Józef Bubella

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Bubella
Data i miejsce urodzenia 19 marca 1882
Rawa Ruska
Data i miejsce śmierci 10 grudnia 1964
Sanok
Burmistrz Sanoka
Okres od 10 sierpnia 1944
do listopada 1944
Przynależność polityczna Komitet Obywatelski
Następca Juliusz Bruna

Józef Bubella (ur. 19 marca 1882 w Rawie Ruskiej, zm. 10 grudnia 1964 w Sanoku) – polski prawnik, komornik sądowy, działacz społeczny, polityk, burmistrz i radny Sanoka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Grobowiec rodzin Bornstedt i Bubella w Sanoku
Tabliczka nagrobka Józefa i Domiceli Bubella

Józef Bubella urodził się 19 marca 1882 w Rawie Ruskiej jako syn Ludwika i Marii z domu Oleńczuk[1][2][3][4]. Ukończył studia prawnicze uzyskując tytuł naukowy doktora; w 1909 był kandydatem adwokackim oraz działaczem partii chrześcijańsko-społecznej w Białej[5]. Podczas I wojny światowej doznał złamania nogi[6]. Za udział w tych działaniach wojennych otrzymał pamiątkową szablę[3].

W okresie II Rzeczypospolitej zamieszkiwał w Przemyślu i w Sanoku. W 1922 był dyrektorem Sklepu Robotniczego „Praca”[7]. Działał w gnieździe Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Przemyślu[8][9]; w 1924 pełnił funkcję sekretarza wydziału[10], w styczniu 1926 wybrany kierownikiem sceny Zespołu Dramatycznego „Sokoła”[11], w 1928 został wybrany gospodarzem IV Okręgu[12], w 1930 wybrany członkiem zarządu[13]. 27 marca 1927 został wybrany zastępcą członka zarządu Koła Towarzystwa Szkoły Ludowej im. Henryka Sienkiewicza w Przemyślu (prezesem został Jan Keller)[14]. Pełnił funkcję komornika Sądu Grodzkiego w Sanoku (urzędował przy ulicy Tadeusza Kościuszki 28)[3][15][16][17][18]. Przed 1939 był działaczem Związku Strzeleckiego i innych organizacji w Sanoku[3].

Podczas II wojny światowej w czasie okupacji niemieckiej jego mieszkanie 4 stycznia 1940 zostało poddane rewizji przez gestapo, a on sam następnie był przesłuchiwany i torturowany w siedzibie tej służby nieopodal swojego domu[3][6]. Następnie został osadzony w pobliskim niemieckim więzieniu przy sądzie w Sanoku[6][19][20]. Był podejrzewany o działalność w konspiracji oraz współdziałanie na rzecz przekraczających nielegalnie „zieloną” granicę[19]. Podczas późniejszych przesłuchać nadał był brutalnie traktowany przez Niemców[19]. 24 marca 1940 został zwolniony z zastrzeżeniem obowiązku trzykrotnego meldowania się na gestapo każdego dnia, które trwały do 10 listopada 1940 (podczas kilkugodzinnych meldowań w pozycji stojącej zwrócony do ściany był zmuszony do wyczekiwania jednocześnie przysłuchując się prowadzonym obok znęcaniom się nad innymi aresztowanymi)[21]. Skutki działań gestapowców na swoim zdrowiu fizycznym i psychicznym odczuwał w kolejnych latach[21].

Po tym jak u schyłku wojny w wyniku przejścia frontu wschodniego został wyzwolony Sanok, Wojenna Komendantura Miasta Sanoka (według różnych źródeł rozkaz wydał radziecki oficer Armii Czerwonej ppłk Fiodor Jarygin – dowódca 258 pułku 140 Syberyjskiej Dywizji Piechoty, który stanął na czele Wojennej Komendantury Miasta[22][23] lub płk Samojtow[24]) mianowała Józefa Bubellę na stanowisko burmistrza miasta 10 sierpnia 1944[25][26][27][28][29]. Był on w tym czasie przedstawicielem stworzonego pod koniec lipca 1944 Komitetu Obywatelskiego, który skupiał działaczy przedwojennego Klubu Demokratycznego[30] i funkcjonował w okresie walk o wyzwolenie miasta w 1944 aż do czasu wkroczenia radzieckich decydentów. Desygnacja Bubelli na urząd burmistrza mogła wynikać prawdopodobnie z opóźnionego przybycia do Sanoka przedstawiciela PKWN, co miało nastąpić około dwa tygodnie po mianowaniu, 26 sierpnia 1944[31]. Jednak po przejęciu władzy w mieście przez Powiatowy Komitet Polskiej Partii Robotniczej, został powołany Zarząd Miejski, Józef Bubella został usunięty z urzędu burmistrza, analogicznie stanowisko utracił następujący po nim Juliusz Bruna. Później stanowisko objął w listopadzie 1944 Stanisław Lisowski[32]. W późniejszym czasie, w 1947 był wiceburmistrzem[33], a w styczniu 1949 był pełniącym obowiązki burmistrza (w tym czasie urząd ten formalnie sprawował Michał Hipner)[34]. 27 marca 1947 razem z m.in. burmistrzem Michałem Hipnerem, dyrektorem Muzeum Ziemi Sanockiej Stefanem Stefańskim, dyrektorem Sanockiej Fabryki Wagonów „Sanowag” Filipem Schneiderem, działaczem PPS Romanem Baczyńskim, przed kamienicą służącą za siedzibę 8 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty witali przybyłego z Krosna generała Karola Świerczewskiego[33][35], który następnego dnia poniósł śmierć pod Jabłonkami[36].

Był współzałożycielem utworzonego w 1944 koła i został członkiem zarządu powołanego 19 lutego 1945 oddziału sanockiego Stronnictwa Demokratycznego, który stał się kontynuatorem Klubu Demokratycznego (wraz z nim także m.in. Stefan Stefański)[37][38]. Zasiadł we władzach powiatowych SD. Na II Okręgowym Zjeździe SD w Rzeszowie 18 listopada 1945 został wybrany członkiem sądu partyjnego przy Zarządzie Wojewódzkim SD[39]. Z ramienia SD został zastępcą wojewódzkiego komisarza wyborczego, inż. Stanisława Pyjora, przed wyborami parlamentarnymi do Sejmu Ustawodawczego, przeprowadzonymi 19 stycznia 1947[40]. Na początku lat 50. był radnym Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku, w 1950 był przewodniczącym Komisji Lokalowej[41]. W 1952 został wykluczony z rady miejskiej[42].

Po wojnie w 1946 zaangażował się w próbę reaktywacji sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[43][44].

Jego żoną była Domicela (ur. 7 maja 1878 w Bełzie jako córka Edwarda Osadkowskiego i Michaliny z domu Oleńczuk)[2][3]. Zamieszkiwali w Sanoku przy ulicy Henryka Sienkiewicza[3], a do końca życia przy ulicy Adama Mickiewicza 9[2]. Mieli dwóch synów i córkę[3]. Domicela Bubella zmarła 23 listopada 1964 w Sanoku, a Józef Bubella zmarł wkrótce potem, 10 grudnia 1964 także w Sanoku[2][3][21]. Oboje zostali pochowani we wspólnym grobowcu rodzin Bornstedt i Bubella na cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gefängnis in Sanok. Księga więźniów śledczych 1939-1940. s. 416 (pozycja).
  2. a b c d Księga Zmarłych 1959–1975 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 61 (poz. 85, 87).
  3. a b c d e f g h i Edward Zając. Aby ocalić od zapomnienia (I). „Ile uderzeń otrzymałem, nie umiem zapodać...”. „Gazeta Bieszczadzka”, s. 8, Nr 3 (257) z 8 lutego 2002. 
  4. Edward Zając podał datę dzienną 18 marca 1882.
  5. Napad morderczy Prusaków bielskich na posła Dobiję. „Echo Przemyskie”, s. 1-2, Nr 21 z 14 marca 1909. 
  6. a b c Edward Zając. Aby ocalić od zapomnienia (II). „Tryb życia więziennego był taki...”. „Gazeta Bieszczadzka”, s. 8, Nr 4 (258) z 22 lutego 2002. 
  7. Ogłoszenie. „Ziemia Przemyska”, s. 4, Nr 28 z 9 lipca 1922. 
  8. Z życia Teatru Sokoła. „Ziemia Przemyska”, s. 2, Nr 40 z 2 października 1926. 
  9. Walne Zgromadzenie Sokoła. „Ziemia Przemyska”, s. 3, Nr 20 z 14 maja 1927. 
  10. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Przemyślu. „Ziemia Przemyska”, s. 4, Nr 19 z 10 maja 1924. 
  11. Z życia Sokoła. „Ziemia Przemyska”, s. 4, Nr 4 z 23 stycznia 1926. 
  12. Okręg Sokoła. „Ziemia Przemyska”, s. 2, Nr 17 z 21 kwietnia 1928. 
  13. Walne zebranie „Sokoła”. „Ziemia Przemyska”, s. 3, Nr 28 z 3 maja 1930. 
  14. Z działalności Koła T. S. L. im. Henryka Sienkiewicza w Przemyślu. „Ziemia Przemyska”, s. 2-3, Nr 17 z 23 kwietnia 1927. 
  15. Ogłoszenia urzędowe. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 182 z 11 sierpnia 1935. 
  16. Ogłoszenia urzędowe. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 7 z 11 stycznia 1939. 
  17. Ogłoszenia urzędowe. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 12 z 17 stycznia 1939. 
  18. Jerzy Kirkiczenko, Marian Kraczkiewicz: Kalendarz i informator sądowy na 1939 rok. Warszawa: 1939, s. 125.
  19. a b c Edward Zając. Aby ocalić od zapomnienia (III). „Gestapowiec chwycił mnie za gardło...”. „Gazeta Bieszczadzka”, s. 8, Nr 5 (259) z 8 marca 2002. 
  20. Arnold Andrunik: Rozwój i działalność Związku Bojowników o Wolność i Demokrację na Ziemi Sanockiej w latach 1949-1984. Sanok: 1986, s. Tabela 1.
  21. a b c Edward Zając. Aby ocalić od zapomnienia (IV). „Zrobili ze mnie kulawy szkielet...”. „Gazeta Bieszczadzka”, s. 10, Nr 6 (260) z 22 marca 2002. 
  22. Witold Szymczyk. Powrót lejtnantów. „Nowiny”, s. 7, Nr 37 z 17-18 lutego 1979. 
  23. Józef Ząbkiewicz. Pierwszy dzień wolności. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 4, Nr 22 (278) z 10-20 sierpnia 1983. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  24. Gdy do Sanoka wkraczała wolność. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1-2, Nr 22 (115) z 1-10 sierpnia 1978. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  25. 30 lat w służbie narodu. Historia walką zapisywana. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 4, Nr 14 z 1-15 października 1974. Sanocka Fabryka Autobusów. [dostęp 2015-09-12]. 
  26. Jan Łuczyński, Edward Zając. Rozwój Sanoka w Polsce Ludowej (I). „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, Nr 19 (148) z 1-10 lipca 1979. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  27. Jan Łuczyński, Edward Zając: Z dziejów Sanoka w latach 1944–1978. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 64.
  28. Andrzej Brygidyn: W latach powojennych. Życie polityczne. Początek „nowego ładu”. w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 755.
  29. Stanisław Dobrowolski. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Kształtowanie się władzy w Sanoku w latach 1944-1950. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 119, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  30. Stanisław Dobrowolski. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Kształtowanie się władzy w Sanoku w latach 1944-1950. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 110, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  31. Andrzej Brygidyn: W latach powojennych. Życie polityczne. Początek „nowego ładu”. w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 756.
  32. Edward Zając. Pierwsze dni... pierwsze lata. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1-2, Nr 10 (301) z 1-10 kwietnia 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  33. a b Artur Bata: Bieszczady w ogniu. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 172. ISBN 83-03-01790-X.
  34. Stanisław Dobrowolski. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Kształtowanie się władzy w Sanoku w latach 1944-1950. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 127, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  35. Artur Bata. Nie o każdym śpiewają pieśń.... „Nowiny”, s. 4, Nr 61 z 26-28 marca 1982. 
  36. Artur Bata. Jabłonki: miejsce śmierci generała Karola Świerczewskiego. KAW. 1987. s. 39; Akcja „Wisła”: dokumenty. 1993. s. 110.
  37. Z okazji 50-lecia SD. Uroczysta wieczornica w Krośnie. „Nowiny”, s. 2, Nr 276 z 25 listopada 1987. 
  38. Andrzej Brygidyn: W latach powojennych. Życie polityczne. Kształtowanie się lokalnych struktur polityczno-administracyjnych. w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 766.
  39. W publikacji źródłowej błędnie wymieniony jako Jan Bubella, zob. Walka polityczna na Rzeszowszczyźnie w okresie lipiec 1945 – czerwiec 1946). W: Edward Olszewski: Początki władzy ludowej na Rzeszowszczyźnie 1944–1947. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1974, s. 197.
  40. W publikacji źródłowej błędnie wymieniony jako Józef Bubek, zob. Walka o utrwalenie władzy ludowej w drugiej połowie 1946 r. Wybory Do Sejmu Ustawodawczego. W: Edward Olszewski: Początki władzy ludowej na Rzeszowszczyźnie 1944–1947. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1974, s. 272.
  41. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 135, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  42. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 139, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  43. Historia 1889 – 1918 – 1945 – 1999. sokolsanok.pl, 31 maja 2009. [dostęp 2014-07-28].
  44. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 157. ISBN 978-83-939031-1-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]