Józef Archutowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Archutowski
Ilustracja
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 1 listopada 1879
Karolin k. Pułtuska
Data i miejsce śmierci 31 sierpnia 1944
Warszawa
Miejsce pochówku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1904
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal Srebrny za Długoletnią Służbę Medal Brązowy za Długoletnią Służbę
Mogiła zbiorowa księży na Cmentarzu Stare Powązki

Józef Archutowski (ur. 1 listopada 1879 w Karolinie k. Pułtuska[1][2], zm. 31 sierpnia 1944 w Warszawie) – polski ksiądz rzymskokatolicki, teolog, biblista, profesor UJ i UW.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z bogatej ziemiańskiej rodziny, właścicieli majątku Karolin (pow. pułtuski)[3], syn Teofila (rozstrzelanego przez Niemców w Pułtusku jesienią 1939) i Emilii z Karwowskich. Jego brat, bł. Roman Archutowski – rektor warszawskiego Seminarium Duchownego, zginął w 1944 w Majdanku.

Do gimnazjum uczęszczał najpierw w Putłusku, a następnie w Suwałkach. Studiował teologię i filozofię w Seminarium Duchownym w Warszawie (1898–1901) oraz w Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu (1901–1904). Po przyjęciu w 1904 święceń kapłańskich był wikariuszem i katechetą parafii w Skierniewicach, Zgierzu, Łowiczu i Warszawie. W latach 1918–1920 był profesorem Pisma świętego Starego Testamentu i historii religii na KUL, od 1920 profesorem UJ (w latach 1924–1927 i 1931–1933 także dziekanem Wydziału Teologicznego). W latach 30. był także kuratorem Młodzieży Wszechpolskiej na UJ. W latach 1937–1939 wydawał „Przegląd Biblijny”. Przed wyborami do Rady Miasta Krakowa w 1938 został członkiem komitetu Polskiego Bloku Katolickiego[4]. W Krakowie zorganizował I Zjazd Biblistów Polskich (1938).

Po wybuchu II wojny światowej, aresztowany 6 listopada 1939 w gronie profesorów krakowskich w ramach akcji Sonderaktion Krakau wymierzonej przeciw inteligencji polskiej, został wywieziony do obozu Sachsenhausen. Uwolniony w 1940 m.in. dzięki interwencji Stolicy Apostolskiej. Po powrocie do Krakowa prowadził tajne nauczanie w klasztorze oo. Salwatorianów na Zakrzówku w Krakowie. Następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie był m.in. proboszczem parafii Nawiedzenia NMP na Nowym Mieście (od 1943), kanonikiem gremialnym warszawskiej kapituły metropolitalnej i wykładał na tajnym Wydziale Teologii Katolickiej UW.

Zginął podczas powstania warszawskiego 31 sierpnia 1944 w zbombardowanym kościele pp. Sakramentek na Rynku Nowego Miasta wraz z 35 zakonnicami i osobami cywilnymi. Został pochowany w mogile zbiorowej księży emerytów Warszawskiej Kapituły Metropolitalnej na Cmentarzu Stare Powązki w Warszawie (kwatera 107–5,6–23-30)[5][6].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Gramatyka języka hebrajskiego, Warszawa 1908; 1925,
  • Patrjarchat czy matrjarchat?[9], Warszawa 1910,
  • Pan Jezus - Syn Człowieczy: Świadectwa Chrystusa Pana o swym Bóstwie, „Ateneum Kapłańskie”, 5 (1911), s. 101-121,
  • Pan Jezus - Syn Boży: Świadectwa Chrystusa o swym Bóstwie, „Ateneum Kapłańskie”, 5 (1911), s. 293-294,
  • Komisja biblijna o opowiadaniach historycznych w Biblii, „Ateneum Kapłańskie”, 6 (1912), s. 13-25,
  • Stosunek św. Pawła do Jezusa Chrystusa, „Ateneum Kapłańskie”, 6 (1912), s. 289-303,
  • Historja św. Starego Testamentu, Warszawa 1915,
  • Królestwo Boie w nauczaniu Jezusa Chrystusa, „Ateneum Kapłańskie”, 13 (1916), s. 1-34,
  • Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, Warszawa 1916,
  • Co to jest Pismo św.?[10], Poznań 1922,
  • Jezusa Chrystusa Kazanie na Górze. Komentarz Ewangelii św. Mateusza V-VII, Poznań 1923,
  • Prorok Amos, osoba i działalność, „Kwartalnik Teologiczny Wileński”, 1923, s. 199-210; 1924, s. 344-355.
  • Sługa Jahwy w Księdze Izajasza proroka, Kraków 1923,
  • Monoteizm izraelski i jego geneza, Kraków 1924,
  • Złorzeczenia w Psalmach, „Przegląd Powszechny”, 162 (1924), s. 210-227,
  • Księga Przypowieści i mądrość egipska, „Ateneum Kapłańskie”, 20 (1927), s. 437-450,
  • Rewizja tekstu Wulgaty, „Ateneum Kapłańskie”, 19 (1927), s. 113—125,
  • Wstęp szczegółowy do Ksiąg św. Starego Testamentu, Kraków 1927,
  • Pismo św. w tłumaczeniu Ks.J. Wujka, t. IV, Prorocy, Machabejskie, Poznań 1929
  • Historyczność potopu[11], „Ateneum Kapłańskie”, 25 (1930), s. 14-27,
  • O natchnieniu Pisma św., Kraków 1930,
  • Szkoła biblijna w Jerozolimie (1890-1930), „Ateneum Kapłańskie”, 25 (1930), s. 335-356,
  • Nad Morzem Martwym, Kraków 1932,
  • Protoewangelja[12], „Ateneum Kapłańskie”, 19 (1933), s. 417-438,
  • Kosmogonia biblijna w świetle starowschodnich opowiadań i nauki, Kraków 1934,
  • Niewola babilońska, Kraków 1935,
  • Uwagi o nowych przekładach Pisma św., Kraków 1936,
  • Cztery ewangelie Pana Naszego Jezusa Chrystusa, Mikołów 1937,
  • Nowa teoria uzupełniań w sprawie Pięcioksięgu, „Przegląd Biblijny”, 1 (1937), s. 1-16,
  • I Zjazd biblistów polskich, „Przegląd Biblijny”, 1 (1937), s. 97-108,
  • Historia i krytyka tekstu hebrajskiego Starego Testamentu, Kraków 1938,
  • Kamień węgielny na Syonie, „Przegląd Biblijny”, 2 (1938), s. 12-25,
  • Życie i ogólne poglądy O.M.J. Lagrange'a, „Przegląd Biblijny”, 2 (1938), s. 103-146,
  • Prorok Amos, „Przegląd Biblijny”, 3 (1939), s. 1-29.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Archutowski Józef, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-04-15].
  2. Roman Bogacz, Ks. Prof. Józef Archutowski (1879–1944): życie i dzieło na tle epoki.
  3. Ziemianie polscy XX wieku Słownik biograficzny. Część 5, Wydawnicywo DiG, Warszawa 2006. ​ISBN 83-7181-094-6​.
  4. Prezydium Polskiego Bloku Katolickiego. „Głos Narodu”, s. 9-10, Nr 314 z 15 listopada 1938. 
  5. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
  6. Cmentarz Stare Powązki: STANISŁAW KOSTKA ZWOLIŃSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2017-01-03].
  7. M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 592 „za zasługi na polu pracy naukowej”.
  8. a b Archutowski Józef, encyklopediakrakowa.pl [dostęp 2020-04-15].
  9. Józef Archutowski, Patrjarchat czy matrjarchat?, wyd. 1910, polona.pl [dostęp 2018-06-01].
  10. Józef Archutowski, Co to jest Pismo Św. ?, wyd. 1922, polona.pl [dostęp 2018-06-01].
  11. Józef Archutowski, Historyczność potopu, wyd. 1931, polona.pl [dostęp 2018-06-01].
  12. Józef Archutowski, Protoewangelja, wyd. 1933, polona.pl [dostęp 2018-06-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]