Jan Dembowski (biolog)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne osoby nazywające się Jan Dembowski.
Jan Bohdan Dembowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 26 grudnia 1889
Petersburg, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 22 września 1963
Warszawa, Polska
Zastępca przewodniczącego Rady Państwa
Okres od 20 listopada 1952
do 20 lutego 1957
Marszałek Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
Okres od 20 listopada 1952
do 20 listopada 1956
Poprzednik Władysław Kowalski
Następca Czesław Wycech
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Nagronek Jana i Stanisławy Dembowskich

Jan Bohdan Dembowski (ur. 26 grudnia 1889 w Petersburgu, zm. 22 września 1963 w Warszawie) – polski biolog, zoopsycholog, prezes Polskiej Akademii Nauk, marszałek Sejmu I kadencji, członek Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w 1958[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w polskiej rodzinie inteligenckiej w Petersburgu. Studiował na Uniwersytecie Petersburskim i Wiedeńskim, od 1934 z tytułem profesora nadzwyczajnego, a od 1947 profesora zwyczajnego.

W latach 1919–1934 pracownik naukowy Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego w Warszawie, w latach 1920–1930 profesor w Wolnej Wszechnicy Polskiej, w latach 1922–1934 docent na Uniwersytecie Warszawskim, w latach 1934–1939 prof. Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie, w latach 1940–1941 wykładowca Uniwersytetu Marksizmu-Leninizmu w Wilnie. W latach 1944–1947 był attaché naukowym przy ambasadzie RP w Moskwie, a także pracownikiem naukowym Instytutu Biologii Doświadczalnej w Moskwie. W tym czasie działał w Związku Patriotów Polskich.

W latach 1947–1952 profesor Uniwersytetu Łódzkiego, w latach 1947–1961 dyrektor Instytutu Biologii Doświadczalnej w Warszawie, w latach 1952–1960 prof. Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1952 członek rzeczywisty, w latach 1952–1957 prezes, w latach 1952-1963 członek prezydium Polskiej Akademii Nauk[2].

W latach 1952–1957 pełnił mandat posła oraz był marszałkiem Sejmu I kadencji, w latach 1952–1957 zastępcą przewodniczącego Rady Państwa.

W 1949 roku był delegatem Krajowej Rady Obrońców Pokoju na Kongres Obrońców Pokoju w Paryżu[3]. W latach 1948–1952 przewodniczący Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju, w okresie 1951–1953 przewodniczący Komitetu Nagród Państwowych, w latach 1952–1956 zastępca przewodniczącego Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Narodowego. W 1949 i w 1955 laureat nagrody państwowej I stopnia; członek PAN oraz akademii zagranicznych – Akademii Nauk ZSRR (członek honorowy), Węgierskiej Akademii Nauk, Narodowej Akademii Nauk w Nowym Jorku.

Od 1949 roku jako członek Koła Przyrodników Marksistów popularyzował łysenkizm, który był rozwinięciem jego krytyki Augusta Weismanna i Thomasa Morgana[4]. Jako uczony zajmował się badaniami eksperymentalnymi w dziedzinie fizjologii pierwotniaków oraz psychologii (etologii) zwierząt. Wśród jego naukowych zainteresowań były także problemy genetyki, ewolucjonizmu, embriologii, regeneracji, a także metodologia nauk biologicznych. Był popularyzatorem nauki.

Autor m.in. Historia naturalna jednego pierwotniaka (1924, wiele wydań), Darwin (1936), Psychologia zwierząt (1946, także wydania niemieckie i rosyjskie), Psychologia małp (1946, wydania rosyjskie, niemieckie i włoskie), Okiem biologa (1968).

Jego żoną od 1918 była Stanisława Dembowska z domu Swinarska (1891–1962). Oboje zostali pochowani na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Trybuna Robotnicza, nr 4 (4350) 7 stycznia 1958 roku, s. 2.
  2. Członkowie PAN: Skorowidz
  3. Trybuna Robotnicza, nr 92 (1481), 9 kwietnia 1949, s. 1.
  4. Leszek Kuźnicki. Ewolucjonizm w Polsce 1883–1959. „Kosmos”. 3–4 (284–285), s. 297–313. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika (pol.). 
  5. 20 września 1951 „za wybitną działalność naukową” M.P. z 1951 r. nr 93, poz. 1275
  6. M.P. z 1946 r. nr 25, poz. 42
  7. Odznaczenie działaczy ZPP w Moskwie. „Dziennik Rzeszowski”, s. 2, Nr 34 (255) z 6 lutego 1946. 
  8. M.P. z 1947 r. nr 16, poz. 35

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Chmurzyński, J.A.: Jan Dembowski. Strona Polskiego Towarzystwa Etologicznego: [1]
  • Zofia Buczek: Dembowski Jan. W: Słownik psychologów polskich. Elwira Kosnarewicz, Teresa Rzepa, Ryszard Stachowski (red.). Poznań: Instytut Psychologii UAM, 1992, s. 58-60.