Józef Heller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Heller
Data i miejsce urodzenia 3 stycznia 1896
Lwów
Data i miejsce śmierci 24 maja 1982
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Komunalny Północny w Warszawie kw. W-VII-4, rząd 13, miejsce 5/6
Zawód, zajęcie biochemik, entomolog
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi
Odznaka „Za wierną służbę”

Józef Heller (ur. 3 stycznia 1896 we Lwowie, zm. 24 maja 1982 w Warszawie) – polski biochemik i entomolog, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego i Akademii Medycznej w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Gustawy. Pochodził z rodziny żydowskiej. W 1914 zdał egzamin dojrzałości, po wybuchu I wojny światowej zaciągnął się w szeregi Legionów Polskich, walczył w 5 pułku piechoty. W uznaniu waleczności został odznaczony Krzyżem Walecznych i odznaką „Za wierną służbę”. Od 1916 studiował na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego, ale przerwał naukę aby walczyć w III powstaniu śląskim. Powrócił na uczelnię i w 1922 uzyskał tytuł doktora wszechnauk lekarskich na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, pozostał na Uniwersytecie jako asystent prof. Jakuba Parnasa w Katedrze Chemii Lekarskiej, a następnie prof. Zdzisława Steusinga w Zakładzie Higieny. Równocześnie od 1926 prowadził zorganizowaną przez siebie Pracownię Analityczną Ubezpieczalni Społecznej, a od 1936 do wybuchu II wojny światowej filię Państwowego Zakładu Higieny w Krakowie. W 1937 habilitował się pracą "Badania nad przeobrażeniem owadów", którą przedstawił na Uniwersytecie Stefana Batorego. W 1931 zasiadł w wydziale Małopolskiego Strażackiego Klubu Sportowego „Leopolia”[1].

Po wybuchu II wojny światowej uczestniczył w kampanii wrześniowej w randze majora w X Kadrze Sanitarnej Wojska Polskiego. Po wznowieniu w 1940 przez władze radzieckie działalności Uniwersytetu Lwowskiego otrzymał stanowisko kierownicze w Katedrze Chemii Ogólnej Instytutu Matematycznego. W 1942 przedostał się do Warszawy, gdzie wykładał na konspiracyjnym Uniwersytecie Warszawskim. Po upadku powstania warszawskiego został wywieziony do obozu pracy w Hanowerze, gdzie przebywał do wyzwolenia przez Aliantów. Został wówczas komendantem szpitala wojskowego zorganizowanego przez Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, należał do grupy założycieli Polskiego Związku Wychodźstwa Przymusowego. Po powrocie do Polski został skierowany do Wrocławia, gdzie został wykładowcą w Katedrze Fizjologii Zwierząt Wydziału Przyrodniczego Uniwersytetu, w 1946 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1948 profesora zwyczajnego. Następnie wyjechał do Szczecina, gdzie zorganizował filię Państwowego Zakładu Higieny, po powrocie do Wrocławia kierował tamtejszą filią, a równocześnie pełnił funkcję konsultanta naukowego w Akademii Medycznej w Zabrzu Rokitnicy. W 1951 zamieszkał w Warszawie, gdzie objął stanowisko kierownika Katedry Chemii Fizjologicznej Akademii Medycznej oraz rozpoczął organizację Działu Biochemii Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie. Dwa lata później był założycielem Zakładu Biochemii Polskiej Akademii Nauk, który w 1957 został przekształcony w Instytut Biochemii i Biofizyki, a prof. Józef Heller piastował w nim stanowisko dyrektora. W 1967 przeszedł w stan spoczynku, ale nadal pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naukowej.

Przez wiele lat był redaktorem serii biologicznej „Biuletynu Polskiej Akademii Nauk” oraz „Postępów Biochemii”, był twórcą haseł dotyczących biochemii w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN. Pełnił funkcję pierwszego przewodniczącego Komitetu Biochemicznego PAN.

Główne osiągnięcia naukowe[edytuj | edytuj kod]

  • Odkrycie ammoniogenezy we krwi, konstrukcja aparatu Parnasa-Hellera do oznaczania mikroilości amoniaku;
  • Odkrycie zjawiska przeobrażenia powolnego i doraźnego na przykładzie zmrocznika wilczomleczka;
  • Badanie nad możliwością cyklu pentozowego w przemianie materii prątków Mycobacterium phlei;
  • Ustalenie odwrotnie proporcjonalnej zależności zawartości fosforanu nieorganicznego w hemolimfie do wysokości tej przemiany (wspólnie z Antoniną Mokłowską-Heller).

Członkostwo[edytuj | edytuj kod]

  • Polska Akademia Nauk – członek korespondent 1952, członek rzeczywisty 1961;
  • Wrocławskie Towarzystwo Naukowe;
  • Towarzystwo Przyrodników im. Mikołaja Kopernika;
  • Polskie Towarzystwo Fizjologiczne;
  • Polskie Towarzystwo Biochemiczne – członek założyciel i członek honorowy;
  • Wiceprzewodniczący Międzynarodowej Unii Biochemicznej;
  • Międzynarodowy Komitet Standaryzacji w Biologii Człowieka – członek zarządu;
  • Niemiecka Akademia Przyrodników Leopoldina (niem. Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiadomości bieżące. Walne zgromadzenie M. S. K. S.. „Słowo Polskie”, s. 7, Nr 275 z 7 października 1931. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]