Jack Nicholson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jack Nicholson
Ilustracja
Jack Nicholson (2001)
Imię i nazwisko John Joseph Nicholson
Data i miejsce urodzenia 22 kwietnia 1937
Neptune
Zawód aktor, reżyser, producent filmowy, scenarzysta
Współmałżonek Sandra Knight
(1962-1968; rozwód)
Lata aktywności od 1953
Odcisk dłoni Nicholsona
Nicholson w Sklepiku z horrorami
Jack Nicholson (2002)

John Joseph „Jack” Nicholson (ur. 22 kwietnia 1937 w Neptune) – amerykański aktor, reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Trzykrotny laureat Oscara za role w filmach: Lot nad kukułczym gniazdem (1975), Czułe słówka (1983) i Lepiej być nie może (1997). Był ponadto ośmiokrotnie nominowany do statuetki Oscara za występ w filmach: Swobodny jeździec (1969), Pięć łatwych utworów (1970), Ostatnie zadanie (1973), Chinatown (1974), Czerwoni (1981), Honor Prizzich (1985), Chwasty (1987), Ludzie honoru (1992) i Schmidt (2002). Uznawany za jednego z najlepszych aktorów w historii kina[1]. Postaci grane przez niego często cechuje ekscentryczny, neurotyczny bądź psychopatyczny charakter[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się i dorastał w Neptune w New Jersey[3] jako syn June Frances Nicholson (1918–1963), która występowała jako tancerka rewiowa pod pseudonimem artystycznym June Nilson[4]. Matka Nicholsona była pochodzenia irlandzkiego, angielskiego, niemieckiego i walijskiego[5]. W 1936 poślubiła włosko-amerykańskiego showmana Donalda Furcillo (pseudonim Donald Rose), zanim zdała sobie sprawę, że był już żonaty. Kiedy urodził się Jack Nicholson, jego matka miała zaledwie siedemnaście lat i była niepewna tożsamości ojca w chwili narodzin Nicholsona. Rodzice matki, John Nicholson, fryzjer w domu towarowym i malarz znaków, i Ethel May Nicholson, fryzjerka, malarka olejna i właścicielka salonu kosmetycznego[6], zgodzili się wychować Nicholsona jako własne dziecko bez ujawnienia jego prawdziwego pochodzenia, podczas gdy June była przez niego odbierana jako siostra[7].

Wychowywał się w wierze rzymskokatolickiej swojej matki. Przed rozpoczęciem szkoły średniej jego rodzina przeprowadziła się do mieszkania w Spring Lake w New Jersey. W szkole średniej był znany dla swoich znajomych jako „Nick”. Uczęszczał w pobliżu Manasquan High School, gdzie w 1954 został wybrany „Klasowym klaunem”. Zapalony kinoman, w liceum pracował jako pomocnik kierownika kina.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

W 1954, w wieku siedemnastu lat po raz pierwszy przybył do Hollywood. W 1956 zatrudnił się jako pracownik biurowy dla animatorów Williama Hanny i Josepha Barbery w studiu kreskówek MGM. Zaproponowano mu więc pracę animatora, ale odmówił, powołując się na chęć zostania aktorem. W 1957 uczył się aktorstwa w grupie o nazwie Players Ring Theatre, po czym znalazł małe role występując na scenie i w telewizyjnych operach mydlanych. Zadebiutował w filmie - niskobudżetowym dramacie dla nastolatków The Cry Baby Killer (1958), grając tytułową rolę Jimmy’ego Wallace. Przez następną dekadę Nicholson często współpracował z producentem filmu, Rogerem Cormanem, w tym w komedii grozy Sklepik z horrorami (1960) w roli Wilbura Force’a, masochistycznego pacjenta dentysty i przedsiębiorcy pogrzebowego, a także w Kruku (1963) jako syn czarodzieja - Rexford Bedlo, Strachu (1963) w roli francuskiego oficera Andre Duvaliera uwiedzionego przez złego ducha i Masakrze w dniu świętego Walentego (1967). Wkrótce Monte Hellman zaangażował go do dwóch westernów - Niesłusznie oskarżeni (1966) i W poszukiwaniu zemsty (1966)[8].

Jako scenarzysta zadebiutował filmem Thunder Island (1963). Pierwszy sukces odniósł jako scenarzysta dramatu Rogera Cormana Podróż (1967) z udziałem Petera Fondy, Bruce’a Derna i Dennisa Hoppera. Rozgłos przyniosła mu kreacja prawnika George’a Hansona, borykającego się z alkoholowym problemem, w filmie drogi Dennisa Hoppera Swobodny jeździec (1969), za którą był nominowany do Oscara, BAFTA i Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego[9]. Nicholson trafił do obsady Swobodnego jeźdźca po tym, jak przewidziany do roli Hansona Rip Torn pokłócił się z Hopperem. Od tego filmu sława Nicholsona rosła, mógł odrzucać proponowane role, w tym jako Michael Corleone w Ojcu chrzestnym (1972), ksiądz Damien Karras w Egzorcyście (1973), Roy Neary w Bliskim spotkaniu trzeciego stopnia (1977), Kaligula w Kaliguli (1979), kapitan Benjamin L. Willard w Czasie Apokalipsy (1979), trener Norman Dale w Mistrzowskim rzucie (1986), Harry Angel w Harry Angel (1987), Paul Sheldon w Misery (1990), Hannibal Lecter w Milczeniu owiec (1991), Mitch Leary w Na linii ognia (1993), Richard Nixon w Nixonie (1995) i Archie Gates w Złocie pustyni (1999).

Za występ w dramacie Boba Rafelsona Pięć łatwych utworów (1970), opowiadającym o związku robotnika i kelnerki z Karen Black zdobył nominację do Oscara i uznanie za ikonicznego odtwórcę ról antybohaterów. Krytycy zaczęli stawiać Nicholsona w jednym rzędzie z Marlonem Brando i Jamesem Deanem. Jako marynarz Billy L. „Badass” Buddusky w komediodramacie Hala Ashby’ego Ostatnie zadanie (1973) został uhonorowany Złotą Palmę dla najlepszego aktora na festiwalu filmowym w Cannes oraz otrzymał nominacje do Oscara i Złotego Globu. Rola prywatnego detektywa Jake’a Gittesa w dramacie kryminalnym Romana Polańskiego Chinatown (1974) przyniosła mu kolejną nominacją do Oscara.

Pierwszego Oscara w karierze odebrał za rolę pacjenta szpitala psychiatrycznego Randle’a P. McMurphy’ego w komediodramacie Miloša Formana Lot nad kukułczym gniazdem (1975), ekranizacji powieści Kena Keseya pod tym samym tytułem. W dramacie Michelangelo Antonioniego Zawód: reporter (1975) z Marią Schneider zagrał dziennikarza Davida Locke’a, który podczas pracy w Afryce Północnej postanawia zrezygnować z bycia dziennikarzem i po prostu zniknąć, przyjmując nową ukrytą tożsamość. W horrorze Stanleya Kubricka Lśnienie (1980) na motywach powieści Stephena Kinga wcielił się w postać szaleńca Jacka Torrance’a. Za drugoplanową rolę pisarza Eugene’a O’Neilla w dramacie wojenno-biograficznym Warrena Beatty’ego Czerwoni (1981) po raz kolejny otrzymał nominację do Oscara.

Kreacja emerytowanego astronauty Garretta Breedlove’a w komediodramacie romantycznym Jamesa L. Brooksa Czułe słówka (1983) z Shirley MacLaine i Debrą Winger przyniosła mu Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. Za postać zabójcy Charleya Partanny w komedii kryminalnej Johna Hustona Honor Prizzich (1985) był nominowany do nagrody Akademii. Jego rola alkoholika Francisa Phelana w dramacie Hectora Babenki Chwasty (1987) z Meryl Streep doczekała się także nominacji do Oscara. Jako Joker / Jack Napier w filmie Tima Burtona Batman (1989) był nominowany do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu, Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszego aktora drugoplanowego i Nagrody Saturna w kategorii najlepszy aktor. Za drugoplanową rolę pułkownika Nathana R. Jessepa, próbującego tuszować przed wymiarem sprawiedliwości występujące w amerykańskiej armii zjawisko fali w dramacie Roba Reinera Ludzie honoru (1992) u boku Toma Cruise’a i Demi Moore po raz kolejny zdobył nominację do Oscara. Trzecią statuetkę Akademii odebrał za kreację nowojorskiego pisarza cierpiącego na zespół obsesyjno-kompulsyjny w komedii Jamesa L. Brooksa Lepiej być nie może (1997). Za tytułową rolę Warrena R. Schmidta, agenta ubezpieczeniowego, który nagle traci pracę i żonę w filmie Alexandra Payne’a Schmidt (2002) zdobył dwunastą nominację do Oscara.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

17 czerwca 1962 poślubił Sandrę Knight, z którą ma córkę Jennifer (ur. 13 września 1963). Małżeństwo zakończyło się rozwodem 8 sierpnia 1968. Dwa lata później poznał aktorkę Susan Anspach, która 26 września 1970 urodziła ich syna Caleba Jamesa. Ze związku z Winnie Hollman ma córkę Honey Hollman (ur. 1981). W 1973 zaczął się spotykać z aktorką Anjelicą Huston. Rozstali się w 1990, gdy Nicholson dowiedział się, iż zostanie ojcem dziecka aktorki i modelki Rebeki Broussard, z którą był związany w latach 1989–1994. Mają córkę Lorraine (ur. 16 kwietnia 1990) i syna Raya (ur. 20 lutego 1992)[10]. W latach 1999–2004 spotykał się z Lara Flynn Boyle.

Jest zaprzysięgłym kibicem drużyny NBALos Angeles Lakers. Od 1970 roku ma wykupiony karnet na mecze, siedzi zawsze tuż przy boisku. Jeśli tylko nie jest na planie filmowym, zawsze jest obecny na meczach.

Jest miłośnikiem sztuki współczesnej, kolekcjonuje obrazy Jacka Vettriano.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Aktor[edytuj | edytuj kod]

Reżyser[edytuj | edytuj kod]

Scenarzysta[edytuj | edytuj kod]

Pozostałe nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jack Nicholson Biography (ang.). jack-nicholson.info. [dostęp 2015-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-09)].
  2. David Gritten (2015-09-05): Jack Nicholson: he's as good as they get (ang.). „The Daily Telegraph”. [dostęp 2015-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-09)].
  3. Adam Augustyn: Jack Nicholson, american actor (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2020-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-25)].
  4. Arthur Marx (lato 1995): On His Own Terms (ang.). Cigar Aficionado. [dostęp 2015-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-09)].
  5. Jack Nicholson – What Nationality Ancestry Race (ang.). Ethnicity of Celebs. [dostęp 2020-04-25].
  6. Jack Nicholson Biography (1937-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2020-04-25].
  7. Jack Nicholson Biography (1937-) (ang.). biography.com. [dostęp 2015-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-09)].
  8. Jack Nicholson (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2020-04-25].
  9. Jason Ankeny: Jack Nicholson Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2020-04-25].
  10. Sam Creighton (2014-08-18): Share or comment on this article: Jack Nicholson's youngest son Ray is spitting image of his father (ang.). „Daily Mail”. [dostęp 2020-04-26].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]