny, Warszawa 1896[22]
  • Za głosem dumy: Powieść dla młodzieży, I wyd. Lwów 1897, II w. Warszawa 1904[23][24], III w. Lwów, IV w. (jako I t. Wydania zbiorowego dzieł dla młodzieży I.M., Lwów 1929), V w. W-a 1934
  • W płytkim prądzie: Powieść, Warszawa 1898[25]
  • Trzy listy, Lwów 1900
  • Wielkie cele: Powieść dla młodzieży, Lwów 1903
  • Spełnione marzenia: Powieść dla młodzieży, Lwów 1903
  • Złote mosty: Powieść, Kraków 1906
  • Bankrut, Lwów 1907
  • Marzenia Julka. Powieść dla młodzieży, I wyd. Warszawa 1907[26][27], II wyd. Lwów 1933
  • Po zwycięstwie: Powieść, Lwów 1909[28]
  • Dzwony, Lwów 1911[29]
  • Bez ten święty opłatek, Sztuka ludowa w 3 odsłonach, Poznań 1912[30]
  • Pod obce niebo: obrazek dramatyczny ze śpiewami, Lwów 1922, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 31)
  • Jaś gospodynią: Komedyjka w dwóch odsłonach, Lwów 1922[31], seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 32)
  • Król i królowa: komedia w 1 odsłonie, Lwów 1922 (pod pseud. Niebliziński), seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 33)
  • Przemówiła!: Idylla małżeńska w jednej odsłonie, Lwów 1922[32]
  • Szczęśliwi ci dorośli: komedia w 1 odsłonie, Lwów 1922, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 34)
  • Król migdałowy, Lwów 1922[33]
  • Koledzy: Powieść dla młodzieży, Lwów-Poznań, 1922, Lwów 1923[34]
  • Dziunio zwycięzcą: Komedyjka w jednym akcie, Lwów 1922[35], seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 35)
  • Winowajca: Komedyjka w jednym akcie, Lwów 1922, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 36)
  • Zamieńmy się: Komedyjka w jednym akcie, Lwów 1922, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 37)
  • Wielka nowina: komedyjka w jednym akcie, Lwów 1922, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 38)
  • Trzy listy: komedyjka w jednym akcie, Lwów 1922, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 39)
  • Odwet: komedyjka w jednym akcie, Lwów 1922, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 40)
  • Kłótnia o wiatr: komedyjka w jednym akcie, Lwów 1922, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 40)
  • Wesołą nowinę bracia słuchajcie: Jasełka kresowe w 3 odsłonach, I wyd. Lwów 1924[36], seria wyd.: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 42), II wyd. Katowice ok. 1946
  • Sprawunek Marysi: obraz dramatyczny w jednym akcie, Lwów 1924[37], seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 43)
  • Wicher i promień słońca: obraz dramatyczny w jednym akcie, Lwów 1924, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 43)
  • Sprawunek Marysi: obraz dramatyczny w jednym akcie, Lwów 1924, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 43)
  • Żniwa: obrazek krakowski w jednej odsłonie, Lwów 1924, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 43)
  • Prima aprilis: komedyjka w jednej odsłonie, Lwów 1924, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 44)
  • Babska polityka, komedia ludowa w 3 odsłonach, I wyd. Lwów 1924, II wyd. Katowice ok. 1946[38]
  • Domyślny Staś: komedyjka w jednym akcie, Lwów 1924, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 45)
  • By zabawić gości: Wesołe monologi dla młodzieży, Lwów 1925, seria wyd.: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 46)
  • Posłuchajcie, wesołe monologi dla młodzieży, Lwów 1925[39], seria wyd.: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 47), II wyd. Katowice ok. 1946
  • Za klasztorną furtą, I wyd. Lwów 1925[40], II wyd. jako I tom Wydania zbiorowego dzieł dla młodzieży Ireny Mrozowickiej pod tytułem „Ilona na pensji”, Lwów 1929
  • Echo: Powieść dla młodzieży, I wyd. Lwów-Warszawa 1926
  • Przez błękitną szybę: Nowele, Lwów 1927
  • Noc św. Mikołaja w lesie: Widowisko sceniczne dla teatrów szkolnych, Lwów 1927, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 53)
  • Gość w domu: Sztuka ludowa w dwóch aktach z życia Polaków na obczyźnie, Lwów 1928
  • Las w świetlicy. Obrazek sceniczny, Lwów 1928
  • Złota królewna: Powieść dla młodzieży, Warszawa-Lwów 1929[41]
  • Złoty interes. Obrazek sceniczny w 1 odsłonie, Lwów 1933
  • Zamorski doktór. Wesoły obrazek sceniczny w 2 odsłonach, Lwów 1933[42]
  • Krysi(t)a: Sztuka ludowa w dwóch odsłonach, Lwów 1933[43]
  • Frankowy testament, Sztuka ludowa w 3 odsłonach ze śpiewami i tańcami, Lwów 1934[44]
  • Wicher i promień słońca. Obrazek dramatyczny w 1 odsłonie, Lwów[45]
  • By zabawić gości. Wesołe monologi dla dzieci, Lwów
  • Posłuchajcie. Wesołe monologi dla młodzieży, Lwów[46]
  • W noc wigilijną: Obrazek sceniczny w jednej odsłonie, Lwów 1937, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 77)
  • Gość w domu, Lwów 1937
  • Bawimy się w radio (Niedziela pierwsza): Komedyjka w 1 odsłonie dla dzieci, Lwów 1938[47], seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 85)
  • Bawimy się w teatr (Niedziela druga): Komedyjka w 1 odsłonie dla dzieci, Lwów 1938, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 86)
  • Bawimy się w gry (Niedziela trzecia): Komedyjka w 1 odsłonie dla dzieci, Lwów 1938, seria wydawnicza: Biblioteczka Teatralna dla Dzieci i Młodzieży (tom 87)
  • Królewicz maj: Kartki z dzienniczka Malwinki: Powieść dla młodych panienek, Lwów 1938[48]
  • Liczne utwory publikowane w: Wieku Młodym. Dwutygodniku Ilustrowanym dla Dzieci i Młodzieży - Lwów, „Wieczorach Rodzinnych” - Warszawa, „Nowej Reformie” - Lwów, „Gazecie Lwowskiej” - Lwów, „Biesiadzie Literackiej” - Warszawa

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Irena Mrozowicka herbu Prus III. [dostęp 2018-12-05].
  2. Antoni Jopek, Mrozowicka Zofia, [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom XXII, s. 205-206., 1977.
  3. Jerzy Adam Mrozowicki, Niezwykły żywot Michała Mrozowickiego - powstańca, dyplomaty oraz emigranta politycznego, i jego potomków, [w:] Verbum Nobile. Pismo środowiska szlacheckiego, nr 20/2016
  4. Stefan Kieniewicz, Mrozowicki Michał, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXII, s. 209, 1977.
  5. Kazimierz Chłędowski, Pamiętniki, t. I (Galicja 1843-1880), Kraków, s. 364, 1957.
  6. Antoni Jopek, Mrozowicka Irena, [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom XXII, s. 204-205., 1977.
  7. Irena M. Nagoda, Mowa jest srebrem a milczenie złotem, [w:] Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne”, R. 11, nr 26, s. 311–12, 1894.
  8. Irena M. Nagoda, Mowa jest srebrem a milczenie złotem, [w:] Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne”, R. 12, nr 29, s. 338–339; nr 30, s. 350–351, 1895.
  9. PSB 1977 ↓, s. 204.
  10. Antoni Jopek, Mrozowicka Irena, [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom XXII, s. 204-205., 1977.
  11. Słowo Polskie nr 329/1931., 1 grudnia 1931.
  12. Biblioteka Narodowa, Muzykalia - Mus.II.23.573.
  13. https://polona.pl/item/kwitna-sady,ODY3NTMzMzQ/0/#info:metadata [dostęp: 2018-12-05].
  14. Switłana Ukrainiec, Dyskusje literackie we Lwowie w latach 1929–1939, Kraków, 2016.
  15. Antoni Jopek, Mrozowicka Irena, [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom XXII, s. 204-205., 1977.
  16. http://isip.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP19372570407/O/M19370407.pdf [dostęp: 2018-12-05].
  17. Klemens Rudnicki, Na polskim szlaku. Wspomnienia z lat 1939-1947, Wrocław-Warszawa-Kraków, s. 125., 1990.
  18. Irena Mrozowicka, Własnymi oczyma : nowele, polona.pl [dostęp 2020-02-15].
  19. Irena Mrozowicka, Piastunka, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  20. Irena Mrozowicka, "Jak wszystkie" i inne nowele i obrazki, Zawiera: Na małą skalę ; W pogoni ; Pierwszy śnieg ; Julka ; Jedwabna chustka ; Cudza żona ; Romans panny Henryki ; Za czarne oczy ; Cała stawka ; Raz w życiu, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  21. Irena Mrozowicka, Uroki : komedya w 1 akcie, polona.pl [dostęp 2020-02-15].
  22. Irena Mrozowicka, Perełka : obrazek sceniczny w 1 odsłonie, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  23. Irena Mrozowicka, Za głosem dumy. T. 1, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  24. Irena Mrozowicka, Za głosem dumy. T. 2, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  25. Irena Mrozowicka, W płytkim prądzie : powieść, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  26. Irena Mrozowicka, Marzenie Julka : powieść dla młodzieży. T. 1, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  27. Irena Mrozowicka, Marzenie Julka : powieść dla młodzieży. T. 2, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  28. Irena Mrozowicka, Po zwycięstwie : powieść, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  29. Irena Mrozowicka, Dzwony, Zawiera opowiadania: Dzwony ; Jeż ; W promieniu słońca ; Spowiedź ; Gałązka głogu ; W starej wieży ; Gwiazdka bezdomnych ; Przed obrazem ; Listy, które Go nigdy dojść nie miały ; Praca babuni, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  30. Irena Mrozowicka, Bez ten święty opłatek : sztuka ludowa w trzech odsłonach, Sztuka odznaczona na konkursie Towarzystwa Dziennikarzy i Literatów Polskich w Poznaniu, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  31. Irena Mrozowicka, Jaś gospodynią : komedyjka w 2 odsłonach, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  32. Irena Mrozowicka, Przemówiła! : idylla małżeńska w jednej odsłonie, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  33. Irena Mrozowicka, Król migdałowy : komedyjka w jednym akcie, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  34. Irena Mrozowicka, Koledzy : powieść dla młodzieży, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  35. Irena Mrozowicka, Dziunio zwycięzcą : komedyjka w jednym akcie, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  36. Irena Mrozowicka, Wesołą nowinę bracia słuchajcie : jasełka kresowe w 3 odsłonach, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  37. Sprawunek Marysi : obrazek dramatyczny w 1-ej scenie. Żniwa : obrazek do przedstawienia w strojach krakowskich. Wicher i Promień słońca : obrazek dramatyczny, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  38. Irena Mrozowicka, Babska polityka : sztuka ludowa w 3 odsłonach, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  39. Irena Mrozowicka, Posłuchajcie! : (wesołe monologi dla młodzieży), polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  40. Irena Mrozowicka, Za klasztorną furtą : powieść dla młodych panienek, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  41. Irena Mrozowicka, Złota królewna : powieść dla młodzieży : (naśladownictwo z francuskiego), polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  42. Irena Mrozowicka, Złoty interes ; Zamorski doktór : dwa jednoaktowe, wesołe obrazki sceniczne, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  43. Krysta : sztuka ludowa w dwóch odsłonach, podług noweli Marji Konopnickiej udramatyzowała Irena Mrozowicka, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  44. Irena Mrozowicka, Frankowy testament : sztuka ludowa w 3 odsłonach ze śpiewami i tańcami, polona.pl [dostęp 2020-02-14].
  45. Sprawunek Marysi : obrazek dramatyczny w 1-ej scenie. Żniwa : obrazek do przedstawienia w strojach krakowskich. Wicher i Promień słońca : obrazek dramatyczny, polona.pl [dostęp 2020-02-15].
  46. Irena Mrozowicka, Posłuchajcie! : (wesołe monologi dla młodzieży), polona.pl [dostęp 2020-02-15].
  47. Irena Mrozowicka, Bawmy się w radio : komedyjka w 1 odsłonie dla dzieci, polona.pl [dostęp 2020-02-15].
  48. Irena Mrozowicka, Królewicz Maj : kartki z dzienniczka Malwinki : powieść dla młodych panienek, polona.pl [dostęp 2020-02-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Jopek: Mrozowicka Irena. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXII: Morztyn Zbigniew – Niemirycz Teodor. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Zakład narodowy Imienia Ossolińskich, 1977, s. 204–205.
  • Jerzy Adam Mrozowicki, Niezwykły żywot Michała Mrozowickiego - powstańca, dyplomaty oraz emigranta politycznego, i jego potomków. [w:] „Verbum Nobile. Pismo środowiska szlacheckiego”. 20, 2016.
  • Cecylia Walewska, Ruch kobiecy w Polsce, Warszawa 1909.
  • Almanach Lwowski „Ateneum”, 1928.

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • Kasper Niesiecki: Mrozowicki herbu Prus. [W:] Korona polska przy złotej wolności starożytnymi wszystkich katedr, prowincji i rycerstwa klejnotami.... T. III. Lwów, 1740, s. 317–318.