Jan Hajko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Mikołajewicz Hajko
Herb
Ogończyk
Rodzina Hajkowie
Data śmierci ok. 1580
Ojciec Mikołaj Fedorowicz Hajko
Żona

Katarzyna Dowojno

Dzieci

Adam Hajko
x Zofia Agata Sapieżanka
II voto Mikołajowa Pacowa

Jan Hajko, znany jako Hajka, Hayka herbu Ogończyk[1] (ur. ok. 1510, zm. ok. 1580[2][3][4][5][6]) − dworzanin królewski (1546), pisarz wielkoksiążęcy (1554), marszałek hospodarski, koniuszy grodzieński, dzierżawca oszmiański (1555, 1563) i uciański (1558), wilkiejski (1563), krasnosielski (1563), trąbski (1568-1575), kasztelan brzeski (1566-po 1577[7])[8].

Był synem ziemianina brzeskiego Mikołaja Fedorowicza Hajki, który w 1527 r. otrzymał od króla Zygmunta Starego pięć niezasiedlonych wsi w powiecie wasiliskim[8].

Za panowania Zygmunta Augusta wielokrotnie posłował do Moskwy (1552, 1556, 1558 i 1559) w sprawie tytułu Iwana Groźnego i ułożenia pokojowych relacji z Rosją. Za pierwszym razem, wobec oporu przed uznaniem tytulatury carskiej, został nawet uwięziony, ale powrócił w 1553 roku[8].

Był zwolennikiem zacieśnienia związku Polski i Litwy i w 1569 r. podpisał akt unii lubelskiej jako koniuszy grodzieński, dzierżawca trąbski i kasztelan brzeski[8].

W czasie pierwszego bezkrólewia poparł kandydaturę Henryka Walezego, którego elekcję potwierdził[9]. Podczas drugiego interregnum, jak wielu innych Litwinów, głosował za Ernestem Habsburgiem[10][8].

Prawdopodobnie przeszedł z prawosławia na kalwinizm[11], a następnie na katolicyzm[12][13][8]. W 1575 roku w czasie wolnej elekcji głosował na cesarza Maksymiliana II Habsburga[14].

Poślubił Katarzynę Dowojno, córkę Jana i Anny Piotrówny Niemirowiczówny, siostrzenicę Jana Niemirowicza Pieńki i siostrę cioteczną wojewody połockiego Stanisława Dowojno[15].

Miał syna Adama (koniuszego grodzieńskiego), ożenionego z Zofią Agatą Sapiehą II voto za Mikołajem Pacem (córką wojewody mińskiego Bogdana oraz matką Samuela i Stefana Paców)[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rodzina, herbarz szlachty polskie, t. V, Warszawa 1908, s. 92.
  2. Zmarł w 1576: Samuel Orgelbrand: Encyklopedyja powszechna. T. 11. Warszawa: Samuel Orgelbrand, 1862, s. 149.
  3. Zmarł w 1577 według Adam Boniecki: Herbarz polski: Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1904, s. 230.
  4. W 1577 r. Jan Hajko występuje jako pozwany przez sąsiada właściciel Zbirogów: Alina Wawrzyńczyk: Rozwój wielkiej własności na Podlasiu w XV i XVI wieku. Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Naukowe, 1951, s. 103, 253.
  5. Marek Jerzy Minakowski: HAJKO Jan (ok. 1520- ok. 1580) kasztelan brzeski, litewski. [dostęp 2011-04-07].
  6. W 1580 r. mianowano Bohdana Sapiehę jako następcę Hajki na dożywotnim urzędzie kasztelana brzeskiego.
  7. Adam Boniecki: Herbarz polski: Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1904, s. 230.
  8. a b c d e f S. Orgelbranda Encyklopedja Powszechna. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Akcyjnego Odlewni Czcionek i Drukarni S. Orgelbranda Synów, XIX i pocz. XX wieku (może wymagać uaktualnienia).
  9. Świętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572-1576, Kraków 1917, s. 150
  10. Świętosław Orzelski: Bezkrólewia ksiąg ośmioro, czyli dzieje Polski od zgonu Zygmunta Augusta r. 1572 aż do r. 1576. T. 2. Warszawa: Maurycy Wolff, 1856, s. 235.
  11. Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce, Tom 1
  12. 1573, podpisał protestacyą przeciwko Dyssydentom: Kasper Niesiecki: Herbarz polski,. Lipsk: Breitkopf i Hertel, 1839, s. 279.
  13. Ta okoliczność i druga, że syna posłał do Brunsbergi (Kolegium Jezuitów w Braniewie) pokazują, że Hajko był gorliwym katolikiem:Samuel Orgelbrand: Encyklopedyja powszechna. T. 11. Warszawa: Samuel Orgelbrand, 1862, s. 149.
  14. Ewa Dubas-Urwanowicz, Koronne zjazdy szlacheckie w dwóch pierwszych bezkrólewiach po śmierci Zygmunta Augusta, Białystok 1998, s. 294.
  15. T. Jaszczołt, Ród Niemiry z Wsielubia – Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku, [w:] Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich, S.Górzynski (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015, s. 236-237
  16. A, Tłomacki, Sapiehowie kodeńscy: historia rodu od kolebki do współczesności, 2009, s. 40