Józef Grzegorzek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Grzegorzek
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 5 marca 1885
Marklowice Dolne
Data i miejsce śmierci 16 kwietnia 1961
Katowice
Przebieg służby
Lata służby 1919–1922
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki POW G.Śl.
Stanowiska naczelnik Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska (1919), przewodniczący Komitetu Wykonawczego POW GŚl (1919)
Główne wojny i bitwy powstania śląskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I stopnia Śląski Krzyż Powstańczy
Gwiazda Górnośląska
Dedykacja Józefa Grzegorzka z książki jego autorstwa o I powstaniu śląskim, wydanej w 1935

Józef Grzegorzek (ur. 5 marca 1885 w Marklowicach Dolnych[1], zm. 16 kwietnia 1961 w Katowicach)[2][3] – polski działacz narodowy, przywódca peowiacki, uczestnik akcji plebiscytowej i III powstania śląskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny robotniczej z Marklowic koło Wodzisławia Śląskiego. Był działaczem polskiej emigracji w Saksonii, Nadrenii i Westfalii[4], w której dostał pracę w kopalni pod ziemią[1]. W latach 1903–1905 działał w stowarzyszeniu „Eleusis” w Gliwicach. Pracował jako księgowy w Banku Ludowym w Bytomiu[1]. Od[2] 1910[4] pełnił funkcję sekretarza generalnego Związku Śląskich Kół Śpiewaczych. W latach 1914–1918 służył w armii niemieckiej[1]. W styczniu 1919 był organizatorem Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska i został jej naczelnikiem oraz pierwszym przewodniczącym jej Komitetu Wykonawczego[5][6].

11 sierpnia 1919 wybrano go na komendanta głównego Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska[7]. 16 sierpnia 1919 ok. godz. 20.00, przed wybuchem I powstania śląskiego, został na dworcu kolejowym w Pawłowicach aresztowany przez Niemców[8], którzy uwięzili go w Twierdzy Kłodzkiej.

Ostatecznie wraz z 83 powstańcami śląskimi został skierowany do obozu jenieckiego w Świętoszowie (wówczas Neuhammer), gdzie więziono również jeńców rosyjskich z I wojny światowej. 25 września 1919 przeprowadził udaną ucieczkę razem z innymi osadzonymi powstańcami: Józefem Bułą, Franciszkiem Lazarem, Januszem Hagerem oraz Józefem Szafarczykiem[9]. Uciekinierzy się rozdzielili. Grzegorzek, kierując się początkowo na Głogów, dotarł w końcu do linii demarkacyjnej pod Lesznem. Finalnie schronił się w wielkopolskich Pawłowicach, gdzie znajdował się posterunek Wojska Polskiego[10].

W 1920 był współzałożycielem Chrześcijańskiego Zjednoczenia Ludowego[a] i został sekretarzem Wydziału Polityki Wewnętrznej Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu. Brał udział w III powstaniu śląskim, w trakcie którego był członkiem Komitetu Wykonawczego Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych. W latach 1921–1922 pełnił funkcję sekretarza Naczelnej Rady Ludowej na Górnym Śląsku[1].

W okresie międzywojennym pracował w przedsiębiorstwach eksportu stali[1] i był aktywnym członkiem Związku Powstańców Śląskich.

W czasie II wojny światowej Niemcy więzili go w obozie koncentracyjnym w Dachau. Po wojnie był zatrudniony na stanowiskach kierowniczych w przemyśle węglowym, z przerwą w latach 1946–1948, kiedy piastował urząd starosty w Tarnowskich Górach. Przeszedł na emeryturę w styczniu 1957[1].

Ordery i odznaczenia[1][edytuj | edytuj kod]

Działalność literacka[edytuj | edytuj kod]

W 1935 ukazała się jego książka pt.: Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie[13].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jego imię nosi jedna z ulic w Katowicach-Dąbrówce Małej oraz w Rudzie Śląskiej-Bykowinie.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Chrześcijańskie Zjednoczenie Ludowe – Encyklopedia PWN. www.encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 22 lipca 2017].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Franciszek Szymiczek 1982 ↓, s. 165.
  2. a b Bogdan Snoch 1997 ↓, s. 72.
  3. Kazimierz Cichy: Józef Grzegorzek. www.jedlownik.pl: „Herold Wodzisławski” z 2016, nr 3 (51), s. 2. [dostęp 21 lipca 2017].
  4. a b Józef Grzegorzek. www.portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 23 lipca 2017].
  5. Józef Grzegorzek 1935 ↓, s. 38.
  6. Historia miasta – Katowice miastem. www.mhk.katowice.pl. [dostęp 20 stycznia 2017].
  7. Józef Grzegorzek 1935 ↓, s. 150.
  8. Józef Grzegorzek 1935 ↓, s. 160–161.
  9. Józef Grzegorzek 1935 ↓, s. 259.
  10. Józef Grzegorzek 1935 ↓, s. 263.
  11. Uchwała Prezydium Krajowej Rady Narodowej z dnia 24 kwietnia 1946 roku. www.prawo.pl. [dostęp 21 lipca 2017].
  12. Lista odznaczonych Krzyżem Niepodległości z Mieczami (Monitor Polski, nr 260 z 1931). www.forum.jpilsudski.org. [dostęp 21 lipca 2017].
  13. Józef Grzegorzek 1935 ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Grzegorzek: Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie. Katowice: nakładem autora, 1935.
  • Bogdan Snoch: Górnośląski leksykon biograficzny. Katowice: Muzeum Śląskie, 1997. ISBN 83-85039-79-1.
  • Franciszek Szymiczek: Józef Grzegorzek, w: Encyklopedia Powstań Śląskich. Opole: Instytut Śląski, 1982.
  • Henryka Wolna: Komendant „Rakoczy”. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07166-7.
  • Droga do powstania. Józef Grzegorzek (pol.). interklasa.pl. [dostęp 4 października 2014].