Jakub Ksawery Potocki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jakub Ksawery Aleksander Potocki
Ilustracja
Herb
Pilawa
Rodzina Potoccy herbu Pilawa
Data i miejsce urodzenia 26 stycznia 1863
Berlin
Data i miejsce śmierci 27 września 1934
Helenów
Ojciec Stanisław Potocki (zm. 1887)
Matka Maria Konstancja z Sapiehów
Odznaczenia
Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej

Jakub Ksawery Aleksander Potocki h. Pilawa (ur. 26 stycznia 1863 w Berlinie, zm. 27 września 1934 w Helenowie) – hrabia[1].

Pałac Potockich w Raju

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Stanisława i Marii Konstancji Sapiehy. Z wykształcenia był prawnikiem. Studia prawnicze odbył na Uniwersytecie w Dorpacie. Tam został przyjęty do najstarszej polskiej korporacji akademickiej Konwent Polonia[2]. Należał również do Stowarzyszenia Filistrów Konwentu Polonia w Warszawie. Jeden z najbogatszych ludzi II RP. W 1922 roku posiadał majątki ziemskie o powierzchni 33 680 ha[3]. Ostatni właściciel zamku w Brzeżanach. Ofiarował je zresztą po I wojnie światowej Wojsku Polskiemu. To dzięki inicjatywie hrabiego ocalała część brzeżańskich nagrobków Sieniawskich, które wywieziono do Krakowa. Dziś można je oglądać w Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu oraz w zamku w Pieskowej Skale.

Przez wiele lat wspierał utworzenie w Polsce Instytutu Radowego. Ogromną część swojego majątku, m.in. majątki Brzeżany i Helenów, zapisał utworzonej przez siebie w 1934 roku Fundacji mającej na celu wspierać badania i leczenie chorób nowotworowych oraz gruźlicy. Już wcześniej wspomagał licznymi stypendiami lekarzy i naukowców zajmujących się tą problematyką.

Nie posiadając potomków oraz żyjącego rodzeństwa przekazał Muzeum Narodowemu w Warszawie wiele dzieł sztuki: gobeliny, portrety, obrazy etc. Do zbiorów Ossolineum przekazał m.in. obraz Jana Matejki Unia Lubelska.

Był twórcą kilku wielkich bibliotek, m.in. w Helenowie oraz w Bałabanowce na Ukrainie, którą całkowicie zniszczono w czasie wojny.

Mimo swojego bogactwa był człowiekiem niezmiernie skromnym. Unikał zaszczytów. Jedyny honorowy tytuł jaki przyjął, to honorowy obywatel miasta Brzeżan, w którym został pochowany.

22 września 1934 sporządził testament, którego wykonawcami zostali: wcześniejszy pełnomocnik jego dóbr w Raju, Bronisław Czuruk oraz Kazimierz Moszyński[4][5].

Siostra Jakuba Potockiego Izabela była pierwszą żoną Romana Potockiego – III ordynata na Łańcucie.

Został pochowany w kościele parafialnym w Brzeżanach.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Sewer Dunin-Borkowski: Almanach Błękitny. Warszawa: 1908, s. 757.
  2. „Album Polonorum” – spis członków korporacji akademickiej Konwent Polonia, tom I, 1828–1940.
  3. Wojciech Roszkowski, Lista największych właścicieli ziemskich w Polsce w 1922 r.Przegląd Historyczny”. 1983, T. 74, Nr 2, s. 283.
  4. Ogłoszenie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 220 z 26 września 1935. 
  5. Historia Fundacji im. Jakuba hr. Potockiego. fpotockiego.org.pl. [dostęp 2016-04-06].
  6. M.P. z 1934 r. nr 225, poz. 290 „za długoletnią działalność obywatelską oraz wielką ofiarność dla kraju”.
  7. Odznaczenie hr. Jakóba Potockiego złotą odznaką L.O.P.P.. „Świat Zasłużonych”. Nr 2, s. 8, 1934. Warszawa. [dostęp 2020-12-08]. 
  8. Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 287.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław M. Brzozowski, Potocki Jakub Ksawery Aleksander, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. XXVII, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1984–1985, s. 23–24.