Teleskop Jamesa Clerka Maxwella

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Teleskop Jamesa Clerka Maxwella, JCMT
Ilustracja
Teleskop Jamesa Clerka Maxwella (na środku)
Państwo  Stany Zjednoczone
Organizacja East Asian Observatory
Lokalizacja Mauna Kea, Hawaje
Wysokość n.p.m. 4092 m
Zakres widma fale submilimetrowe
Rozpoczęcie budowy 1983
Ukończenie budowy 1987
Typ radioteleskop
Średnica zwierciadła 15 m
Położenie na mapie Hawajów
Mapa lokalizacyjna Hawajów
Teleskop Jamesa Clerka Maxwella, JCMT
Teleskop Jamesa Clerka Maxwella, JCMT
Położenie na mapie Oceanu Spokojnego
Mapa lokalizacyjna Oceanu Spokojnego
Teleskop Jamesa Clerka Maxwella, JCMT
Teleskop Jamesa Clerka Maxwella, JCMT
Ziemia19°49′22″N 155°28′37″W/19,822778 -155,476944
Strona internetowa
Model Teleskopu Jamesa Clerka Maxwella

Teleskop Jamesa Clerka Maxwella (ang. James Clerk Maxwell Telescope, w skrócie JCMT) – radioteleskop umożliwiający obserwacje fal submilimetrowych. Jego główna czasza ma średnicę 15 m i jest on największym teleskopem o pojedynczej czaszy umożliwiającym obserwacje w submilimetrowym pasmie fal elektromagnetycznych[1]. Znajduje się w pobliżu wierzchołka wulkanu Mauna Kea na Hawajach, w obrębie zespołu obserwatoriów astronomicznych. Rozpoczął pracę w 1987 roku. Został nazwany na cześć szkockiego fizyka i matematyka Jamesa Clerka Maxwella.

W latach 1987–2015 operatorem obserwatorium było Joint Astronomy Centre z siedzibą w Hilo na Hawajach, a jego prace finansowały Wielka Brytania, Kanada i Holandia (do 2013 roku). Od roku 2015 operatorem obserwatorium jest East Asian Observatory (pol. Obserwatorium Wschodnioazjatyckie), z siedzibą również w Hilo, a krajami finansującymi prace są Chiny, Japonia, Tajwan i Korea Południowa[2], dodatkowe wsparcie finansowe pochodzi z Wielkiej Brytanii oraz uczestniczących w projektach badawczych uniwersytetów brytyjskich i kanadyjskich[3].

Instrumenty[edytuj | edytuj kod]

Teleskop wykorzystuje dwa rodzaje instrumentów – szerokopasmowe odbiorniki widma ciągłego i odbiorniki heterodynowe linii spektralnej.

Obecnie wykorzystywany odbiornik widma ciągłego to Submillimetre Common-User Bolometer Array, w skrócie SCUBA-2, uruchomiony w 2011 roku. Odbiornik ten ma 5120 elementów i pozwala na obserwacje fal o długości 450 i 850 μm jednocześnie, całkowita ilość pikseli to 10 240. Aparat wykorzystuje czujniki nadprzewodnikowe. Jest 100–150 razy szybszy w mapowaniu nieba niż poprzednia wersja urządzenia SCUBA pracująca w latach 1997–2005[4].

Teleskop wyposażono w dwa odbiorniki pozwalające na prowadzenie obserwacji submilimetrowych[5]:

Odbiorniki współpracują z cyfrowym spektrometrem ACSIS (ang. Auto Correlation Spectral Imaging System)[8].

Na rok 2019 planowane jest zamówienie nowego instrumentu tego typu o nazwie Namakanui wyposażonego w trzy odbiorniki[5].

Projekty badawcze[edytuj | edytuj kod]

SCUBA-2 All Sky Survey[edytuj | edytuj kod]

Jest to astronomiczny przegląd nieba wykorzystujący aparat SCUBA-2 do obserwacji promieniowania o długości fali 850 µm. Badanie rozpoczęło się w 2011 roku. Celem projektu jest zbadanie jak największego obszaru nieba pod kątem występowania zimnych gazów i pyłu. Obserwacje mogą rzucić nowe światło na proces powstawania gwiazd i pozwolić na odkrycie nowych galaktyk gwiazdotwórczych[9].

Teleskop Horyzontu Zdarzeń[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Teleskop Horyzontu Zdarzeń.

JCMT należy do teleskopów biorących udział w projekcie badawczym Event Horizon Telescope, w skrócie EHT (pol. Teleskop Horyzontu Zdarzeń)[10]. Projekt ten ma na celu obserwację czarnych dziur, przy użyciu techniki interferometrii wielkobazowej[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. D.A. Naylor i inni, SCUBA: a common-user submillimetre camera operating on the James Clerk Maxwell Telescope, „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”, 303 (4), 1999, s. 659–672, DOI10.1046/j.1365-8711.1999.02111.x, ISSN 0035-8711 [dostęp 2019-04-10] (ang.).
  2. Organization, Governance and Funding Partners – East Asian Observatory, www.eaobservatory.org [dostęp 2019-04-10].
  3. Acknowledgement for JCMT Papers – James Clerk Maxwell Telescope, www.eaobservatory.org [dostęp 2019-04-10].
  4. W.S. Holland i inni, SCUBA-2: the 10 000 pixel bolometer camera on the James Clerk Maxwell Telescope, „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”, 430, 2013, s. 2513–2533, DOI10.1093/mnras/sts612, ISSN 0035-8711, Bibcode2013MNRAS.430.2513H [dostęp 2019-04-10].
  5. a b c Heterodyne Receivers – James Clerk Maxwell Telescope, www.eaobservatory.org [dostęp 2019-04-10].
  6. 350 GHz band: HARP – James Clerk Maxwell Telescope, www.eaobservatory.org [dostęp 2019-04-10].
  7. 660 GHz band: RxW – James Clerk Maxwell Telescope, www.eaobservatory.org [dostęp 2019-04-10].
  8. ACSIS – James Clerk Maxwell Telescope, www.eaobservatory.org [dostęp 2019-04-10].
  9. Ming Zhu i inni, A pilot study for the SCUBA-2 ‘All-Sky’ Survey, „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”, 415 (2), 2011, s. 1950–1960, DOI10.1111/j.1365-2966.2011.18840.x, ISSN 0035-8711 [dostęp 2019-04-10] (ang.).
  10. Array, Event Horizon Telescope [dostęp 2019-05-07] (ang.).
  11. Key Science Objectives, Event Horizon Telescope [dostęp 2019-05-07] (ang.).