Józef Hendricks

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Hendricks
Ilustracja
major pilot major pilot
Data i miejsce urodzenia 13 marca 1896
Świątniki Małe
Data i miejsce śmierci 26 kwietnia 1969
Ziębice
Przebieg służby
Lata służby 1918–1931 i 1939–1946
Siły zbrojne Armia Cesarstwa Niemieckiego
Armia Wielkopolska
Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne
Jednostki 3 Pułk Lotniczy
1 Pułk Lotniczy
Stanowiska dowódca dywizjonu
Główne wojny i bitwy wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
PilotPolowy.jpg
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie)

Józef Armin Hendricks (ur. 13 marca 1896 Świątnikach Małych, zm. 26 kwietnia 1969 w Ziębicach) – major pilot lotnictwa Wojska Polskiego i Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie.

Przyszedł na świat w polsko-niemieckiej rodzinie Wilhelma Hendricksa i Marii Marty z Kabacińskich[1]. Po ukończeniu gimnazjum studiował cztery semestry na politechnikach we Wrocławiu, Hanowerze i Wismarze.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Powołany 1 września 1914 do armii niemieckiej, skierowany do Infanterie-Regiment Nr. 9 w Gdańsku[2]. Po szkole oficerskiej (od 15 października 1915 do 13 marca 1916) odkomenderowany do Infanterie-Regiment Nr. 140, w którym służył (piechota) na froncie zachodnim we Francji. W 1917 mianowany ppor. Dowódca kompanii w tej jednostce od 21 lutego 1917. Oddelegowany na kurs obserwatorów lotniczych w Armee-Flugpark Nr 1 w czerwcu 1917. Następnie skierowany na front. Ponownie w szkołach lotniczych: od 26 sierpnia 1917 w Flieger-Ersatz-Abteilung Nr 11 we Wrocławiu i w Brzegu, a od 22 kwietnia 1918 do 23 grudnia 1918 w Scheinwerferschule Hannover-Buchholz[3].

Wojsko wielkopolskie[edytuj | edytuj kod]

Do wojska wielkopolskiego wstąpił ochotniczo 8 kwietnia 1919. Włączony do personelu latającego 3. Wielkopolskiej Eskadry Lotniczej Polnej na lotnisku Ławica. Od 5 maja 1919 - ppor. a od 3 czerwca 1919 porucznik wojsk lotniczych. Walczył w składzie tej eskadry w okolicach Lwowa na froncie wojny polsko-ukraińskiej (od czerwca do sierpnia 1919)[4]. Z dniem 15 września 1919 dowódca kompanii w Szkole Lotniczej na Ławicy, pełnił też inne funkcje specjalistyczne: oficer sądowy[5] , członek komisji oceny stanu technicznego samolotów na Ławicy[4].

Wojna polsko-bolszewicka[edytuj | edytuj kod]

Od 14 lutego 1920 przeniesiony do stacjonującej w Bydgoszczy 4. Wielkopolskiej Eskadry Bojowej (od lipca 1920 przemianowanej na 15. Eskadrę Myśliwską).

W okresie 16 - 31 maja 1920 odbył szesnaście misji bojowych[4] podczas polskiej ofensywy przeciw bolszewikom na Ukrainie. Z lotniska Wapniarka na Podolu na Albatrosie B.II załogowe loty wywiadowcze i skuteczne ataki bombowe na cele naziemne: rozbicie pod silnym ostrzałem nieprzyjaciela sowieckich transportów kolejowych na stacji w Rudnicy[6] (19 maja 1920), zdobycie pociągów pancernych Bela Kuhn i Krasnyj Kristianiec (27 maja 1920) i rozbicie pancerki na stacji Malowannaja (29 maja 1920). Pomimo silnego ostrzału mistrzowski pilotaż umożliwił wykonanie celnych ataków bombowych[7].

Trzykrotnie trafiony przez nieprzyjaciela 1 czerwca 1920 w czasie lotu wywiadowczego (Albatros B.II 1677/17)[8] zbombardował oddziały kawalerii Budionnego i tabory w Czarnoninie, Rudnicy i Horodyszczach. W czerwcu 1920 walczył na jednomiejscowym samolocie myśliwskim Fokker D.VII[4] . W lipcu i sierpniu 1920 (start z lotniska Lewandówka pod Lwowem) wspierał VI Armię Frontu Południowego w walkach z 1 Armią Konną Budionnego, 14 sierpnia 1920 wraz z por. Dziembowskim i ppor. pil. Edwardem Lewandowskim, szturmował piechotę bolszewicką w rejonie wsi Chołojów[9]. W walkach o Lwów 15 sierpnia 1920 jego Fokker D.VII (503/18) ostrzelany przez kawalerię sowiecką lądował przymusowo pomiędzy liniami wojsk polskich i bolszewickich. Cudem uniknął śmierci, przedostał się do pododdziałów 12. pułku piechoty. Doprowadził do nocnego zdemontowania samolotu, wycięcia z kadłuba pamiątkowego godła[10] (laleczka BI-BA-BO), zabrania najcenniejszych części i spalenia reszty maszyny.

Kolejne cztery loty szturmowe wykonał 18 sierpnia 1920. Uczestniczył w walkach powietrznych do października 1920. Za wybitnie zasługi w obronie Lwowa (17-20 sierpnia 1920) otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari. Udekorowany czterokrotnie Krzyżem Walecznych za czyny bojowe i dwukrotnie wymieniony w rozkazach pochwalnych dowódcy 6 Armii.

Czas pokoju[edytuj | edytuj kod]

W 3 Pułku Lotniczym w Poznaniu pełnił służbę od 29 sierpnia (20 lipca) 1921 do 5 stycznia 1929. Awansowany: w 1922 (kpt.) i w 1924 (mjr). W styczniu 1925 został przydzielony do Departamentu IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie na stanowisko kierownika referatu[11]. Z dniem 10 marca 1925 został przydzielony do 3 Pułku Lotniczego na stanowisko dowódcy III dywizjonu myśliwskiego[12]. Następnie pełnił służbę w Oddziale I Sztabu Generalnego[13].

Uczestnik pierwszych w Polsce zawodów samolotowych pod nazwą „Krajowy Lot Okrężny o Puchar Ministra Spraw Wojskowych” (16 -17 września 1922).

Ożenił się 14 października 1922 w Warszawie z Janiną Mańczak, z którą rozwiódł się 20 sierpnia 1928 (małżeństwo pozostało bezdzietne)[14].

W lipcu 1929 został przeniesiony do 1 Pułku Lotniczego w Warszawie na stanowisko dowódcy dywizjonu szkolnego[15]. W marcu 1931 został zwolniony ze stanowiska dowódcy dywizjonu szkolnego z równoczesnym pozostawieniem w dyspozycji dowódcy pułku[16]. Z dniem 31 sierpnia tego roku został przeniesiony w stan spoczynku.

Na emeryturze mieszkał w majątku w Nowej Wsi, który nabył na raty przed 1926 (tzw. resztówka po parcelacji rydzyńskiej Fundacji Sułkowskich o powierzchni 197 ha). Przetłumaczył Wojnę powietrzną Hansa Rittera, wydaną w 1933 przez Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy[17] .

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Zmobilizowany 24 sierpnia 1939 do 3. Pułku Lotniczego w Poznaniu. W kampanii wrześniowej dowódca Oddziału Portowego w składzie Bazy Lotniczej nr 3[18]. 18 września 1939, po inwazji sowieckiej, przekroczył granicę z Rumunią. Internowany, 1 października 1939 uciekł z obozu i przedostał się do Francji, a stamtąd do Wielkiej Brytanii. W marcu 1942, w stopniu majora, został przyjęty do Polskich Sił Powietrznych (numer służbowy RAF P-0431) i wyznaczony na stanowisko komendanta Stacji Lotniczej Hucknall. W latach 1943–1946 pełnił służbę w Inspektoracie ds. Zarządu Wojskowego.

Polska[edytuj | edytuj kod]

Wrócił do kraju w 1946. Zamieszkał w dworku w Nowej Wsi (z dawnego majątku pozostały 42 ha). Pełen rezerwy wobec narzuconego po II wojnie światowej porządku społeczno-politycznego, był autorytetem dla rolników przeciwnych kolektywizacji. Inwigilowany i obserwowany. Aresztowany w sierpniu 1949 przez Urząd Bezpieczeństwa. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z czerwca 1951 skazany na sześć lat więzienia oraz przepadek całego mienia (złagodzonym na mocy amnestii do lat trzech). Przebywał w najcięższych więzieniach (Mokotów, Rawicz, Obóz Pracy w Strzelcach Opolskich – praca w kamieniołomach).

Po zwolnieniu w 1953 mieszkał wraz z drugą żoną Martą w Stęszewie, w Krosnowicach Kłodzkich (gdzie był ogrodnikiem) oraz w Ziębicach.

Zmarł w Ziębicach 26 kwietnia 1969. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Ziębicach, ekshumowany w 1969 roku i przeniesiony do grobu rodzinnego na Cmentarzu Junikowo w Poznaniu.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jarosław Wawrzyniak: Józef Hendricks; http://niebieskaeskadra.pl/?control=8&id=4593
  2. Mateusz Kabatek, Robert Kulczyński: Lotnicza historia Ziemi Pilskiej 1910-1945. Wyd. Stratus 2011, s. 167
  3. Tamże, s. 167-168
  4. a b c d Do komendanta stacji – Akt, Ławica 17.9.1919 r. (CAW I.170.3.7) i Do komendanta stacji – Raport, Ławica 18.10.1919 r. (CAW I.300.39.28)
  5. Waldemar Wójcik, Józef Zieliński: Lotnicy - Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari. T.I Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920. Wyd. Adam Marszałek 2005, s. 63.
  6. Telegram – opis lotu bojowego nr 2 z 19 maja 1920 r. (CAWI.301.12.19) oraz Łydżba Łukasz: Zarys dziejów 132. EM w latach 1919-1939: część 1, s. 58.
  7. Wniosek Jerzego Dziembowskiego o odznaczenie Krzyżem Walecznych Józefa Hendricksa i Zdzisława Bilażewskiego (CAW) oraz Łukasz Łydżba: Zarys dziejów 132. EM w latach 1919-1939: część 1, s. 58.
  8. Telegram do Naczelnego Dowództwa Szefostwa Lotnictwa w Warszawie z 1.06.1920 r. (CAW I.301.12.22)
  9. Wniosek Jerzego Dziembowskiego o odznaczenie Krzyżem Walecznych Józefa Hendricksa i Edwarda Lewandowskiego (CAW) oraz Tomasz Kopański: Fokker DVII Bi-Ba-Bo, [w:] Lotnictwo z Szachownicą, nr 1/2002 s. 25.
  10. Wniosek Jerzego Dziembowskiego o odznaczenie Krzyżem Walecznych po raz trzeci Józefa Hendricksa (CAW) oraz Tomasz Kopański: Fokker DVII Bi-Ba-Bo, [w:] Lotnictwo z Szachownicą, nr 1/2002 s. 25.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 stycznia 1925 roku, s. 31.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 34 z 24 marca 1925 roku, s. 163.
  13. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 540, 547.
  14. Wyrok konsystorza Wileńskiego Ewangelicko-Reformowanego Nr 26/223/28 z 11 września 1928 r. o rozwiązaniu małżeństwa.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 197.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 92.
  17. Ritter Hans – Kpt. Szt. Gen. Wojna Powietrzna. Z załącznikami. Z niemieckiego przetłumaczył Józef Hendricks major pilot. Warszawa 1933 r. (13169) [W:] Nowe książki nabyte dla Bibljoteki Ministerstwa Spraw Wewn. w miesiącu wrześniu 1933 r. http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=93620
  18. Jerzy Pawlak: Płonące bazy - wrzesień 1939 r. Wyd. Retro-Art, Warszawa 2004
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 40 z 23 listopada 1921 roku, s. 1555.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 287.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928 roku, s. 436.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
  • Tomasz Goworek: Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego. Warszawa 1991
  • Krzysztof Hoff: Skrzydła niepodległej. O wielkopolskim lotnictwie w latach Drugiej Rzeczypospolitej. Poznań 2005
  • Księga pamiątkowa 3-go Pułku Lotniczego 1918-1928. Poznań 1928
  • Edward Lewandowski: Lotnictwo w walce z Armją Konną Budiennego. [W:] Przegląd Lotniczy nr 1-2/1932, s. 22-36; 26-27
  • Edward Lewandowski: Zarys historji 15-ej eskadry myśliwskiej (obecnie 132-ej). [W:] Przegląd Lotniczy nr 5/1929
  • Łukasz Łydżba: Fokkery w obronie Lwowa. [W:] Lotnictwo z Szachownicą nr 1/2009
  • Tadeusz Malinowski: Pierwsze zawody. [W:] Skrzydlata Polska nr 45/(1980)/1989
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa 1989
  • Hans Ritter - Kpt Szt. Gen: Wojna Powietrzna. Z załącznikami. Z niemieckiego przetłumaczył Józef Hendricks major pilot. Warszawa 1933
  • Krzysztof Tarkowski: Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920. Warszawa 1991
  • Jarosław Wawrzyniak: Józef Hendricks. [W:] http://niebieskaeskadra.pl/?control=8&id=4593

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]